Από πού ξεκίνησε ο μύθος;
Εδώ και αρκετές δεκαετίες έχει παγιωθεί μια ιδιαίτερα διαδεδομένη κοινωνική αντίληψη: ότι οι πατέρες εργάζονται λιγότερο μέσα στην οικογένεια, συμμετέχουν ελάχιστα στις υποχρεώσεις του σπιτιού και αφήνουν το μεγαλύτερο μέρος της φροντίδας των παιδιών στις μητέρες. Η εικόνα αυτή εμφανίζεται συχνά σε τηλεοπτικές σειρές, κινηματογραφικές παραγωγές, διαφημίσεις, δημοσιογραφικά άρθρα και δημόσιες συζητήσεις. Ο πατέρας παρουσιάζεται πολλές φορές ως ο «βοηθός» της μητέρας και όχι ως ισότιμος γονέας, ενώ η καθημερινή του συνεισφορά υποτιμάται ή θεωρείται δεδομένη.
Αναμφίβολα, στο παρελθόν οι ρόλοι μέσα στην οικογένεια ήταν περισσότερο διαχωρισμένοι. Στις περισσότερες δυτικές κοινωνίες ο άνδρας αποτελούσε τον βασικό οικονομικό πάροχο, ενώ η γυναίκα αναλάμβανε σχεδόν αποκλειστικά τη φροντίδα του σπιτιού και των παιδιών. Όμως οι κοινωνικές και οικονομικές αλλαγές των τελευταίων δεκαετιών έχουν μεταβάλει σημαντικά αυτή την εικόνα. Η αυξημένη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας, η μεγαλύτερη εμπλοκή των πατέρων στην ανατροφή των παιδιών και η αλλαγή των κοινωνικών προσδοκιών έχουν δημιουργήσει ένα πολύ διαφορετικό οικογενειακό μοντέλο.
Παρά τις αλλαγές αυτές, ο δημόσιος διάλογος εξακολουθεί συχνά να στηρίζεται σε στερεότυπα που δεν αντανακλούν απαραίτητα την πραγματικότητα. Το ερώτημα λοιπόν είναι απλό αλλά ουσιαστικό:
Εργάζονται πραγματικά λιγότερο οι πατέρες για την οικογένεια ή πρόκειται για έναν μύθο που δεν επιβεβαιώνεται από τα επιστημονικά δεδομένα;
Για να απαντηθεί το ερώτημα αυτό χρειάζεται να εξετάσουμε όχι μεμονωμένες εμπειρίες ή προσωπικές εντυπώσεις, αλλά μεγάλης κλίμακας επιστημονικές έρευνες που καταγράφουν με ακρίβεια πώς περνούν τον χρόνο τους εκατομμύρια άνθρωποι.
Γιατί η «συνολική εργασία» είναι πιο σημαντική από τις δουλειές του σπιτιού
Ένα από τα συχνότερα λάθη στις δημόσιες συζητήσεις είναι ότι συγκρίνεται μόνο ο χρόνος που αφιερώνεται στις δουλειές του σπιτιού ή στη φροντίδα των παιδιών. Αν όμως εξετάσουμε μόνο αυτές τις δραστηριότητες, αγνοούμε ένα εξίσου σημαντικό κομμάτι της καθημερινότητας: την αμειβόμενη εργασία.
Ένας γονέας μπορεί να περνά λιγότερες ώρες καθαρίζοντας το σπίτι επειδή εργάζεται περισσότερες ώρες εκτός σπιτιού. Αντίστοιχα, ένας άλλος μπορεί να αφιερώνει περισσότερες ώρες στη φροντίδα των παιδιών επειδή εργάζεται λιγότερο ή καθόλου στην αγορά εργασίας. Η σύγκριση επομένως δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο σε μία κατηγορία δραστηριοτήτων.
