Τα πρόσθετα τροφίμων είναι ουσίες που προστίθενται στα τρόφιμα κατά την παραγωγή ή την επεξεργασία τους με σκοπό να βελτιώσουν ή να διατηρήσουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, όπως η ασφάλεια, η διάρκεια ζωής, η γεύση, το χρώμα ή η υφή. Παρότι συχνά προκαλούν ανησυχία στους καταναλωτές, τα εγκεκριμένα πρόσθετα χρησιμοποιούνται εδώ και δεκαετίες και αξιολογούνται ως προς την ασφάλειά τους πριν επιτραπεί η χρήση τους.
Η παρουσία ενός πρόσθετου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ένα τρόφιμο είναι ανθυγιεινό. Αντίθετα, αρκετά πρόσθετα συμβάλλουν στη διατήρηση της ποιότητας και της ασφάλειας των τροφίμων, μειώνοντας τον κίνδυνο αλλοίωσης ή ανάπτυξης μικροοργανισμών.
Ως διαιτολόγος, συναντώ αρκετούς ανθρώπους που αποφεύγουν οποιοδήποτε προϊόν περιέχει πρόσθετα, θεωρώντας ότι είναι επικίνδυνο. Στην πραγματικότητα, αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι η συνολική ποιότητα της διατροφής και όχι η παρουσία ενός εγκεκριμένου πρόσθετου σε ένα τρόφιμο.
Τι είναι τα πρόσθετα τροφίμων;
Τα πρόσθετα είναι ουσίες που προστίθενται στα τρόφιμα για συγκεκριμένο τεχνολογικό σκοπό.
Μπορούν να χρησιμοποιηθούν για:
- τη διατήρηση της φρεσκάδας,
- την πρόληψη της αλλοίωσης,
- τη βελτίωση της γεύσης,
- τη διατήρηση του χρώματος,
- τη βελτίωση της υφής,
- τη σταθερότητα του προϊόντος.
Χρησιμοποιούνται μόνο όταν υπάρχει συγκεκριμένη τεχνολογική ανάγκη.
Γιατί χρησιμοποιούνται;
Χωρίς ορισμένα πρόσθετα, πολλά τρόφιμα θα αλλοιώνονταν πολύ πιο γρήγορα ή δεν θα διατηρούσαν τα επιθυμητά χαρακτηριστικά τους.
Τα πρόσθετα μπορούν να:
- παρατείνουν τη διάρκεια ζωής,
- προστατεύσουν από την ανάπτυξη μικροοργανισμών,
- διατηρήσουν τη γεύση και το άρωμα,
- βελτιώσουν την εμφάνιση,
- διατηρήσουν σταθερή την υφή.
Ποιες είναι οι βασικές κατηγορίες;
Υπάρχουν πολλές κατηγορίες προσθέτων τροφίμων.
Οι πιο γνωστές είναι:
- συντηρητικά,
- αντιοξειδωτικά,
- χρωστικές,
- γλυκαντικά,
- γαλακτωματοποιητές,
- σταθεροποιητές,
- πηκτικά,
- ενισχυτικά γεύσης.
Κάθε κατηγορία εξυπηρετεί διαφορετικό σκοπό.
Τι σημαίνουν οι κωδικοί Ε;
Οι κωδικοί που ξεκινούν από το γράμμα Ε χρησιμοποιούνται για την αναγνώριση εγκεκριμένων προσθέτων τροφίμων.
Για παράδειγμα:
- Ε300: βιταμίνη C (ασκορβικό οξύ),
- Ε330: κιτρικό οξύ,
- Ε322: λεκιθίνη.
Η παρουσία ενός κωδικού Ε δεν σημαίνει ότι το πρόσθετο είναι επιβλαβές. Αντίθετα, σημαίνει ότι έχει αξιολογηθεί και εγκριθεί για χρήση στις επιτρεπόμενες ποσότητες.
Είναι ασφαλή;
Τα εγκεκριμένα πρόσθετα τροφίμων θεωρούνται ασφαλή όταν χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τα καθορισμένα όρια.
Πριν εγκριθούν:
- αξιολογούνται επιστημονικά,
- εξετάζονται πιθανές τοξικολογικές επιδράσεις,
- καθορίζονται ανώτατα επιτρεπόμενα επίπεδα χρήσης.
