Οι περισσότεροι άνθρωποι συνδέουν τη νόσο του Πάρκινσον κυρίως με το πιο γνωστό σύμπτωμα που εμφανίζεται όταν η πάθηση έχει ήδη εκδηλωθεί: το τρέμουλο. Ωστόσο, το συγκεκριμένο σύμπτωμα δεν είναι απαραίτητα το βασικό χαρακτηριστικό της νόσου.
«Περίπου το 30% των ανθρώπων με Πάρκινσον δεν εμφανίζουν ποτέ τρέμουλο, ενώ κάθε ασθενής μπορεί να παρουσιάζει πολύ διαφορετική εικόνα της νόσου», εξηγεί ο Ρόμπιν Φάκρελ, σύμβουλος Γηριατρικής και Γενικής Ιατρικής στο Sulis Hospital Bath και στο Royal United Hospitals στο Μπαθ, ειδικός στον νόσο του Πάρκινσον και σε συναφείς διαταραχές.
Η πάθηση συνδέεται με περισσότερα από 40 διαφορετικά συμπτώματα και αρκετά από αυτά μπορούν να εμφανιστούν έως και δέκα χρόνια πριν από τη διάγνωση.
Ορισμένα από αυτά είναι σχετικά άγνωστα στο ευρύ κοινό, παρότι αποτελούν σημαντικές πρώιμες ενδείξεις.
Ακολουθούν τα 9 λιγότερο γνωστά συμπτώματα της νόσου του Πάρκινσον που είναι σημαντικό να γνωρίζουμε.
Μείωση ή απώλεια της όσφρησης
Η μειωμένη όσφρηση αποτελεί συχνά ένα από τα πρώτα σημάδια της νόσου Πάρκινσον, όμως πολλοί άνθρωποι το συνειδητοποιούν μόνο εκ των υστέρων.
«Όταν ρωτάμε ασθενείς για την όσφρησή τους, συχνά λένε ότι άρχισε να μειώνεται 15 ή και 20 χρόνια πριν από τη διάγνωση», αναφέρει ο δρ Φάκρελ.
«Μπορεί να μην μυρίζουν τον καφέ ή τα κρεμμύδια όταν μαγειρεύονται ή να μην αντιλαμβάνονται το άρωμα των λουλουδιών».
Η αιτία συνδέεται με την άλφα-συνουκλεΐνη, μια πρωτεΐνη του εγκεφάλου που στη νόσο Πάρκινσον συσσωρεύεται δημιουργώντας τα λεγόμενα σωμάτια Lewy. Οι συσσωρεύσεις αυτές επηρεάζουν τα νευρικά κύτταρα που σχετίζονται με την όσφρηση, συχνά πολλά χρόνια πριν εμφανιστούν άλλα συμπτώματα.
Βέβαια, η απώλεια της όσφρησης μπορεί να οφείλεται και σε άλλες αιτίες, όπως λοιμώξεις, ρινικούς πολύποδες ή Covid-19. Επομένως, μια τέτοια αλλαγή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάποιος θα εμφανίσει Πάρκινσον.
Δυσκοιλιότητα
Η δυσκοιλιότητα είναι ένα συχνό πρόβλημα που μπορεί να έχει πολλές αιτίες, όπως η χαμηλή πρόσληψη φυτικών ινών, η λήψη ορισμένων φαρμάκων ή η αφυδάτωση. Παρ’ όλα αυτά, αποτελεί ένα από τα πιο συχνά μη κινητικά συμπτώματα της νόσου Πάρκινσον.
«Περίπου το 90% των ασθενών με Πάρκινσον παρουσιάζουν δυσκοιλιότητα», επισημαίνει ο δρ Φάκρελ.
«Αυτό συμβαίνει επειδή επιβραδύνεται η λειτουργία του εντέρου και διαταράσσεται το μικροβίωμα, καθώς μειώνονται τα επίπεδα ντοπαμίνης. Η ορμόνη αυτή είναι απαραίτητη για τη σωστή κινητικότητα του πεπτικού συστήματος».
Αλλαγή στον γραφικό χαρακτήρα
Ένα ακόμη πιθανό πρώιμο σημάδι είναι η αλλαγή στον γραφικό χαρακτήρα. Η γραφή μπορεί να γίνεται μικρότερη ή να μικραίνει προς το τέλος μιας πρότασης, ένα φαινόμενο που ονομάζεται προοδευτική μικρογραφία.
«Η αλλαγή αυτή δείχνει μείωση της επιδεξιότητας και ότι η νόσος αρχίζει να επηρεάζει τις κινητικές δεξιότητες», εξηγεί ο δρ Φάκρελ. Ορισμένοι ασθενείς φέρνουν παλιές κάρτες ή σημειώσεις για σύγκριση, όπου φαίνεται καθαρά ότι η γραφή τους έχει γίνει μικρότερη και δυσκολότερη στην ανάγνωση.
Άγχος και κατάθλιψη
Η μείωση της ντοπαμίνης στον εγκέφαλο μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο την κίνηση αλλά και τη διάθεση.
«Όταν πέφτουν τα επίπεδα ντοπαμίνης, μπορεί να εμφανιστούν άγχος και χαμηλή διάθεση», αναφέρει ο δρ Φάκρελ. Πολλοί ασθενείς περιγράφουν ότι έχουν γίνει πιο εσωστρεφείς ή ότι ανησυχούν για θέματα που παλαιότερα δεν τους προβλημάτιζαν.
Ο ίδιος περιγράφει αυτή την κατάσταση ως «προσδοκώμενο άγχος», δηλαδή ανησυχία για καθημερινά ζητήματα που παλαιότερα θεωρούνταν ασήμαντα.