Γι’ αυτό οι περισσότεροι σύγχρονοι ερευνητές χρησιμοποιούν τον όρο «συνολική εργασία». Στην έννοια αυτή περιλαμβάνονται:
- η αμειβόμενη εργασία,
- οι δουλειές του σπιτιού,
- η φροντίδα των παιδιών,
- οι αγορές για το νοικοκυριό,
- η φροντίδα άλλων μελών της οικογένειας,
- και, σε ορισμένες μελέτες, ο χρόνος μετακίνησης που σχετίζεται με αυτές τις δραστηριότητες.
Μόνο όταν εξετάζονται όλες αυτές οι μορφές εργασίας μαζί μπορεί να διαμορφωθεί μια ολοκληρωμένη εικόνα της πραγματικής συνεισφοράς κάθε γονέα.
Η σημαντικότερη βάση δεδομένων για τον χρόνο των γονέων
Η πιο αξιόπιστη πηγή δεδομένων πάνω στο συγκεκριμένο θέμα είναι η American Time Use Survey (ATUS), που διεξάγεται από το U.S. Bureau of Labor Statistics.
Σε αντίθεση με απλά ερωτηματολόγια όπου οι συμμετέχοντες καλούνται να εκτιμήσουν πόσο εργάζονται, η ATUS ζητά από κάθε συμμετέχοντα να καταγράψει αναλυτικά κάθε δραστηριότητα ενός ολόκληρου 24ώρου. Με αυτόν τον τρόπο οι ερευνητές γνωρίζουν με μεγάλη ακρίβεια πόσο χρόνο αφιερώνεται:
- στην εργασία,
- στη φροντίδα των παιδιών,
- στις οικιακές εργασίες,
- στις μετακινήσεις,
- στην ψυχαγωγία,
- στον ύπνο,
- και σε δεκάδες ακόμη καθημερινές δραστηριότητες.
Η συγκεκριμένη βάση δεδομένων χρησιμοποιείται εδώ και πολλά χρόνια από πανεπιστήμια, κρατικούς οργανισμούς και ερευνητικά ιδρύματα, αποτελώντας μία από τις σημαντικότερες πηγές για τη μελέτη της καθημερινής ζωής των οικογενειών στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Πάνω στα δεδομένα της ATUS βασίζονται τόσο οι αναλύσεις του Pew Research Center, όσο και πολυάριθμες επιστημονικές δημοσιεύσεις, καθώς και η γνωστή ανάλυση του Robert VerBruggen με τίτλο The Myth of the Lazy Father, η οποία επανεξέτασε είκοσι χρόνια στοιχείων προκειμένου να αξιολογήσει κατά πόσο ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα η εικόνα του «τεμπέλη πατέρα».
Τι έδειξαν οι πρώτες μεγάλες επιστημονικές μελέτες
Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, αρκετές ερευνητικές ομάδες είχαν αρχίσει να παρατηρούν ότι η παραδοσιακή εικόνα της οικογένειας άλλαζε σημαντικά. Ένα από τα σημαντικότερα έργα ήταν το βιβλίο Changing Rhythms of American Family Life των Suzanne Bianchi, John Robinson και Melissa Milkie. Οι συγγραφείς ανέλυσαν εκτενώς στοιχεία από έρευνες χρήσης χρόνου και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι άνδρες αφιερώνουν πλέον πολύ περισσότερο χρόνο στις οικογενειακές υποχρεώσεις σε σχέση με προηγούμενες γενιές.
Παράλληλα, οι γυναίκες αφιερώνουν σημαντικά περισσότερο χρόνο στην αμειβόμενη εργασία απ’ ό,τι συνέβαινε πριν από μερικές δεκαετίες. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι συνολικές ώρες εργασίας των δύο φύλων έχουν συγκλίνει σημαντικά.
