Το ξανθέλασμα είναι μια καλοήθης δερματική βλάβη που εμφανίζεται συνήθως ως επίπεδη ή ελαφρώς υπερυψωμένη, κιτρινωπή πλάκα γύρω από τα μάτια. Παρατηρείται συχνότερα κοντά στην εσωτερική γωνία των βλεφάρων και μπορεί να εμφανιστεί τόσο στο άνω όσο και στο κάτω βλέφαρο.
Το χαρακτηριστικό κίτρινο χρώμα του οφείλεται στη συσσώρευση λιπιδίων, κυρίως χοληστερόλης, μέσα σε κύτταρα του δέρματος. Το ξανθέλασμα αποτελεί τον συχνότερο τύπο ξανθώματος και συνήθως δεν προκαλεί πόνο, κνησμό ή άλλα συμπτώματα.
Πώς μοιάζει το ξανθέλασμα;
Συνήθως ξεκινά ως μια μικρή κιτρινωπή περιοχή και μεγαλώνει αργά μέσα σε μήνες ή χρόνια.
Μπορεί να είναι:
- Κίτρινο έως κιτρινοπορτοκαλί.
- Μαλακό στην αφή.
- Επίπεδο ή ελαφρώς υπερυψωμένο.
- Καλά περιγεγραμμένο.
- Μονό ή πολλαπλό.
Πολύ συχνά εμφανίζεται συμμετρικά και στα δύο μάτια. Οι βλάβες μπορεί σταδιακά να μεγαλώσουν ή να ενωθούν μεταξύ τους δημιουργώντας μεγαλύτερες πλάκες.
Γιατί εμφανίζεται;
Το ξανθέλασμα δημιουργείται όταν λιπίδια συσσωρεύονται μέσα σε μακροφάγα κύτταρα του δέρματος. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το άτομο έχει υψηλή χοληστερόλη.
Πράγματι, το ξανθέλασμα μπορεί να εμφανιστεί σε ανθρώπους με φυσιολογικές τιμές λιπιδίων στο αίμα. Από την άλλη πλευρά, μπορεί να συνδέεται με διαταραχές του μεταβολισμού των λιπιδίων, όπως η υπερχοληστερολαιμία και ορισμένες κληρονομικές δυσλιπιδαιμίες.
Γι’ αυτό η εμφάνισή του δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως αισθητικό ζήτημα.
Σημαίνει ότι έχω υψηλή χοληστερόλη;
Όχι απαραίτητα.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο σχετικά με το ξανθέλασμα. Κάποιος μπορεί να έχει εμφανή ξανθελάσματα και φυσιολογική χοληστερόλη, ενώ κάποιος άλλος μπορεί να έχει σημαντική δυσλιπιδαιμία.
Παρόλα αυτά, μελέτες έχουν δείξει ότι τα άτομα με ξανθέλασμα, ως ομάδα, παρουσιάζουν συχνότερα υψηλότερες τιμές ολικής και LDL χοληστερόλης σε σύγκριση με άτομα χωρίς ξανθέλασμα.
Επομένως, η εμφάνισή του αποτελεί μια καλή αφορμή για έλεγχο του λιπιδαιμικού προφίλ, ιδιαίτερα εάν δεν έχει πραγματοποιηθεί πρόσφατα.
Τι εξετάσεις μπορεί να χρειαστούν;
Μετά τη διάγνωση μπορεί να συστηθεί αιματολογικός έλεγχος, ο οποίος συνήθως περιλαμβάνει το λιπιδαιμικό προφίλ.
Ανάλογα με το ιστορικό και τα ευρήματα, ο γιατρός μπορεί να κρίνει ότι χρειάζεται επίσης έλεγχος:
- Γλυκόζης αίματος.
- Θυρεοειδικής λειτουργίας.
- Ηπατικής λειτουργίας.
- Νεφρικής λειτουργίας.
Ο στόχος δεν είναι απλώς να επιβεβαιωθεί ότι η βλάβη είναι ξανθέλασμα, αλλά να διερευνηθεί εάν υπάρχει κάποια μεταβολική διαταραχή που χρειάζεται αντιμετώπιση.
