Ρωτήστε κάποιον γιατί θέλει να σπουδάσει ψυχολογία και οι απαντήσεις θα μοιάζουν αρκετά μεταξύ τους. Θέλει να καταλάβει τους ανθρώπους, να βοηθήσει, να μάθει γιατί σκεφτόμαστε και νιώθουμε όπως νιώθουμε. Σπάνια θα ακούσετε κάποιον να πει «γιατί μου αρέσει η στατιστική». Κι όμως, η στατιστική και η μεθοδολογία έρευνας είναι από τα πρώτα μαθήματα που συναντά ένας φοιτητής ψυχολογίας, και για πολλούς αποτελούν τη μεγαλύτερη έκπληξη των σπουδών.
Ο λόγος είναι απλός, αν και δεν είναι πάντα προφανής σε όσους βλέπουν την ψυχολογία από έξω. Η σύγχρονη ψυχολογία είναι επιστήμη που στηρίζεται σε εμπειρικά δεδομένα. Όταν λέμε ότι μια θεραπευτική προσέγγιση βοηθά στο άγχος ή ότι ο ύπνος επηρεάζει τη μνήμη, αυτό δεν βασίζεται σε μια καλή διαίσθηση, αλλά σε μελέτες με συμμετέχοντες, μετρήσεις και ανάλυση. Για να καταλάβει κανείς τι λένε αυτές οι μελέτες, και κυρίως τι δεν λένε, χρειάζεται να ξέρει πώς σχεδιάζονται και πώς διαβάζονται.
Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι οι σπουδές ψυχολογίας περιλαμβάνουν, δίπλα στην αναπτυξιακή, την κοινωνική ή την κλινική ψυχολογία, μαθήματα όπου μαθαίνεις τι είναι ένα δείγμα, πώς ελέγχεις αν μια διαφορά ανάμεσα σε δύο ομάδες είναι πραγματική ή τυχαία, γιατί η συσχέτιση δεν σημαίνει αιτιότητα. Δεν χρειάζεται να είσαι «μαθηματικός τύπος» για να τα καταφέρεις. Χρειάζεται μόνο να μην τα φοβηθείς και να τους δώσεις τον χρόνο που τους αναλογεί. Οι περισσότεροι φοιτητές τα καταφέρνουν μια χαρά όταν σταματήσουν να τα βλέπουν ως εμπόδιο και αρχίσουν να τα βλέπουν ως γλώσσα που πρέπει να μάθουν.
Η αλήθεια είναι ότι πολλοί φοιτητές που στην αρχή αγχώνονταν με αυτά τα μαθήματα καταλήγουν να τα εκτιμούν. Όχι επειδή ερωτεύτηκαν τους τύπους, αλλά επειδή απέκτησαν ένα εργαλείο κριτικής σκέψης που χρησιμοποιούν παντού. Διαβάζουν έναν τίτλο του τύπου «νέα έρευνα αποδεικνύει ότι…» και αναρωτιούνται αμέσως πόσοι συμμετείχαν, ποιος χρηματοδότησε τη μελέτη, αν τα αποτελέσματα επιβεβαιώθηκαν από άλλους. Σε μια εποχή όπου τα κοινωνικά δίκτυα γεμίζουν με ψυχολογικές «συμβουλές» αμφίβολης προέλευσης, αυτή η δεξιότητα έχει πραγματική αξία.
Τα μαθήματα αυτά έχουν και πολύ πρακτική χρησιμότητα. Πολλές επαγγελματικές διαδρομές για αποφοίτους ψυχολογίας περνούν μέσα από την έρευνα και την ανάλυση δεδομένων: σε τμήματα ανθρώπινου δυναμικού, σε εταιρείες έρευνας αγοράς, σε οργανισμούς δημόσιας υγείας, σε προγράμματα αξιολόγησης εκπαιδευτικών παρεμβάσεων. Ακόμα και στην κλινική πράξη, ο καλός ψυχολόγος παρακολουθεί τη βιβλιογραφία και αξιολογεί με κριτική ματιά ποιες μέθοδοι στηρίζονται σε ενδείξεις. Ένα εργαλείο αξιολόγησης, ένα ερωτηματολόγιο ή μια νέα τεχνική παρέμβασης έχουν αξία μόνο αν ξέρεις πώς ελέγχθηκαν.
Για όποιον σκέφτεται λοιπόν να σπουδάσει ψυχολογία, μια ειλικρινής προετοιμασία είναι να ξέρει ότι θα περάσει ώρες όχι μόνο συζητώντας για τον ανθρώπινο ψυχισμό, αλλά και μπροστά σε πίνακες και διαγράμματα. Αυτά τα δύο δεν είναι αντίθετα. Είναι δύο τρόποι να κοιτάξεις το ίδιο πράγμα, και ο συνδυασμός τους είναι αυτό που κάνει την ψυχολογία επιστήμη και όχι απλώς καλή πρόθεση.