Σε μεταγενέστερη επιστημονική ανασκόπηση με τίτλο Housework: Who Did, Does or Will Do It, and How Much Does It Matter?, η ίδια ερευνητική ομάδα διαπίστωσε ότι το χάσμα στις οικιακές εργασίες έχει μειωθεί θεαματικά από τη δεκαετία του 1960 μέχρι σήμερα. Οι άνδρες συμμετέχουν πλέον πολύ περισσότερο στις δουλειές του σπιτιού, ενώ οι γυναίκες αφιερώνουν λιγότερο χρόνο σε αυτές, κυρίως λόγω της αυξημένης συμμετοχής τους στην αγορά εργασίας.
Τα ευρήματα αυτά αποτέλεσαν τη βάση πάνω στην οποία στηρίχθηκαν πολλές μεταγενέστερες αναλύσεις.
Η συμβολή του Pew Research Center
Το 2013 το Pew Research Center δημοσίευσε την εκτενή έκθεση Modern Parenthood, η οποία βασίστηκε επίσης στα δεδομένα της ATUS. Η έκθεση επιβεβαίωσε ότι οι μητέρες εξακολουθούν να αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στη φροντίδα των παιδιών και στις δουλειές του σπιτιού. Ωστόσο, οι πατέρες εργάζονται περισσότερες ώρες στην αμειβόμενη εργασία.
Το πιο ενδιαφέρον εύρημα της μελέτης δεν αφορούσε τις επιμέρους δραστηριότητες αλλά το άθροισμά τους. Όταν οι ερευνητές πρόσθεσαν την αμειβόμενη και τη μη αμειβόμενη εργασία, διαπίστωσαν ότι οι συνολικές ώρες εργασίας μητέρων και πατέρων ήταν σχεδόν ίδιες.
Το συμπέρασμα αυτό αποτέλεσε σημείο αναφοράς για πολλές επόμενες μελέτες και αμφισβήτησε την ευρέως διαδεδομένη αντίληψη ότι οι πατέρες συνεισφέρουν αισθητά λιγότερο στην οικογενειακή ζωή.
Τι αποκάλυψε η ανάλυση είκοσι ετών δεδομένων της American Time Use Survey
Το 2019 ο δημοσιογράφος και ερευνητής Robert VerBruggen δημοσίευσε στο Institute for Family Studies το άρθρο “The Myth of the Lazy Father”, επιχειρώντας να εξετάσει κατά πόσο η ευρέως διαδεδομένη εικόνα του «απόντα» ή «τεμπέλη» πατέρα επιβεβαιώνεται από τα πραγματικά δεδομένα χρήσης χρόνου.
Αντί να βασιστεί σε προσωπικές εμπειρίες ή δημοσκοπήσεις, χρησιμοποίησε τα μικροδεδομένα της American Time Use Survey (ATUS), αναλύοντας χιλιάδες οικογένειες με ανήλικα παιδιά. Λίγα χρόνια αργότερα επανήλθε με μια πολύ μεγαλύτερη ανάλυση, με τίτλο “Lazy Dads II: The Reckoning”, επεκτείνοντας το δείγμα ώστε να καλύπτει σχεδόν δύο δεκαετίες στοιχείων (2003–2022).
Η σημασία της δεύτερης ανάλυσης είναι ιδιαίτερα μεγάλη, καθώς δεν εξετάζει μια μεμονωμένη χρονική περίοδο αλλά την εξέλιξη των οικογενειακών προτύπων επί είκοσι συνεχόμενα χρόνια. Έτσι μειώνεται σημαντικά η πιθανότητα τα αποτελέσματα να επηρεάζονται από κάποια συγκυριακή οικονομική ή κοινωνική αλλαγή.