Έχει σχέση με την καρδιαγγειακή υγεία;
Η σχέση αυτή έχει αποτελέσει αντικείμενο αρκετών ερευνών. Νεότερα και παλαιότερα δεδομένα δείχνουν συσχέτιση του ξανθελάσματος με δυσμενέστερο λιπιδαιμικό προφίλ και, σε ορισμένες μελέτες, με μεγαλύτερη συχνότητα αθηροσκλήρωσης ή καρδιαγγειακών συμβαμάτων. Ωστόσο, η παρουσία ξανθελάσματος από μόνη της δεν αποτελεί διάγνωση καρδιαγγειακής νόσου ούτε καθορίζει τον ατομικό καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος αξιολογείται συνολικά, λαμβάνοντας υπόψη παράγοντες όπως η χοληστερόλη, η αρτηριακή πίεση, το κάπνισμα, ο διαβήτης, η ηλικία και το οικογενειακό ιστορικό.
Μπορεί το ξανθέλασμα να εξαφανιστεί μόνο του;
Συνήθως όχι. Τα ξανθελάσματα τείνουν να παραμένουν και μπορεί σταδιακά να μεγαλώσουν.
Εάν συνυπάρχει αυξημένη χοληστερόλη, η αντιμετώπισή της είναι σημαντική για τη συνολική υγεία και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να βοηθήσει και την εικόνα των ξανθωμάτων. Δεν πρέπει όμως να θεωρείται δεδομένο ότι ένα ήδη σχηματισμένο ξανθέλασμα θα εξαφανιστεί όταν μειωθεί η χοληστερόλη.
Πώς αφαιρείται το ξανθέλασμα;
Εφόσον είναι καλοήθης βλάβη, δεν είναι απαραίτητο να αφαιρεθεί για ιατρικούς λόγους. Η θεραπεία πραγματοποιείται κυρίως όταν δημιουργεί αισθητική ενόχληση.
Υπάρχουν διάφορες τεχνικές, μεταξύ των οποίων:
- Χειρουργική αφαίρεση.
- Laser, όπως CO₂ ή Er:YAG.
- Ηλεκτροχειρουργικές τεχνικές.
- Χημική καταστροφή με τριχλωροξικό οξύ σε κατάλληλες περιπτώσεις.
- Κρυοθεραπεία σε επιλεγμένους ασθενείς.
Δεν υπάρχει μία μέθοδος που να είναι ιδανική για όλους. Η επιλογή εξαρτάται από το μέγεθος και το βάθος της βλάβης, τη θέση της, τον τύπο του δέρματος και την πιθανότητα δημιουργίας ουλής ή μεταβολής της μελάγχρωσης.
Μπορεί να ξαναεμφανιστεί μετά την αφαίρεση;
Ναι. Η υποτροπή του ξανθελάσματος είναι δυνατή, ακόμη και μετά από επιτυχημένη θεραπεία.
Η αφαίρεση αντιμετωπίζει την υπάρχουσα βλάβη, αλλά δεν εξαλείφει απαραίτητα την προδιάθεση για τη δημιουργία νέων εναποθέσεων. Για αυτόν τον λόγο είναι σημαντικό να αντιμετωπίζεται παράλληλα οποιαδήποτε διαταραχή των λιπιδίων έχει διαπιστωθεί.
Η περιοχή των βλεφάρων είναι επίσης ιδιαίτερα λεπτή και ευαίσθητη. Η προσπάθεια αφαίρεσης με οξέα ή άλλα προϊόντα στο σπίτι μπορεί να προκαλέσει έγκαυμα, ουλή ή βλάβη στο μάτι και πρέπει να αποφεύγεται.
Πότε χρειάζεται δερματολογική αξιολόγηση;
Ένα κιτρινωπό σημάδι γύρω από τα μάτια δεν είναι πάντα ξανθέλασμα. Υπάρχουν και άλλες βλάβες που μπορεί να έχουν παρόμοια εμφάνιση, γι’ αυτό η πρώτη εμφάνιση μιας τέτοιας αλλοίωσης είναι καλό να αξιολογείται από δερματολόγο.
Εφόσον επιβεβαιωθεί η διάγνωση, έχει νόημα να εξεταστεί και η πιθανότητα υποκείμενης δυσλιπιδαιμίας. Έτσι, μια φαινομενικά απλή αισθητική αλλαγή στα βλέφαρα μπορεί να αποτελέσει αφορμή όχι μόνο για σωστή δερματολογική αντιμετώπιση, αλλά και για έναν χρήσιμο έλεγχο της μεταβολικής και καρδιαγγειακής υγείας.