Η ασφάλειά τους παρακολουθείται και επανεκτιμάται όταν προκύπτουν νέα επιστημονικά δεδομένα.
Υπάρχουν φυσικά και συνθετικά πρόσθετα;
Ναι.
Ορισμένα πρόσθετα προέρχονται από φυσικές πηγές, όπως:
- βιταμίνη C,
- λεκιθίνη,
- πηκτίνη.
Άλλα παράγονται συνθετικά.
Η προέλευση ενός πρόσθετου δεν καθορίζει από μόνη της αν είναι ασφαλές ή όχι. Αυτό που έχει σημασία είναι η επιστημονική αξιολόγηση και η χρήση του στις επιτρεπόμενες ποσότητες.
Πρέπει να αποφεύγουμε όλα τα πρόσθετα;
Όχι.
Δεν υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν ότι όλα τα πρόσθετα είναι επιβλαβή.
Αυτό που αξίζει περισσότερο να περιορίσουμε είναι:
- τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα με υψηλή περιεκτικότητα σε ζάχαρη,
- το πολύ αλάτι,
- τα κορεσμένα λιπαρά,
- τις πολλές θερμίδες.
Ένα τρόφιμο δεν είναι ανθυγιεινό μόνο και μόνο επειδή περιέχει κάποιο εγκεκριμένο πρόσθετο.
Πώς να διαβάζετε τις ετικέτες;
Στις συσκευασίες αναγράφονται όλα τα πρόσθετα που περιέχει το προϊόν.
Μπορεί να εμφανίζονται:
- με το όνομά τους,
- με τον αντίστοιχο κωδικό Ε.
Παράλληλα, είναι χρήσιμο να ελέγχετε:
- την περιεκτικότητα σε ζάχαρη,
- το αλάτι,
- τα κορεσμένα λιπαρά,
- τις φυτικές ίνες.
Η συνολική διατροφική αξία είναι σημαντικότερη από την παρουσία ενός πρόσθετου.
Πότε χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή;
Σε ορισμένες περιπτώσεις, συγκεκριμένα πρόσθετα μπορεί να προκαλέσουν ανεπιθύμητες αντιδράσεις σε ευαίσθητα άτομα.
Για παράδειγμα:
- ορισμένες χρωστικές μπορεί να προκαλέσουν αντιδράσεις σε μικρό αριθμό ανθρώπων,
- τα άτομα με φαινυλκετονουρία πρέπει να αποφεύγουν την ασπαρτάμη.
Οι περιπτώσεις αυτές είναι συγκεκριμένες και δεν αφορούν τον γενικό πληθυσμό.
Οι βασικές κατηγορίες προσθέτων τροφίμων
| Κατηγορία | Ρόλος |
|---|---|
| Συντηρητικά | Προστατεύουν από την αλλοίωση |
| Αντιοξειδωτικά | Καθυστερούν την οξείδωση των τροφίμων |
| Χρωστικές | Προσδίδουν ή διατηρούν το χρώμα |
| Γλυκαντικά | Προσφέρουν γλυκιά γεύση με λίγες ή καθόλου θερμίδες |
| Γαλακτωματοποιητές | Βοηθούν στην ανάμειξη συστατικών |
| Σταθεροποιητές | Διατηρούν τη σταθερή υφή |
| Πηκτικά | Προσδίδουν πυκνότητα στα τρόφιμα |
| Ενισχυτικά γεύσης | Ενισχύουν τη γεύση ορισμένων προϊόντων |
Η συνολική διατροφή έχει μεγαλύτερη σημασία
Τα πρόσθετα τροφίμων αποτελούν μέρος της σύγχρονης παραγωγής τροφίμων και, όταν χρησιμοποιούνται σύμφωνα με τις ισχύουσες προδιαγραφές, θεωρούνται ασφαλή για τον γενικό πληθυσμό. Αντί να εστιάζετε αποκλειστικά στην παρουσία ενός πρόσθετου ή ενός κωδικού Ε, είναι προτιμότερο να αξιολογείτε συνολικά την ποιότητα του τροφίμου και να δίνετε προτεραιότητα σε μια διατροφή που βασίζεται κυρίως σε φρούτα, λαχανικά, όσπρια, προϊόντα ολικής άλεσης και άλλες φυσικές, ελάχιστα επεξεργασμένες τροφές.