«Σοβαρά ζητήματα δημοκρατικής διαφάνειας και πολιτικής ευθύνης εγείρονται μετά τη δημοσιοποίηση του πλήρους περιεχομένου επίσημης επιστολής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς την ελληνική κυβέρνηση, η οποία χαρακτηρίζει “αναγκαίο και υποχρεωτικό τον εμβολιασμό” για την ευλογιά και η οποία ουδέποτε κοινοποιήθηκε επισήμως, ούτε στη Βουλή, ούτε στους κτηνοτρόφους, ούτε στις αρμόδιες Περιφέρειες», καταγγέλλει η βουλεύτρια Λάρισας και Τομεάρχης Δικαιοσύνης, Θεσμών και Διαφάνειας του ΠΑΣΟΚ, Ευαγγελία Λιακούλη, η οποία κατέθεσε κατεπείγουσα επίκαιρη ερώτηση στη Βουλή.
Ειδικότερα, σύμφωνα με ανακοίνωση της κ. Λιακούλη, «στις 6 Οκτωβρίου 2025, ο Επίτροπος Υγείας και Ευζωίας των Ζώων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κ. Όλιβερ Βάρελι, απέστειλε επιστολή προς τον Υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, με την οποία ξεκαθαρίζει απολύτως ότι, λόγω της ανεξέλεγκτης επιδημιολογικής εικόνας στη χώρα, ο εμβολιασμός κατά της ευλογιάς αιγοπροβάτων συνιστά αναγκαίο και υποχρεωτικό συμπληρωματικό μέτρο βάσει του ευρωπαϊκού δικαίου.
Στην ίδια επιστολή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχωρά σε εξαιρετικά σοβαρές διαπιστώσεις, καθώς: αναγνωρίζει ότι τα έως τότε μέτρα της ελληνικής διοίκησης έχουν αποτύχει, επισημαίνει ότι η νόσος εξαπλώνεται ανεξέλεγκτα για διάστημα άνω του ενός έτους, καταγράφει τη θανάτωση περισσότερων από 285.000 ζώων (εκείνη τη χρονική στιγμή) σε πάνω από 1.100 εστίες και υπογραμμίζει ότι η Ελλάδα αποτελεί αρνητική εξαίρεση σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση».
«Ιδιαίτερα κρίσιμο», συνεχίζει η ανακοίνωση, «είναι το γεγονός ότι ο Επίτροπος προειδοποιεί ρητά για σοβαρές ευρωπαϊκές κυρώσεις σε περίπτωση συνέχισης της άρνησης ή της καθυστέρησης εφαρμογής του εμβολιασμού: επέκταση των απαγορεύσεων στις μετακινήσεις ζώων, διεύρυνση των περιορισμών σε προϊόντα ζωικής προέλευσης, καθώς και ενδεχόμενη παρέμβαση της ΕΕ λόγω κακής διαχείρισης της κρίσης. Παρά τη βαρύτητα των προειδοποιήσεων, η κυβέρνηση απέκρυψε την επιστολή, συγκρότησε Επιστημονική Επιτροπή με καθυστέρηση ενάμιση έτους και συνέχισε να εμφανίζεται δημόσια αρνητική στον εμβολιασμό, καλλιεργώντας σύγχυση, ανασφάλεια και τεράστιες οικονομικές απώλειες στον πρωτογενή τομέα».
Όπως τονίζεται, «οι κτηνοτρόφοι είδαν τα κοπάδια τους να αφανίζονται, την παραγωγή να καταρρέει και τη χώρα να οδηγείται σε ευρωπαϊκή απομόνωση, ως αποτέλεσμα επικίνδυνων πολιτικών επιλογών και διαχειριστικής ανεπάρκειας».
