Ψευδές χαρακτηρίζει το δίλημμα «εμβόλιο ή βιοασφάλεια» η Εθνική Επιστημονική Επιτροπή Διαχείρισης και Ελέγχου της Ευλογιάς (ΕΕΕΔΕΕ), σχολιάζοντας τα σενάρια που διακινούνται το τελευταίο διάστημα και επισημαίνοντας ότι χωρίς αυστηρή και καθολική εφαρμογή των μέτρων, κανένα διαθέσιμο εργαλείο δεν μπορεί να έχει αποτέλεσμα.
Όπως έχει τονίσει, για την εκρίζωση της ζωονόσου η μόνη υπεύθυνη και αποτελεσματική στρατηγική είναι η πιστή τήρηση των επιστημονικά τεκμηριωμένων μέτρων, κάτι που προϋποθέτει τη συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων, από το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και τις Περιφέρειες, έως την Ελληνική Αστυνομία και το Λιμενικό Σώμα.
Από τον περασμένο Οκτώβριο, η ΕΕΕΔΕΕ σε συντονισμό με το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, εξετάζοντας όλα τα διαθέσιμα στοιχεία, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο μαζικός εμβολιασμός θα μπορούσε να επιδεινώσει την κατάσταση. Τα εμβόλια που υπάρχουν περιέχουν ζωντανό ιό μειωμένης λοιμογόνου δύναμης και, δεδομένης της ισχυρής παθογένειας της νόσου, η χρήση τους σε περιβάλλον ανεπαρκούς βιοασφάλειας ενδέχεται να οδηγήσει σε περαιτέρω διασπορά αντί σε περιορισμό.
Για την αντιμετώπιση της ευλογιάς, το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, σε συνεργασία με όλες τις αρμόδιες υπηρεσίες, έχει προχωρήσει στη λήψη μέτρων περιορισμού της νόσου.
Το ισχύον ευρωπαϊκό πλαίσιο προβλέπει πολιτική stamping out, δημιουργία ζωνών προστασίας και αυστηρούς περιορισμούς στις μετακινήσεις. Στο πλαίσιο αυτό, ορίστηκαν ζώνες προστασίας και επιτήρησης ακτίνας 3 και 10 χιλιομέτρων γύρω από τις εστίες, με πλήρη απαγόρευση μετακίνησης ζώων, ενώ παράλληλα ενεργοποιήθηκαν και στρατιωτικοί κτηνίατροι.
Με κοινή ρύθμιση των υπουργείων Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Εθνικής Άμυνας, Εσωτερικών και Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων προβλέπεται ότι έως τρεις στρατιωτικοί κτηνίατροι ανά Περιφερειακή Ενότητα μπορούν να διατεθούν στις Περιφέρειες για χρονικό διάστημα έως έξι μηνών, εφόσον το επιτρέπουν οι υπηρεσιακές ανάγκες.
Το εμβόλιο
Σύμφωνα με την Επιτροπή, ο εμβολιασμός δεν αναστέλλει αυτόματα τη διασπορά της νόσου ούτε καταργεί την ανάγκη λήψης μέτρων βιοασφάλειας. Αντιθέτως, μπορεί να συγκαλύψει υποκείμενες λοιμώξεις, να δυσκολέψει τη διάγνωση και να παρατείνει την επιζωοτία, όπως έχει καταγραφεί σε χώρες όπως το Ισραήλ, η Τουρκία, η Αίγυπτος, η Ινδία και η Ιορδανία, όπου η νόσος κατέστη ενδημική, με συνεχείς θανατώσεις ζώων και απώλειες παραγωγής.
Σε περίπτωση εφαρμογής εμβολιασμού, η Ελλάδα θα απωλέσει το καθεστώς της «ελεύθερης χώρας», η επανάκτηση του οποίου απαιτεί πολυετή διαδικασία, με σοβαρές συνέπειες στις εξαγωγές προς μεγάλες αγορές, όπως η Αυστραλία και ο Καναδάς. Επιπλέον, θα επηρεαστούν και οι εξαγωγές φέτας, που σήμερα ανέρχονται περίπου στο 1 δισ. ευρώ σε ετήσια βάση.