Σε ορισμένες περιπτώσεις οι ασθενείς λαμβάνουν αντικαταθλιπτικά, όμως η ουσιαστική βελτίωση της διάθεσης έρχεται όταν ξεκινήσει θεραπεία που αποκαθιστά τα επίπεδα ντοπαμίνης.
Εκδήλωση των ονείρων κατά τον ύπνο
Ένα από τα πιο ισχυρά πρώιμα σημάδια είναι η διαταραχή συμπεριφοράς κατά τον ύπνο REM. Σε αυτή την περίπτωση το άτομο «ζωντανεύει» τα όνειρά του.
Μπορεί να κινείται έντονα, να φωνάζει ή να χτυπά στον ύπνο, συνήθως ως αντίδραση σε έντονα ή τρομακτικά όνειρα. Κάποιοι περιγράφουν ότι βλέπουν πως τους κυνηγούν και αρχίζουν να «τρέχουν» στο κρεβάτι ή να κάνουν κινήσεις σαν να πετούν ή να χτυπούν μπάλα.
Συχνά το πρόβλημα γίνεται αντιληπτό επειδή τραυματίζουν κατά λάθος τον σύντροφό τους ή πέφτουν από το κρεβάτι.
Αν κάποιος αρχίσει να εκδηλώνει τέτοιες συμπεριφορές στη μέση ηλικία, υπάρχει περίπου 50% πιθανότητα να εμφανίσει Πάρκινσον μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια. Ο κίνδυνος αυξάνεται σημαντικά όταν συνυπάρχουν και άλλα συμπτώματα, όπως απώλεια όσφρησης ή δυσκοιλιότητα.
Ζάλη ή αίσθημα λιποθυμίας
Η νόσος μπορεί να επηρεάσει το αυτόνομο νευρικό σύστημα, το οποίο ρυθμίζει λειτουργίες όπως η αρτηριακή πίεση.
Σε ορισμένους ανθρώπους με πρώιμο Πάρκινσον, όταν σηκώνονται όρθιοι η αρτηριακή πίεση πέφτει επειδή το σώμα δεν ενεργοποιεί αρκετά γρήγορα το αντανακλαστικό που συστέλλει τα αιμοφόρα αγγεία. Αυτό μπορεί να προκαλέσει ζάλη ή λιποθυμία.
Ωστόσο, η ζάλη μπορεί να οφείλεται και σε άλλους παράγοντες, όπως καρδιακά προβλήματα, αφυδάτωση ή παθήσεις του εσωτερικού αυτιού. Για τον λόγο αυτό απαιτείται ιατρική αξιολόγηση.
Μειωμένη εκφραστικότητα στο πρόσωπο
Το σύμπτωμα αυτό είναι γνωστό ως υπομιμία ή «προσωπική μάσκα». Δεν πρόκειται για περίεργες εκφράσεις, αλλά για σταδιακή μείωση της φυσιολογικής εκφραστικότητας του προσώπου.
Κάποιος που συνήθως χαμογελά ή έχει μια χαλαρή έκφραση μπορεί να αρχίσει να φαίνεται ανέκφραστος ή αποστασιοποιημένος. Το σύμπτωμα είναι συχνά διακριτικό και συνήθως το παρατηρούν πρώτα συγγενείς ή φίλοι.
Πιο χαμηλή φωνή
Η φωνή μπορεί σταδιακά να γίνεται πιο χαμηλή ή αδύναμη. Αν και η προσωρινή βραχνάδα είναι συνηθισμένη μετά από κρυολόγημα ή έντονη χρήση της φωνής, μια μακροχρόνια αλλαγή μπορεί να αποτελεί πρώιμο σύμπτωμα.
Η παραγωγή της φωνής εξαρτάται από τη λειτουργία των αναπνευστικών μυών και τη διέλευση του αέρα από τις φωνητικές χορδές. Στη νόσο Πάρκινσον οι μύες αυτοί γίνονται πιο άκαμπτοι, με αποτέλεσμα η ομιλία να γίνεται πιο ήσυχη και κουραστική.
Δυσκαμψία σε χέρια ή πόδια
Στη νόσο Πάρκινσον ο εγκέφαλος χάνει σταδιακά κύτταρα που παράγουν ντοπαμίνη σε περιοχές που ελέγχουν την κίνηση.
Με λιγότερη ντοπαμίνη, οι κινήσεις γίνονται πιο αργές, μικρότερες και πιο δύσκαμπτες, συχνά αρχικά στη μία πλευρά του σώματος. Συχνά είναι οι συγγενείς που το αντιλαμβάνονται πρώτοι: το περπάτημα γίνεται πιο αργό, το ένα χέρι κινείται λιγότερο ή το βήμα μικραίνει.
Η χαρακτηριστική αυτή βραδύτητα των κινήσεων ονομάζεται βραδυκινησία.
Πότε πρέπει να ζητήσετε ιατρική βοήθεια
Η εμφάνιση ενός μόνο από αυτά τα συμπτώματα συνήθως δεν σημαίνει ότι κάποιος πάσχει από Πάρκινσον. Αυτό που αυξάνει την πιθανότητα είναι ο συνδυασμός πολλών συμπτωμάτων μαζί.
Αν παρατηρηθούν αρκετές από αυτές τις αλλαγές ταυτόχρονα, είναι σημαντικό να γίνει επίσκεψη σε γιατρό για αξιολόγηση και, εφόσον χρειαστεί, παραπομπή σε ειδικό.
Σε κάθε περίπτωση, οποιοδήποτε νέο σύμπτωμα που επιμένει για αρκετές εβδομάδες — από δυσκοιλιότητα μέχρι αλλαγή στη φωνή — καλό είναι να εξετάζεται ιατρικά ώστε να αποκλειστούν άλλα πιθανά προβλήματα υγείας.