Πολλοί ξεκινούν τη μέρα τους με έναν καφέ, αλλά οι επιδράσεις της καφεΐνης φαίνεται ότι ξεπερνούν την απλή ενεργοποίηση.
Ερευνητές από το Εθνικό Πανεπιστήμιο της Σιγκαπούρης (NUS) διαπίστωσαν ότι η καφεΐνη μπορεί να προστατεύσει ή ακόμη και να αναστρέψει προβλήματα μνήμης που προκαλούνται από έλλειψη ύπνου, τουλάχιστον σε πειράματα που διεξήχθησαν σε ποντίκια.
Η μελέτη εστίασε στην περιοχή CA2 του ιππόκαμπου, η οποία σχετίζεται με την κοινωνική μνήμη, δηλαδή την ικανότητα αναγνώρισης άλλων ατόμων. Τα ποντίκια που είχαν στερηθεί ύπνο παρουσίασαν σημαντική επιδείνωση στην αναγνώριση άλλων ποντικών που είχαν ήδη γνωρίσει.
Ωστόσο, εκείνα που είχαν λάβει τακτικές δόσεις καφεΐνης για μία εβδομάδα πριν τη στέρηση ύπνου δεν εμφάνισαν αντίστοιχη επιδείνωση.
Επιπλέον, όταν η καφεΐνη εφαρμόστηκε απευθείας σε εγκεφαλικό ιστό ποντικών που είχαν στερηθεί ύπνο, παρατηρήθηκε βελτίωση της νευρωνικής σηματοδότησης στην ίδια περιοχή.
Όπως επισημαίνει ο φυσιολόγος Lik-Wei Wong, «η στέρηση ύπνου δεν προκαλεί μόνο κόπωση, αλλά διαταράσσει συγκεκριμένα κυκλώματα μνήμης».
Οι επιστήμονες παρατήρησαν ότι η καφεΐνη μπορεί να αναστρέψει αυτές τις διαταραχές τόσο σε μοριακό όσο και σε συμπεριφορικό επίπεδο.
Η έλλειψη ύπνου είναι γνωστό ότι επηρεάζει τη σταθεροποίηση της μνήμης και συνδέεται με ευρύτερες αρνητικές συνέπειες για την υγεία. Στη συγκεκριμένη μελέτη, η στέρηση ύπνου αύξησε τη δραστηριότητα της αδενοσίνης, μιας χημικής ουσίας που προάγει τον ύπνο αλλά φαίνεται να καταστέλλει τα κυκλώματα μνήμης. Η καφεΐνη, όπως έχουν δείξει προηγούμενες έρευνες, περιορίζει αυτή τη δράση.
Τα αποτελέσματα δίνουν μια πιο καθαρή εικόνα για το πώς η καφεΐνη και η έλλειψη ύπνου επηρεάζουν την «κοινωνική μνήμη», αναδεικνύοντας τον ρόλο της περιοχής CA2 ως κρίσιμου κόμβου που συνδέει τον ύπνο με τη μνήμη.
Οι επιστήμονες ωστόσο τονίζουν ότι τα ευρήματα προέρχονται από πειράματα σε ζώα και απαιτείται επιβεβαίωση σε ανθρώπους. Παράλληλα, παραμένει υπό διερεύνηση κατά πόσο η κατανάλωση καφέ μπορεί να προστατεύσει τη μνήμη μετά από βραχυχρόνια στέρηση ύπνου.
Σε μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα, τα δεδομένα αυτά ενδέχεται να βοηθήσουν στην κατανόηση της σχέσης μεταξύ έλλειψης ύπνου και αυξημένου κινδύνου άνοιας.
Προηγούμενες έρευνες έχουν ήδη συνδέσει την τακτική κατανάλωση καφέ με πιθανή προστασία έναντι της άνοιας, ενώ η νέα μελέτη εντοπίζει συγκεκριμένους εγκεφαλικούς μηχανισμούς που θα μπορούσαν να αποτελέσουν στόχο μελλοντικών θεραπειών.