Η ισπανική κυβέρνηση αντέδρασε στην προειδοποίηση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, περί διακοπής κάθε εμπορικής δραστηριότητας με την Ισπανία, μετά την απόφαση της Μαδρίτης να μην επιτρέψει τη χρήση των στρατιωτικών της βάσεων από τον αμερικανικό στρατό για επιχειρήσεις που σχετίζονται με τα πλήγματα στο Ιράν.
«Διαθέτουμε τα απαραίτητα μέσα για να περιορίσουμε τον ενδεχόμενο αντίκτυπο ενός εμπορικού εμπάργκο από τις ΗΠΑ», υπογραμμίζεται σε ανακοίνωση της ισπανικής κυβέρνησης.
«Οι ΗΠΑ οφείλουν να συμμορφώνονται με το διεθνές δίκαιο και με τις διμερείς εμπορικές συμφωνίες μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ».
Νωρίτερα την Τρίτη, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε από τον Λευκό Οίκο ότι «δεν θέλει να έχει καμία σχέση με την Ισπανία» και ανακοίνωσε την πρόθεσή του να διακόψει όλες τις εμπορικές συναλλαγές με τη χώρα, την οποία χαρακτήρισε «απαίσιο» σύμμαχο.
Η έντονη αυτή τοποθέτηση ήρθε μετά την άρνηση της κυβέρνησης του Πέδρο Σάντσεθ να επιτρέψει τη χρήση των αεροπορικών βάσεων Ρότα και Μορόν για τις επιχειρήσεις κατά του Ιράν.
Κατά τη συνάντησή του με τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς στον Λευκό Οίκο, ο Τραμπ επανήλθε στο ζήτημα, κατηγορώντας τη Μαδρίτη για έλλειψη συνεργασίας. «Ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Ισπανία, ήταν απαίσιες. Μάλιστα, είπα στον Σκοτ (σσ: υπουργό Οικονομικών Μπέσεντ) να διακόψει όλες τις σχέσεις με την Ισπανία».
«Όλα ξεκίνησαν όταν όλες οι ευρωπαϊκές χώρες, κατόπιν αιτήματός μου, έκαναν αυτό που έπρεπε να κάνουν, δηλαδή μια συνεισφορά 5% (σσ: του ΑΕΠ τους στο ΝΑΤΟ). Και όλοι ήταν ενθουσιασμένοι με αυτό – η Γερμανία, όλοι – και η Ισπανία δεν το έκανε. Και τώρα η Ισπανία είπε ότι δεν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τις βάσεις της, και αυτό είναι λίγο… Θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε τις βάσεις τους αν θέλαμε. Μπορούμε να πετάξουμε εκεί και να τις χρησιμοποιήσουμε. Κανείς δεν πρόκειται να μας πει να μην τις χρησιμοποιήσουμε. Δεν είμαστε υποχρεωμένοι. Αλλά ήταν εχθρικοί, οπότε τους είπα ότι δεν θέλαμε. Η Ισπανία δεν έχει απολύτως τίποτα που να μας ενδιαφέρει, εκτός από τον λαό της, που είναι υπέροχος. Έχουν υπέροχους ανθρώπους», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο Τραμπ επανέλαβε ότι η Ισπανία «ήταν η μόνη χώρα του ΝΑΤΟ που αρνήθηκε να αυξήσει τους δασμούς στο 5%». Και πρόσθεσε: «Δεν νομίζω ότι θα είχαν συμφωνήσει να τους αυξήσουν σε οτιδήποτε. Ήθελαν να τους διατηρήσουν στο 2% και δεν πληρώνουν 2%, οπότε θα διακόψουμε κάθε εμπόριο με την Ισπανία. Δεν θέλουμε να έχουμε καμία σχέση με την Ισπανία».
Τι σημαίνει η υλοποίηση της απειλής του Τραμπ
Σε ένα ήδη επιβαρυμένο διεθνές περιβάλλον, το ενδεχόμενο η πολιτική αντιπαράθεση να μετατραπεί σε εμπορικά αντίμετρα φέρνει στο προσκήνιο τους ισπανικούς κλάδους που έχουν μεγαλύτερη έκθεση στην αμερικανική αγορά, αλλά και εκείνους που επηρεάζονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο, επισημαίνει η El Pais.
Το 2025 οι ισπανικές εξαγωγές προς τις Ηνωμένες Πολιτείες ανήλθαν σε 16,716 δισ. ευρώ, μειωμένες κατά 8% σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος, ενώ οι εισαγωγές έφτασαν τα 30,174 δισ. ευρώ, αυξημένες κατά 7%. Το εμπορικό έλλειμμα διαμορφώθηκε στα 13,4584 δισ. ευρώ, με μόνο το αρνητικό ισοζύγιο έναντι της Κίνας, ύψους 42,278 δισ. ευρώ, να το υπερβαίνει.
