Η περιστοματική δερματίτιδα είναι μια φλεγμονώδης πάθηση του δέρματος που εμφανίζεται κυρίως γύρω από το στόμα. Παρά την ονομασία της, το εξάνθημα μπορεί να επεκταθεί γύρω από τη μύτη ή τα μάτια, γι’ αυτό χρησιμοποιείται και ο ευρύτερος όρος περιστομιακή δερματίτιδα.
Χαρακτηρίζεται συνήθως από μικρά κόκκινα σπυράκια, ερυθρότητα, ξηρότητα και μερικές φορές αίσθημα καύσου. Μπορεί εύκολα να μπερδευτεί με ακμή, έκζεμα ή ροδόχρου νόσο, όμως η αντιμετώπισή της είναι διαφορετική.
Πώς μοιάζει η περιστοματική δερματίτιδα;
Η χαρακτηριστική εικόνα περιλαμβάνει πολλά μικρά, σχετικά ομοιόμορφα κόκκινα ή ροζ επάρματα. Ορισμένα μπορεί να μοιάζουν με μικροσκοπικά σπυράκια ή φλυκταινίδια.
Το δέρμα ανάμεσά τους μπορεί να είναι:
- Κόκκινο.
- Ξηρό και τραχύ.
- Ελαφρώς απολεπισμένο.
- Ευαίσθητο.
- Με αίσθημα καύσου ή «τραβήγματος».
Ένα αρκετά χαρακτηριστικό στοιχείο είναι ότι συχνά παραμένει μια λεπτή ζώνη φυσιολογικού δέρματος ακριβώς δίπλα στα χείλη, ενώ το εξάνθημα βρίσκεται λίγο πιο έξω.
Σε αντίθεση με την κοινή ακμή, συνήθως δεν υπάρχουν μαύρα και λευκά στίγματα, βαθιά οζίδια ή κύστεις.
Γιατί εμφανίζεται γύρω από το στόμα;
Η ακριβής αιτία δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως. Πιθανότατα εμπλέκονται διαταραχές του δερματικού φραγμού και αυξημένη ευαισθησία της επιδερμίδας σε διάφορους εξωτερικούς παράγοντες.
Η περιστοματική δερματίτιδα παρατηρείται συχνότερα σε γυναίκες νεαρής και μέσης ηλικίας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι περιορίζεται σε αυτή την ομάδα. Μπορεί να εμφανιστεί και σε άνδρες αλλά και σε παιδιά.
Έχουν συσχετιστεί με την εμφάνιση ή την επιδείνωσή της ορισμένα καλλυντικά, βαριές ή πολύ αποφρακτικές κρέμες, προϊόντα περιποίησης και αντηλιακά. Σε κάποιους ανθρώπους μπορεί επίσης να επηρεάζεται από ορμονικές μεταβολές ή περιβαλλοντικούς παράγοντες όπως η ζέστη, ο άνεμος και η υπεριώδης ακτινοβολία.
Ο ιδιαίτερος ρόλος της κορτιζόνης
Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που σχετίζονται με την περιστοματική δερματίτιδα είναι η χρήση τοπικών κορτικοστεροειδών στο πρόσωπο.
Εδώ μπορεί να δημιουργηθεί μια παραπλανητική κατάσταση. Κάποιος εμφανίζει κοκκινίλα και μικρά σπυράκια, εφαρμόζει μια κορτιζονούχα κρέμα και βλέπει γρήγορη προσωρινή βελτίωση. Όταν όμως σταματήσει την κρέμα, το εξάνθημα επιστρέφει και ενδεχομένως γίνεται εντονότερο.
Έτσι αρχίζει ξανά την κορτιζόνη και δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος προσωρινής καταστολής και επανεμφάνισης.