Το πρώτο σημαντικό συμπέρασμα: οι συνολικές ώρες εργασίας είναι σχεδόν ίδιες
Το βασικό εύρημα της ανάλυσης είναι ίσως και το πιο ανατρεπτικό. Όταν προστεθεί η αμειβόμενη εργασία μαζί με τις δουλειές του σπιτιού, τη φροντίδα των παιδιών, τις αγορές για το νοικοκυριό και τις υπόλοιπες οικογενειακές υποχρεώσεις, οι συνολικές ώρες εργασίας πατέρων και μητέρων εμφανίζονται εξαιρετικά κοντά. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι δύο γονείς κάνουν ακριβώς τα ίδια πράγματα. Αντίθετα, οι δραστηριότητές τους διαφέρουν αισθητά.
Οι μητέρες εξακολουθούν να αφιερώνουν περισσότερο χρόνο:
- στις οικιακές εργασίες,
- στη φροντίδα των παιδιών,
- στην καθημερινή οργάνωση του σπιτιού.
Οι πατέρες, από την άλλη πλευρά, αφιερώνουν περισσότερες ώρες:
- στην αμειβόμενη εργασία,
- στις μετακινήσεις που σχετίζονται με αυτή,
- σε ορισμένες μορφές συντήρησης του σπιτιού.
Η ουσιαστική διαπίστωση όμως είναι ότι όταν υπολογιστεί το σύνολο όλων αυτών των δραστηριοτήτων, οι διαφορές μειώνονται εντυπωσιακά. Με άλλα λόγια, οι ρόλοι είναι διαφορετικοί, αλλά ο συνολικός φόρτος εργασίας είναι πολύ πιο ισορροπημένος απ’ όσο συχνά πιστεύεται.
Γιατί είναι σημαντικό να εξετάζονται όλες οι μορφές εργασίας
Στη δημόσια συζήτηση συχνά παρουσιάζονται μόνο στοιχεία για τις δουλειές του σπιτιού ή για τη φροντίδα των παιδιών. Αν όμως αφαιρεθεί εντελώς η αμειβόμενη εργασία από την εξίσωση, δημιουργείται μια ελλιπής εικόνα. Ας υποθέσουμε ότι ένας γονέας εργάζεται δέκα ώρες ημερησίως εκτός σπιτιού και στη συνέχεια αφιερώνει δύο ώρες στις οικογενειακές υποχρεώσεις. Ένας δεύτερος γονέας εργάζεται τέσσερις ώρες εκτός σπιτιού αλλά αφιερώνει οκτώ ώρες στο σπίτι.
Αν συγκρίνουμε μόνο τις οικιακές εργασίες, ο πρώτος φαίνεται να συνεισφέρει πολύ λιγότερο. Αν όμως συγκρίνουμε το συνολικό ημερήσιο έργο, οι δύο γονείς ενδέχεται να έχουν εργαστεί σχεδόν τον ίδιο αριθμό ωρών. Αυτό ακριβώς επιχειρούν να μετρήσουν οι περισσότερες σύγχρονες μελέτες χρήσης χρόνου.
Οι πατέρες αφιερώνουν σήμερα πολύ περισσότερο χρόνο στα παιδιά τους
Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα αφορά τη διαχρονική εξέλιξη της πατρότητας. Οι περισσότερες μεγάλες μελέτες συμφωνούν ότι οι σημερινοί πατέρες αφιερώνουν σημαντικά περισσότερο χρόνο στα παιδιά τους σε σχέση με προηγούμενες γενιές. Η διαπίστωση αυτή δεν προέρχεται μόνο από την ανάλυση του VerBruggen.
Η Suzanne Bianchi και οι συνεργάτες της είχαν ήδη καταγράψει αυτή τη μεταβολή στο βιβλίο “Changing Rhythms of American Family Life”, ενώ το Pew Research Center κατέληξε στο ίδιο συμπέρασμα στην έκθεση “Modern Parenthood”.