Με κατεπείγοντα χαρακτήρα, στην επίκαιρη ερώτησή της προς τη Βουλή, η βουλεύτρια Λάρισας του ΠΑΣΟΚ, Ευαγγελία Λιακούλη, ζήτησε σαφείς απαντήσεις από την κυβέρνηση και δήλωσε τα εξής:
«Καταρχήν ζητώ σήμερα σαφή απάντηση αν η επιστολή που διέρρευσε, όχι μόνο ως πληροφορία, αλλά στο σύνολό της, με συγκλονιστικά στοιχεία, επιβεβαιώνεται από το αρμόδιο υπουργείο. Αν ναι, πρόκειται για επιστολή-κόλαφο! Ποιος και για ποιον λόγο απέκρυψε την επιστολή, ποια μέτρα ελήφθησαν –αν ελήφθησαν– μετά την παραλαβή της για την αναχαίτιση της ευλογιάς, ποιος αναλαμβάνει την πολιτική ευθύνη για τη διαιώνιση της κρίσης και με ποιον τρόπο σκοπεύει η κυβέρνηση να αποτρέψει τις ευρωπαϊκές κυρώσεις που ΡΗΤΑ έχουν προαναγγελθεί;
Το πιο ανησυχητικό απ’ όλα είναι ότι η επιστολή αναφέρει πως, εάν συνεχιστεί η εξάπλωση της ευλογιάς, θα υπάρξει ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΑ ΓΑΛΑΚΤΟΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ! Δηλαδή, το επιχείρημα του ΥΠΑΑΤ ότι δεν μπορεί να υπάρξει στοχευμένος εμβολιασμός επειδή θα πληγεί η φέτα, καταρρίπτεται με πάταγο! Τι απαντά η κυβέρνηση και το αρμόδιο υπουργείο; Καταθέτω με κατεπείγουσα διαδικασία επίκαιρη ερώτηση προς τον κ. Υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και ζητώ άμεσες απαντήσεις. Επιπλέον, θα καταθέσω τη συγκεκριμένη επιστολή στην Εισαγγελία Λάρισας, στο πλαίσιο της προανάκρισης που ήδη διεξάγεται μετά την από 13/08/2025 Αναφορά-Καταγγελία μου, ώστε να συσχετιστεί και να υπάρξει άμεση παρέμβαση, με κλήση των κκ. Τσιάρα και Βάρχελι να τοποθετηθούν επί του περιεχομένου της, για λόγους δημόσιας υγείας και εθνικής τάξης».
Ακολουθεί η επιστολή:
«Αγαπητέ Υπουργέ,
Σε συνέχεια της επιστολής μου της 2ας Σεπτεμβρίου 2025 για τη δυσμενή επιδημιολογική κατάσταση όσον αφορά την ευλογιά των προβάτων και των αιγών (ΕΠΑ) στην Ελλάδα και της συνάντησής μας στις 23 Σεπτεμβρίου 2025 – και σε απάντηση της επιστολής σας της 24ης Σεπτεμβρίου – θα ήθελα να επιστήσω την προσοχή σας στις ακόλουθες πληροφορίες σχετικά με τη χρήση του εμβολιασμού ως μέτρου ελέγχου ενάντια σε αυτήν την νόσο.
Σύμφωνα με τη νομοθεσία της ΕΕ, κάθε φορά που επιβεβαιώνεται ΕΠΑ σε μια εγκατάσταση, πρέπει να εφαρμόζεται χωρίς καθυστέρηση μια σειρά υποχρεωτικών μέτρων ελέγχου
(1), δηλαδή η εκρίζωση (θανάτωση και υγειονομική ταφή των μολυσμένων κοπαδιών, “stamping-out”), οι περιορισμοί μετακίνησης, η επιτήρηση, η βιοασφάλεια και η καθιέρωση ζωνών περιορισμού. Αν και τα μέτρα αυτά, όταν εφαρμόζονται σωστά, θεωρούνται αποτελεσματικά στις περισσότερες επιδημιολογικές συνθήκες, ο εμβολιασμός κατά της ΕΠΑ, σύμφωνα με τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς
(2), αποτελεί αναγκαίο συμπληρωματικό μέτρο στην παρούσα κατάσταση στην Ελλάδα.
Υπάρχουν αδιάσειστα στοιχεία ότι τα μέτρα που εφαρμόζονται στην Ελλάδα εδώ και πάνω από έναν χρόνο δεν επαρκούν για να ανακόψουν την εξάπλωση της νόσου – ούτε για να μειώσουν τον αριθμό των ζώων που πρέπει να θανατωθούν λόγω ΕΠΑ. Η επιδημία συνεχίζεται χωρίς διακοπή για διάστημα άνω του ενός έτους, με τον αριθμό των νέων εστιών να αυξάνεται από τον Αύγουστο του 2024. Περισσότερα από 285.000 πρόβατα και αίγες έχουν σφαγιαστεί σε πάνω από 1.100 εστίες, ενώ καταγράφονται πάνω από 400 νέες εστίες τους τελευταίους δύο μήνες (βλ. Παράρτημα Ι).
Επιπλέον, η ΕΠΑ εξακολουθεί να εξαπλώνεται και σε “ελεύθερες περιοχές” της χώρας, με τρεις νέες περιφερειακές ενότητες να έχουν πληγεί πρόσφατα.
Υπό το πρίσμα των ανωτέρω, ο εμβολιασμός αποτελεί το μόνο πρόσθετο μέτρο που μπορεί να αποτρέψει την εμφάνιση νέων εστιών ΕΠΑ, να περιορίσει την περαιτέρω διασπορά στην υπόλοιπη Ελλάδα και να μειώσει τον αριθμό των ζώων που οδηγούνται σε θανάτωση. Ο εμβολιασμός με αποτελεσματικό εμβόλιο, με διασφάλιση επαρκούς κάλυψης και υψηλών επιπέδων ανοσοποίησης σε επαρκώς εκτεταμένες ζώνες, μπορεί να διακόψει την κυκλοφορία του ιού και να αποτρέψει νέες εστίες.