Ο εμβολιασμός δεν θα απέτρεπε τις θανατώσεις, καθώς μέχρι σήμερα δεν υφίσταται επιστημονική μέθοδος που να διαχωρίζει τα θετικά ζώα από τα εμβολιασμένα, όπως έχει επισημάνει στο παρελθόν ο πρόεδρος της ΕΕΕΔΕΕ και Πρύτανης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Χαράλαμπος Μπιλλίνης. Ως αποτέλεσμα, εμβολιασμένα ζώα που εμφανίζουν συμπτώματα θα θεωρούνται θετικά και θα οδηγούνται σε σφαγή.
Στο ίδιο πλαίσιο κινήθηκαν και οι δύο κτηνιατρικές σχολές της χώρας, του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και του ΑΠΘ, επισημαίνοντας ότι μόνο μέσω της αυστηρής εφαρμογής των μέτρων βιοασφάλειας μπορεί να επιτευχθεί η εκρίζωση της ευλογιάς των αιγοπροβάτων.
Όπως έχει γνωστοποιήσει το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν εγκεκριμένα και ασφαλή εμβόλια στην Ευρώπη, ενώ κανένα από τα διαθέσιμα εμβόλια τρίτων χωρών δεν έχει λάβει αδειοδότηση στην ΕΕ. Όπως έχει διευκρινίσει η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), η χρήση τους θα επέφερε άμεσους περιορισμούς στο διεθνές εμπόριο ζώντων ζώων και των προϊόντων τους, ενώ η εισαγωγή ή χρήση μη εγκεκριμένων εμβολίων θεωρείται παράνομη και επικίνδυνη.
Ο Εθνικός Οργανισμός Φαρμάκων (ΕΟΦ), από την πλευρά του, με έγγραφο που δημοσιοποίησε στα τέλη Οκτωβρίου, έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν υφίσταται αδειοδοτημένο εμβόλιο κατά της ευλογιάς των αιγοπροβάτων στη χώρα.
Σήμερα, στην τράπεζα εμβολίων της ΕΕ υπάρχουν περίπου 400.000 ιορδανικά εμβόλια, με την Επιτροπή να επισημαίνει ότι καλύπτουν το 60% του πληθυσμού που εμβολιάζεται και περιέχουν ζωντανό στέλεχος του ιού, γεγονός που ενέχει κίνδυνο περαιτέρω μετάδοσης. Ωστόσο, διευκρινίζεται ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν, με ευθύνη κάθε κράτους-μέλους, μόνο ως έσχατη λύση και χωρίς να αναιρούν την ανάγκη θανάτωσης των ζώων.
Οι αποζημιώσεις
Σε ό,τι αφορά τις αποζημιώσεις προς τους κτηνοτρόφους που έχασαν το ζωικό τους κεφάλαιο λόγω της ευλογιάς των αιγοπροβάτων, το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων έχει ενεργοποιήσει και εφαρμόζει πλήρως το πλαίσιο στήριξης και αποζημιώσεων.
Οι αποζημιώσεις ανέρχονται στα 250 ευρώ ανά ζώο και είναι οι υψηλότερες στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όπου ο μέσος όρος διαμορφώνεται στα 90 ευρώ ανά ζώο, ενώ προβλέπεται και ενίσχυση για την αγορά ζωοτροφών.
Στο πλαίσιο των ενισχύσεων για επιζωοτίες και ζωονόσους, κυρίως για την ευλογιά, το 2025 έχουν καταβληθεί συνολικά 167,4 εκατ. ευρώ.
Αναλυτικά:
Αποζημιώσεις για ζωοτροφές: 70 εκατ. ευρώ
Αποζημιώσεις για θανατωμένα ζώα: 62 εκατ. ευρώ (250 ευρώ ανά ζώο)
Αποζημιώσεις για χαμένο εισόδημα: 29 εκατ. ευρώ (70 ευρώ ή 35 ευρώ ανά ζώο, ανάλογα με την κατηγορία και τα κριτήρια επιλεξιμότητας)
Λειτουργικές δαπάνες για τις Περιφέρειες: 7,2 εκατ. ευρώ.
«Μόνο μέσα από την κοινή δράση και τον σεβασμό στα επιστημονικά δεδομένα μπορούμε να διασφαλίσουμε την εξάλειψη της νόσου και την επιβίωση του κτηνοτροφικού τομέα της χώρας μας» είχε αναφέρει σε ανακοίνωσή της η Εθνική Επιστημονική Επιτροπή Διαχείρισης και Ελέγχου της Ευλογιάς.