Σύμφωνα με τα δεδομένα, οι σύγχρονοι πατέρες συμμετέχουν πολύ περισσότερο:
- στο παιχνίδι με τα παιδιά,
- στη βοήθεια με τα μαθήματα,
- στις μετακινήσεις προς σχολικές και εξωσχολικές δραστηριότητες,
- στις καθημερινές ανάγκες των παιδιών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι μητέρες δεν συνεχίζουν να αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στη φροντίδα των παιδιών. Σημαίνει όμως ότι η εικόνα του πατέρα που συμμετέχει ελάχιστα στην ανατροφή των παιδιών απέχει αρκετά από την πραγματικότητα που αποτυπώνουν τα δεδομένα.
Τι συμβαίνει όταν εργάζονται και οι δύο γονείς
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα νοικοκυριά στα οποία και οι δύο γονείς εργάζονται. Στις οικογένειες αυτές θα περίμενε κανείς να εμφανίζονται οι μεγαλύτερες ανισορροπίες. Ωστόσο, οι αναλύσεις δείχνουν κάτι διαφορετικό. Όταν και οι δύο γονείς εργάζονται, η συνολική ποσότητα εργασίας παραμένει εξαιρετικά κοντά μεταξύ τους.
Οι μητέρες εξακολουθούν να αναλαμβάνουν μεγαλύτερο μέρος της καθημερινής φροντίδας του σπιτιού, ενώ οι πατέρες συνεχίζουν να αφιερώνουν περισσότερες ώρες στην αμειβόμενη εργασία. Το αποτέλεσμα είναι ότι το συνολικό άθροισμα παραμένει σχετικά ισορροπημένο. Μάλιστα, στις πιο πρόσφατες χρονιές της ATUS, η διαφορά αυτή γίνεται ακόμη μικρότερη.
Η εικόνα αυτή συμφωνεί και με προηγούμενες αναλύσεις του Pew Research Center, οι οποίες επίσης διαπίστωσαν ότι στις οικογένειες όπου εργάζονται και οι δύο γονείς, οι συνολικές ώρες εργασίας παρουσιάζουν μικρές μόνο αποκλίσεις.
Τι συμβαίνει όταν και οι δύο εργάζονται πλήρες ωράριο
Η ανάλυση γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα όταν εξετάζονται μόνο τα ζευγάρια στα οποία και οι δύο εργάζονται με πλήρες ωράριο. Στην περίπτωση αυτή, τόσο ο πατέρας όσο και η μητέρα περνούν σημαντικό μέρος της ημέρας στην εργασία τους. Παρά ταύτα, οι μητέρες συνεχίζουν να αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στις δουλειές του σπιτιού και στη φροντίδα των παιδιών.
Από την άλλη πλευρά, οι πατέρες εξακολουθούν να αφιερώνουν περισσότερες ώρες στην αμειβόμενη εργασία. Το τελικό αποτέλεσμα είναι ότι οι συνολικές ώρες εργασίας παραμένουν και εδώ αρκετά κοντά. Το εύρημα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή πολλές δημόσιες συζητήσεις θεωρούν δεδομένο ότι στις οικογένειες με δύο εργαζόμενους η γυναίκα επωμίζεται σχεδόν ολόκληρη τη λεγόμενη «δεύτερη βάρδια».
Τα δεδομένα δείχνουν μια πιο σύνθετη εικόνα. Υπάρχουν πράγματι διαφορές στον τρόπο κατανομής των υποχρεώσεων, όμως οι συνολικές ώρες εργασίας δεν παρουσιάζουν τις μεγάλες αποκλίσεις που συχνά περιγράφονται στον δημόσιο λόγο.
Όταν η μητέρα είναι η βασική οικονομική υποστήριξη της οικογένειας
Η ανάλυση του VerBruggen εξετάζει επίσης τα νοικοκυριά όπου η γυναίκα είναι η κύρια πηγή εισοδήματος. Το εύρημα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον. Οι μητέρες που αποτελούν τον βασικό οικονομικό πάροχο εργάζονται συνολικά λίγο περισσότερο από τους αντίστοιχους άνδρες που βρίσκονται στην ίδια θέση.