Η εμπειρία, η επιστημονική γνώση και η κτηνιατρική εξειδίκευση στηρίζουν περαιτέρω την ανάγκη προσφυγής στον εμβολιασμό στην Ελλάδα τη δεδομένη χρονική στιγμή.
Σε ό,τι αφορά την εμπειρία πεδίου, ο τελευταίος εμβολιασμός κατά της ΕΠΑ στην Ελλάδα πραγματοποιήθηκε την περίοδο 1987-1988 με επιτυχή αποτελέσματα, που οδήγησαν στον τερματισμό της χρήσης εμβολίων το 1992(3). Στο πλαίσιο ενίσχυσης της ετοιμότητας έναντι της ΕΠΑ, η Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA) εκπόνησε το 2014(4) ολοκληρωμένη ανασκόπηση των διαθέσιμων εμβολίων, επιβεβαιώνοντας τη διαθεσιμότητα και την καταλληλότητά τους υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Δεν πραγματοποιήθηκαν δοκιμές πεδίου μεγάλης κλίμακας, καθώς η Επιστημονική Γνώμη της EFSA του 2014 παρέχει επαρκείς επιστημονικές αποδείξεις. Με βάση τα διαθέσιμα δεδομένα, η ΕΕ δημιούργησε και διατηρεί(5) τράπεζα εμβολίων ΕΠΑ, η οποία διαθέτει σήμερα το εμβόλιο Jovivac RM65, παραγωγής Jovac (300.000 δόσεις σε φυσικό απόθεμα και παραγγελία επιπλέον 1,7 εκατ. δόσεων σε εξέλιξη). Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη νέα δημόσια προμήθεια για επιπλέον 4.000.000 δόσεις εμβολίων ΕΠΑ με βάση το στέλεχος Bakirkoy(6). Οι αποστολές εμβολίων από την τράπεζα της ΕΕ είναι δωρεάν και μπορούν να παραδοθούν εντός λίγων εργάσιμων ημερών από την υποβολή αιτήματος.
Οι διαθέσιμες παρτίδες εμβολίων έχουν υποβληθεί σε πρόσθετους ελέγχους ποιότητας στο Εργαστήριο Αναφοράς της ΕΕ (EURL) για τους ιούς Capripox, ώστε να διασφαλιστεί η συμμόρφωση με τα απαιτούμενα πρότυπα, όπως η ταυτότητα του στελέχους, η αποτελεσματικότητα και η απουσία ξένων παραγόντων. Παράλληλα, το EURL πραγματοποίησε μελέτες in vivo σε πρόβατα για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας και των πιθανών παρενεργειών. Τα σχετικά στοιχεία έχουν ήδη διαβιβαστεί στις αρμόδιες ελληνικές κτηνιατρικές αρχές, μαζί με πλήρες πακέτο πρόσθετων πληροφοριών. Το EURL παραμένει διαθέσιμο για περαιτέρω επιστημονική υποστήριξη, εφόσον ζητηθεί.
Επιπλέον, η αποστολή εμπειρογνωμόνων της Κτηνιατρικής Ομάδας Έκτακτης Ανάγκης(7) τον Μάιο του 2025 συνέστησε ρητά και με έμφαση τον εμβολιασμό, μετά από εκτενή εξέταση όλων των σχετικών παραγόντων που συνδέονται με τη συνεχή παρουσία της νόσου από το 2023 και τις σημαντικές ελλείψεις που εντοπίστηκαν. Αυτές αφορούν, μεταξύ άλλων, τον περιορισμένο αριθμό επίσημων κτηνιάτρων, τα κενά στη βιοασφάλεια, την πιθανή υποαναφορά κρουσμάτων, την καθυστερημένη ανίχνευση, την ενδεχόμενη παράνομη μετακίνηση ζώων, την ασαφή τεκμηρίωση της μετάδοσης και τη σχετικά εύκολη εξάπλωση σε νέες περιοχές.
Υπενθυμίζεται επίσης ότι, λόγω της επιταχυνόμενης επιδείνωσης της κατάστασης της ΕΠΑ στην Ελλάδα –χωρίς αντίστοιχο πρόσφατο προηγούμενο σε άλλο κράτος-μέλος– οι μεταφορές μικρών μηρυκαστικών προς άλλες χώρες απαγορεύονται από το σύνολο της ελληνικής επικράτειας έως τις 31 Δεκεμβρίου 2025. Αν ο εμβολιασμός δεν αναπτυχθεί γρήγορα στο απαιτούμενο επίπεδο και η επιδημιολογική εικόνα δεν βελτιωθεί ουσιαστικά, η Επιτροπή θα αναγκαστεί να παρατείνει την απαγόρευση και να επεκτείνει το πεδίο της, ώστε να περιλάβει περισσότερα προϊόντα ζωικής προέλευσης, όπως ακατέργαστα δέρματα, μη επεξεργασμένο μαλλί και γαλακτοκομικά προϊόντα, προκειμένου να προστατευθεί η υπόλοιπη ΕΕ.
