Διάφοροι παράγοντες φαίνεται πως επηρεάζουν τη διάρκεια ζωής. Μελέτες έχουν δείξει ότι τα γονίδια ευθύνονται περίπου για το 25% του προσδόκιμου ζωής ενός ανθρώπου, ενώ το υπόλοιπο εξαρτάται από τη διατροφή, το περιβάλλον, τη φυσική δραστηριότητα και άλλες καθημερινές συνήθειες.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, παρότι τα γονίδια δεν μπορούν να τροποποιηθούν, η βελτίωση των διατροφικών συνηθειών μπορεί να ενισχύσει την υγεία και να επηρεάσει θετικά το προσδόκιμο ζωής. Μάλιστα, τα στοιχεία δείχνουν ότι ακόμη και αν οι αλλαγές αυτές ξεκινήσουν στη μέση ηλικία ή αργότερα, μπορούν να προσθέσουν έως και δέκα χρόνια ή και περισσότερο στη διάρκεια ζωής.
Σε παγκόσμιο επίπεδο έχουν εντοπιστεί πέντε περιοχές όπου οι κάτοικοι παρουσιάζουν ιδιαίτερα υψηλό προσδόκιμο ζωής, φτάνοντας συχνά τα 100 χρόνια ή και παραπάνω.
Οι περιοχές αυτές, γνωστές ως «Blue Zones», περιλαμβάνουν τη χερσόνησο Nicoyan στην Κόστα Ρίκα, την πόλη Loma Linda στην Καλιφόρνια, τα νησιά Okinawa στην Ιαπωνία, τη Σαρδηνία στην Ιταλία και την Ικαρία στην Ελλάδα. Αν και σε πρώτη ματιά οι διατροφικές συνήθειες, ο τρόπος ζωής και οι καθημερινές πρακτικές των κατοίκων αυτών των περιοχών φαίνεται να διαφέρουν σημαντικά, υπάρχουν ορισμένα κοινά χαρακτηριστικά.
Στη Σαρδηνία, πολλοί κάτοικοι ζουν σε ορεινές περιοχές και εξασφαλίζουν την τροφή τους μέσω δραστηριοτήτων όπως το κυνήγι, το ψάρεμα και η καλλιέργεια, καταναλώνοντας προϊόντα όπως κατσικίσιο γάλα, κριθάρι και λαχανικά. Στη Loma Linda, οι κάτοικοι ανήκουν σε μια στενά συνδεδεμένη κοινότητα, αποφεύγουν την καφεΐνη και το αλκοόλ και ακολουθούν σε μεγάλο βαθμό χορτοφαγική διατροφή. Στην Ικαρία, η διατροφή βασίζεται στο μεσογειακό πρότυπο, με αυξημένη κατανάλωση φρούτων και λαχανικών και μέτριες ποσότητες κρέατος και θαλασσινών. Στην Okinawa, η παραδοσιακή διατροφή είναι κυρίως φυτικής προέλευσης, με βασικές πηγές θερμίδων τις γλυκοπατάτες και τα φρέσκα λαχανικά που συχνά προέρχονται από ιδιωτικούς κήπους. Αντίστοιχα, στη Nicoyan, οι αιωνόβιοι κάτοικοι καταναλώνουν μια παραδοσιακή μεσοαμερικανική διατροφή πλούσια σε αμυλούχα φυτικά τρόφιμα, όπως καλαμπόκι και φασόλια.
Παρότι υπάρχουν διαφορές στις διατροφικές τους συνήθειες, μοιράζονται τουλάχιστον τέσσερα βασικά κοινά στοιχεία. Μπορείτε να υιοθετήσετε αυτές τις αρχές των αιωνόβιων εντάσσοντας στην καθημερινότητά σας τα εξής:
- Να καταναλώνετε συστηματικά όσπρια. Τα όσπρια αποτελούν βασικό στοιχείο διατροφής στις «Blue Zones». Η σόγια είναι κεντρικό τρόφιμο στην Okinawa, η φάβα στη Σαρδηνία και τα μαύρα φασόλια στη Nicoyan.
- Να εντάξετε καθημερινά μια μικρή ποσότητα ξηρών καρπών. Οι ξηροί καρποί προσφέρουν βιταμίνες, φυτικές ίνες και μέταλλα και αποτελούν σημαντικό μέρος της διατροφής των κατοίκων αυτών των περιοχών. Στην Ικαρία και τη Σαρδηνία καταναλώνονται συχνά καρύδια και αμύγδαλα, ενώ στη Nicoyan προτιμώνται ιδιαίτερα τα φιστίκια.
- Να κατανέμετε σωστά τα γεύματα μέσα στην ημέρα. Οι κάτοικοι των περισσότερων «Blue Zones» καταναλώνουν το μεγαλύτερο μέρος των θερμίδων τους νωρίς μέσα στην ημέρα. Στην Okinawa, για παράδειγμα, συνηθίζεται ένα πλούσιο πρωινό, ένα πιο ελαφρύ μεσημεριανό και σε πολλές περιπτώσεις απουσία βραδινού.
- Να μοιράζεστε τα γεύματα με την οικογένεια. Στις «Blue Zones» είναι κοινή πρακτική να καταναλώνεται τουλάχιστον ένα γεύμα την ημέρα με την οικογένεια, συνήθως το μεσημεριανό ή το τελευταίο γεύμα της ημέρας. Παρά το γεγονός ότι οι σύγχρονοι ρυθμοί ζωής δυσκολεύουν αυτή τη συνήθεια, αξίζει να επιδιώκεται όσο το δυνατόν συχνότερα. Οι οικογένειες που τρώνε μαζί τείνουν να επιλέγουν πιο θρεπτικά τρόφιμα, να τρώνε πιο αργά και να καταναλώνουν περισσότερα φρούτα και λαχανικά, ενώ τα παιδιά εμφανίζουν χαμηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας.
Η διατροφή, ωστόσο, δεν αποτελεί τον μοναδικό παράγοντα που συνδέεται με τη μακροζωία, όπως επισημαίνουν οι καθηγήτριες. Έρευνες δείχνουν ότι οι άνθρωποι που ζουν σε περιοχές με υψηλό προσδόκιμο ζωής διατηρούν ισχυρούς δεσμούς με την οικογένεια και τους φίλους, έχουν αίσθηση σκοπού πέρα από τον εαυτό τους και διατηρούν θετική στάση ζωής. Παράλληλα, είναι σωματικά δραστήριοι και περνούν σημαντικό χρόνο εκτός σπιτιού, ασχολούμενοι με δραστηριότητες όπως η κηπουρική, η γεωργία ή η κοινωνική επαφή με άλλα μέλη της κοινότητάς τους.