Ωστόσο, στις περισσότερες χρονιές οι διαφορές αυτές είναι μικρές και συχνά δεν εμφανίζονται ως στατιστικά σημαντικές. Με άλλα λόγια, ούτε εδώ προκύπτει μια εικόνα δραματικής ανισορροπίας. Αντίθετα, φαίνεται ότι όταν αλλάζουν οι οικονομικοί ρόλοι μέσα στην οικογένεια, αλλάζει σταδιακά και η κατανομή των υπόλοιπων υποχρεώσεων.
Οι αριθμοί αμφισβητούν τα στερεότυπα
Ίσως το σημαντικότερο συμπέρασμα όλων αυτών των αναλύσεων δεν αφορά κάποιον συγκεκριμένο αριθμό. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την οικογενειακή εργασία. Τα επιστημονικά δεδομένα δεν υποστηρίζουν την άποψη ότι οι πατέρες δεν εργάζονται ή ότι συνεισφέρουν ελάχιστα στην οικογένεια.
Αντίθετα, δείχνουν ότι η συνεισφορά τους εκφράζεται συχνά με διαφορετικό τρόπο από εκείνη των μητέρων. Οι δύο γονείς δεν κατανέμουν τον χρόνο τους με τον ίδιο τρόπο, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι ο ένας εργάζεται λιγότερο από τον άλλο.
Η διάκριση ανάμεσα στο είδος της εργασίας και στον συνολικό φόρτο εργασίας αποτελεί ίσως το σημαντικότερο μήνυμα που αναδεικνύεται μέσα από δύο δεκαετίες επιστημονικών δεδομένων.
Τι συμβαίνει όταν ένας γονέας μένει στο σπίτι
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της βιβλιογραφίας αφορά τις οικογένειες στις οποίες μόνο ο ένας γονέας εργάζεται αμειβόμενα, ενώ ο άλλος παραμένει στο σπίτι. Οι περιπτώσεις αυτές επιτρέπουν στους ερευνητές να εξετάσουν πώς κατανέμεται η εργασία όταν οι ρόλοι είναι περισσότερο διακριτοί.
Στην ανάλυση “Lazy Dads II: The Reckoning” ο Robert VerBruggen αφιερώνει ξεχωριστή ενότητα στις οικογένειες με stay-at-home μητέρες και stay-at-home πατέρες.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι μητέρες που παραμένουν στο σπίτι αφιερώνουν πολύ περισσότερο χρόνο τόσο στις οικιακές εργασίες όσο και στη φροντίδα των παιδιών σε σχέση με τους πατέρες που βρίσκονται στην ίδια θέση. Η διαφορά αυτή είναι από τις μεγαλύτερες που καταγράφονται σε ολόκληρη την ανάλυση.
Ο ίδιος ο συγγραφέας αναφέρει χαρακτηριστικά ότι οι stay-at-home μητέρες εργάζονται αισθητά περισσότερο από τους stay-at-home πατέρες όσον αφορά τη μη αμειβόμενη εργασία. Το εύρημα αυτό δεν χρησιμοποιείται για να υποστηρίξει ότι οι άνδρες εργάζονται γενικά λιγότερο από τις γυναίκες. Αντίθετα, δείχνει ότι όταν ένας γονέας δεν συμμετέχει στην αγορά εργασίας, οι μητέρες φαίνεται να αναλαμβάνουν μεγαλύτερο ποσοστό των καθημερινών οικογενειακών υποχρεώσεων από ό,τι οι αντίστοιχοι πατέρες.
Η θεωρία της «δεύτερης βάρδιας»
Ένας από τους πιο γνωστούς όρους στη βιβλιογραφία γύρω από την οικογένεια είναι η λεγόμενη Second Shift («δεύτερη βάρδια»). Ο όρος έγινε ιδιαίτερα γνωστός μετά την έκδοση του βιβλίου “The Second Shift” της κοινωνιολόγου Arlie Hochschild, η οποία υποστήριξε ότι πολλές γυναίκες, αφού ολοκληρώσουν την αμειβόμενη εργασία τους, επιστρέφουν στο σπίτι και αναλαμβάνουν ένα δεύτερο κύμα εργασιών, όπως το μαγείρεμα, το καθάρισμα και τη φροντίδα των παιδιών.