Τονίζεται επίσης ότι, σε περίπτωση μη ορθής διαχείρισης της κατάστασης, η Επιτροπή έχει υποχρέωση να διασφαλίσει ότι λαμβάνονται όλα τα αναγκαία μέτρα για την προστασία των λοιπών κρατών-μελών και των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης.
Παράλληλα, η Επιτροπή θα διερευνήσει κάθε διαθέσιμο μέσο για την παροχή οικονομικής και τεχνικής υποστήριξης προς την Ελλάδα, πέραν της διάθεσης των δόσεων εμβολίων, ώστε να διευκολυνθεί η εφαρμογή μιας επιτυχούς εμβολιαστικής εκστρατείας.
Αναμένω τις παρατηρήσεις σας και καλώ την Ελλάδα να αναθεωρήσει τη δηλωμένη στάση άρνησης του εμβολιασμού κατά της ΕΠΑ.
Με εκτίμηση,
Ολιβέρ Βάρελι»
Τι απαντά το ΥΠΑΑΤ
Για ανακύκλωση ανακριβών και ήδη απαντημένων ισχυρισμών αναφορικά με την εθνική στρατηγική για την κτηνοτροφία κάνει λόγο το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, απαντώντας στις καταγγελίες της βουλεύτριας του ΠΑΣΟΚ.
Σε ανακοίνωσή του, το ΥΠΑΑΤ αναφέρει ότι «σε μία από τις πιο δύσκολες περιόδους για την ελληνική κτηνοτροφία, η κυρία Λιακούλη επιλέγει συνειδητά να επαναφέρει ανακριβείς και ήδη απαντημένες καταγγελίες, επιχειρώντας να δημιουργήσει εντυπώσεις γύρω από ένα ζήτημα που απαιτεί σοβαρότητα και υπευθυνότητα».
Υπενθυμίζει ότι τα ίδια ζητήματα είχαν τεθεί ήδη τον Οκτώβριο του 2025, με αφορμή την αποκαλούμενη «επιστολή Βάρχελι», και είχαν συζητηθεί αναλυτικά στην Επιτροπή Παραγωγής και Εμπορίου της Βουλής, στο πλαίσιο της Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου για τις επείγουσες ρυθμίσεις στήριξης του πρωτογενούς τομέα και την αντιμετώπιση της ευλογιάς.
Το υπουργείο προσθέτει ότι ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Κώστας Τσιάρας, έχει απαντήσει με σαφήνεια στις σχετικές αναφορές της αντιπολίτευσης, μετά και την επιστολή του Επιτρόπου Υγείας και Καλής Μεταχείρισης των Ζώων, Όλιβερ Βάρχελι, επισημαίνοντας παράλληλα ότι ο Ευρωπαίος Επίτροπος Γεωργίας, Κριστόφ Χάνσεν, σε πρόσφατη δημόσια τοποθέτησή του από τη Βουλγαρία, χαρακτήρισε τον εμβολιασμό ως ύστατο μέτρο και όχι ως βασική στρατηγική διαχείρισης.
Παρά τις επίσημες απαντήσεις και τις τεκμηριωμένες θέσεις της Εθνικής Επιστημονικής Επιτροπής, οι οποίες είναι δημόσια διαθέσιμες, το ΥΠΑΑΤ σημειώνει ότι η κ. Λιακούλη επιμένει να τις αγνοεί ή να τις παρακάμπτει, επαναφέροντας αποσπασματικά στοιχεία που δεν αποτυπώνουν το σύνολο των δεδομένων.
Στην ανακοίνωσή του το ΥΠΑΑΤ τονίζει ότι «η επαναλαμβανόμενη διάδοση αποσπασματικών και παραπλανητικών πληροφοριών γύρω από ένα ζήτημα με τεράστιες οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις για τον πρωτογενή τομέα δεν συνιστά πολιτική κριτική· συνιστά ανευθυνότητα», προσθέτοντας πως «οι κτηνοτρόφοι δεν χρειάζονται εύκολα συνθήματα και ψευδαισθήσεις, αλλά σοβαρές, επιστημονικά τεκμηριωμένες αποφάσεις που διασφαλίζουν το μέλλον του κλάδου και την αξιοπιστία των ελληνικών προϊόντων».