Το νομικό πλαίσιο για την επιβολή κυρώσεων αποκλειστικά στην Ισπανία θεωρείται περιορισμένο, καθώς οποιοδήποτε μέτρο θα επηρέαζε συνολικά την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία διαπραγματεύεται ως ενιαίο μπλοκ.
Ωστόσο, η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να επιλέξει στοχευμένους δασμούς σε προϊόντα όπου η ισπανική παρουσία είναι ισχυρή ή ο πολιτικός αντίκτυπος πιο άμεσος. Σε μια τέτοια περίπτωση, ο αγροδιατροφικός τομέας θα βρισκόταν στο επίκεντρο.
Παρότι μόλις το 4,3% των συνολικών ισπανικών εξαγωγών κατευθύνεται στις ΗΠΑ, συγκεκριμένοι κλάδοι εμφανίζουν υψηλή εξάρτηση, όπως το ελαιόλαδο, τα μηχανήματα και ο ηλεκτρικός εξοπλισμός.
Η αγορά της Βόρειας Αμερικής απορροφά το 50% της παγκόσμιας κατανάλωσης ελαιολάδου εκτός ΕΕ. Σε περίπτωση περιορισμών, ανταγωνιστές όπως η Τυνησία θα μπορούσαν να καλύψουν το κενό, αν και το μέτρο θα επηρέαζε και άλλες χώρες της Ένωσης, όπως η Ιταλία και η Ελλάδα. Το 2025 η Ισπανία εξήγαγε ελαιόλαδο αξίας 970 εκατ. ευρώ στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Σημαντική είναι και η θέση της αμερικανικής αγοράς για το ισπανικό κρασί, ιδιαίτερα για τους αφρώδεις οίνους. Και εδώ, ωστόσο, υπάρχουν ανταγωνιστές εκτός ΕΕ, όπως η Αργεντινή και η Χιλή, ενώ ενδεχόμενοι δασμοί θα επηρέαζαν και άλλους ευρωπαϊκούς παραγωγούς. Το ίδιο ισχύει και για προϊόντα όπως το ιβηρικό ζαμπόν, με τον αντίκτυπο να αφορά κυρίως την Ισπανία.
Πέρα από τον αγροτικό τομέα, σημαντική είναι και η βιομηχανική διάσταση του εμπορίου. Οι Ηνωμένες Πολιτείες απορροφούν μεγάλο μέρος των ισπανικών εξαγωγών μηχανημάτων, κεφαλαιουχικών αγαθών και ηλεκτρικού εξοπλισμού, που συνολικά ξεπερνούν τα 4 δισ. ευρώ ετησίως.
Οι εξαγωγές μηχανημάτων και μηχανικών συσκευών ανήλθαν σε περίπου 2,6 δισ. ευρώ, ενώ εκείνες ηλεκτρικού εξοπλισμού σε 1,765 δισ. ευρώ. Σημαντική παρουσία είχαν επίσης τα κεραμικά προϊόντα (590 εκατ. ευρώ) και τα προϊόντα από πέτρα και γύψο (335 εκατ. ευρώ).
Λόγω της δυναμικής τους και της υψηλής προστιθέμενης αξίας, οι συγκεκριμένοι κλάδοι θα μπορούσαν να αποτελέσουν μοχλό πίεσης σε περίπτωση κλιμάκωσης. Επιπλέον, τα εξαρτήματα αυτοκινήτων και τα προϊόντα σιδήρου και χάλυβα, που ήδη αντιμετωπίζουν πιέσεις, θα επιβαρύνονταν περαιτέρω από νέα εμπόδια. Στο στόχαστρο θα μπορούσε να βρεθεί και ο φαρμακευτικός τομέας, με εξαγωγές 1,265 δισ. δολαρίων.
Δεν είναι η πρώτη φορά που η αμερικανική κυβέρνηση χρησιμοποιεί το εμπόριο ως μέσο άσκησης διπλωματικής πίεσης. Αν και η εμπορική πολιτική αποτελεί αρμοδιότητα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι προηγούμενες εντάσεις έχουν ήδη προκαλέσει ανησυχία σε τομείς που θεωρούνται πιο ευάλωτοι στις αιφνίδιες αλλαγές πολιτικής.
Ανάλογη ένταση είχε σημειωθεί και το περασμένο καλοκαίρι, όταν ο Τραμπ είχε επικρίνει την Ισπανία για τη μη αύξηση των αμυντικών δαπανών στο 5% του ΑΕΠ, υποστηρίζοντας τότε ότι η χώρα θα πλήρωνε «διπλά» μέσω του εμπορίου.