Η θεωρία αυτή επηρέασε βαθιά τον δημόσιο διάλογο και χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα σε πολλές συζητήσεις για την ισότητα των φύλων. Ωστόσο, η μεταγενέστερη ερευνητική βιβλιογραφία παρουσιάζει μια πιο σύνθετη εικόνα.
Οι μελέτες της Suzanne Bianchi, της Melissa Milkie και άλλων ερευνητών δείχνουν ότι πράγματι οι γυναίκες συνεχίζουν να αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στις οικιακές εργασίες. Ταυτόχρονα όμως οι άνδρες αφιερώνουν περισσότερες ώρες στην αμειβόμενη εργασία. Όταν οι δύο αυτές μορφές εργασίας εξετάζονται μαζί, οι συνολικές ώρες εργασίας συγκλίνουν σημαντικά.
Η διαφορά, επομένως, δεν αφορά τόσο το αν εργάζεται περισσότερο ο ένας ή ο άλλος γονέας, αλλά το είδος της εργασίας που πραγματοποιεί ο καθένας.
Οι πατέρες δεν είναι ίδιοι με τους πατέρες του 1965
Ένα στοιχείο που συχνά παραλείπεται από τον δημόσιο διάλογο είναι η τεράστια αλλαγή που έχει συντελεστεί τα τελευταία εξήντα χρόνια. Οι σημερινοί πατέρες δεν μοιάζουν με τους πατέρες των δεκαετιών του 1950 ή του 1960. Η μελέτη “Housework: Who Did, Does or Will Do It, and How Much Does It Matter?” καταγράφει μια εντυπωσιακή ιστορική μεταβολή.
Από τη δεκαετία του 1960 μέχρι σήμερα:
- οι άνδρες υπερδιπλασίασαν τον χρόνο που αφιερώνουν στις δουλειές του σπιτιού,
- πολλαπλασίασαν τον χρόνο που περνούν με τα παιδιά τους,
- συμμετέχουν πολύ περισσότερο στις καθημερινές οικογενειακές δραστηριότητες.
Την ίδια περίοδο, οι γυναίκες αύξησαν σημαντικά τη συμμετοχή τους στην αγορά εργασίας. Με άλλα λόγια, και οι δύο γονείς μετακινήθηκαν προς ένα περισσότερο κοινό μοντέλο συμμετοχής. Η εξέλιξη αυτή αποτελεί ίσως μία από τις σημαντικότερες κοινωνικές αλλαγές των τελευταίων δεκαετιών.
Η συμβολή των Melissa Milkie και Suzanne Bianchi
Η Melissa Milkie συγκαταλέγεται μεταξύ των σημαντικότερων ερευνητών που έχουν μελετήσει τη χρήση χρόνου μέσα στην οικογένεια. Στη μελέτη “Taking on the Second Shift: Time Allocations and Time Pressures of U.S. Parents with Preschoolers”, η οποία δημοσιεύθηκε στο Journal of Marriage and Family, εξετάζονται όχι μόνο οι ώρες εργασίας αλλά και το πώς βιώνουν οι ίδιοι οι γονείς την καθημερινή πίεση. Ένα ενδιαφέρον εύρημα είναι ότι η αίσθηση υπερφόρτωσης δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τον αριθμό των ωρών εργασίας.
Παράγοντες όπως:
- το είδος της εργασίας,
- η ευελιξία του ωραρίου,
- οι οικονομικές απαιτήσεις,
- η ηλικία των παιδιών,
- η υποστήριξη από τον σύντροφο,
επηρεάζουν σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο βιώνεται η καθημερινότητα. Η συγκεκριμένη διαπίστωση έχει ιδιαίτερη σημασία, διότι δείχνει ότι δύο γονείς μπορεί να εργάζονται παρόμοιο αριθμό ωρών αλλά να αισθάνονται εντελώς διαφορετικά επίπεδα πίεσης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες οι οικογένειες λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο ούτε ότι έχουν εξαλειφθεί όλες οι ανισότητες. Υπάρχουν πραγματικές διαφορές στον τρόπο κατανομής των ευθυνών και υπάρχουν πτυχές της οικογενειακής ζωής που εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης.
Εκεί όμως που η διεθνής βιβλιογραφία παρουσιάζει αξιοσημείωτη συνέπεια είναι στο εξής: η ιδέα ότι οι πατέρες δεν εργάζονται, δεν συνεισφέρουν ή παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αμέτοχοι στην οικογενειακή ζωή δεν επιβεβαιώνεται από τα διαθέσιμα εμπειρικά δεδομένα. Αντίθετα, οι περισσότερες έρευνες δείχνουν ότι οι σύγχρονοι πατέρες συνεισφέρουν ουσιαστικά στην οικογένεια, αν και συχνά με διαφορετικό τρόπο από τις μητέρες. Η κατανόηση αυτής της πραγματικότητας μπορεί να συμβάλει σε έναν πιο ισορροπημένο και τεκμηριωμένο δημόσιο διάλογο, βασισμένο στα στοιχεία και όχι στα στερεότυπα.
Βιβλιογραφία
- American Time Use Survey (ATUS) – U.S. Bureau of Labor Statistics
https://www.bls.gov/tus/ - IPUMS American Time Use Survey Data Extract Builder – University of Minnesota
https://www.ipums.org/projects/ipums-time-use - The Myth of the Lazy Father – Robert VerBruggen (Institute for Family Studies)
https://ifstudies.org/blog/the-myth-of-the-lazy-father - Lazy Dads II: The Reckoning – Robert VerBruggen (Institute for Family Studies)
https://ifstudies.org/blog/lazy-dads-ii-the-reckoning - Changing Rhythms of American Family Life – Suzanne M. Bianchi, John P. Robinson & Melissa A. Milkie (Russell Sage Foundation, 2006)
https://www.russellsage.org/publications/book/changing-rhythms-american-family-life-0 - Housework: Who Did, Does or Will Do It, and How Much Does It Matter? – Suzanne M. Bianchi, Liana C. Sayer, Melissa A. Milkie & John P. Robinson (Social Forces, 2012)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4242525/ - Modern Parenthood: Roles of Moms and Dads Converge as They Balance Work and Family – Kim Parker & Wendy Wang (Pew Research Center, 2013)
https://www.pewresearch.org/wp-content/uploads/sites/20/2013/03/FINAL_modern_parenthood_03-2013.pdf - How Mothers Spend Their Time – Pew Research Center (2014)
https://www.pewresearch.org/social-trends/2014/04/08/chapter-3-how-do-mothers-spend-their-time-at-home/ - Taking on the Second Shift: Time Allocations and Time Pressures of U.S. Parents with Preschoolers – Melissa A. Milkie, Sara B. Raley & Suzanne M. Bianchi (Journal of Marriage and Family, 2009)
- Is There Really a Second Shift, and If So, Who Does It? A Time-Diary Investigation – Lyn Craig (Sociological Review, 2007)
https://www.researchgate.net/publication/233701415_Is_there_Really_a_Second_Shift_and_if_so_who_does_it_A_Time-Diary_Investigation - Mothers’ and Fathers’ Well-Being in Parenting Across the Life Course – Ann Meier, Kelly Musick, Sarah Flood & Rachel Dunifon (Journal of Marriage and Family, 2018)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6136658/ - Who’s Doing the Housework and Childcare in America Now? – Melissa A. Milkie και συνεργάτες (2025)
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12026444/