Η παρατεταμένη χρήση κορτικοστεροειδών στο πρόσωπο μπορεί τελικά να κάνει την περιστοματική δερματίτιδα πιο επίμονη. Συσχέτιση έχει παρατηρηθεί επίσης με εισπνεόμενα ή ρινικά κορτικοστεροειδή, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μια ιατρικά απαραίτητη θεραπεία πρέπει να διακόπτεται χωρίς συνεννόηση με τον θεράποντα γιατρό.
Μήπως είναι απλώς ακμή;
Η ομοιότητα μπορεί να είναι μεγάλη, ειδικά όταν υπάρχουν πολλά μικρά κόκκινα σπυράκια γύρω από το στόμα.
Στην ακμή, όμως, συναντάμε συχνότερα φαγέσωρες, δηλαδή μαύρα και λευκά στίγματα. Ανάλογα με τη βαρύτητα μπορεί να υπάρχουν επίσης μεγαλύτερες φλεγμονώδεις βλάβες, οζίδια ή κύστεις.
Η περιστοματική δερματίτιδα δημιουργεί περισσότερο ένα ομοιόμορφο εξάνθημα από μικρές βλατίδες πάνω σε ευαίσθητο, συχνά ξηρό δέρμα.
Η διαφοροποίηση έχει πρακτική σημασία. Μια επιθετική ρουτίνα κατά της ακμής με πολλά οξέα, scrub ή άλλα ερεθιστικά προϊόντα μπορεί να επιβαρύνει ένα ήδη ευαίσθητο δέρμα.
Τι σχέση έχει με τη ροδόχρου νόσο;
Υπάρχουν ομοιότητες και με τη ροδόχρου νόσο, και οι δύο καταστάσεις μπορούν να προκαλέσουν ερυθρότητα και φλεγμονώδεις βλατίδες στο πρόσωπο.
Η ροδόχρους νόσος εντοπίζεται συνήθως περισσότερο στο κεντρικό πρόσωπο — μάγουλα, μύτη, μέτωπο και πηγούνι — και μπορεί να συνοδεύεται από εξάψεις ή εμφανή μικρά αγγεία.
Η περιστοματική δερματίτιδα έχει χαρακτηριστικότερη κατανομή γύρω από τα στόμια του προσώπου. Μερικές φορές, πάντως, η κλινική διάκριση χρειάζεται εξέταση από δερματολόγο.
Χρειάζεται να σταματήσουν όλα τα καλλυντικά;
Στην αρχική αντιμετώπιση συχνά βοηθά μια πολύ απλή ρουτίνα περιποίησης. Η υπερβολική χρήση προϊόντων μπορεί να διατηρεί τον ερεθισμό.
Ο δερματολόγος μπορεί να προτείνει προσωρινό περιορισμό καλλυντικών, δραστικών συστατικών και βαριών κρεμών. Ο καθαρισμός πρέπει να είναι ήπιος, χωρίς τρίψιμο και χωρίς επιθετικά σαπούνια.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ενυδατική ή αντηλιακό προκαλεί περιστοματική δερματίτιδα. Η επιλογή γίνεται ανάλογα με την ανοχή του συγκεκριμένου δέρματος, προτιμώντας συνήθως απλές και μη αποφρακτικές συνθέσεις.
Πώς αντιμετωπίζεται;
Η θεραπεία εξαρτάται από την έκταση και τη βαρύτητα.
Σε ήπιες περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθούν τοπικές θεραπείες όπως μετρονιδαζόλη, ερυθρομυκίνη ή πιμεκρόλιμους, ανάλογα με την περίπτωση. Άλλες τοπικές επιλογές μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν μετά από δερματολογική εκτίμηση.
Σε πιο εκτεταμένη ή επίμονη περιστοματική δερματίτιδα μπορεί να χορηγηθεί από του στόματος θεραπεία, συχνά με αντιβιοτικό της οικογένειας των τετρακυκλινών. Σε αυτή την περίπτωση η δράση αξιοποιείται σε σημαντικό βαθμό για τις αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες της θεραπείας και όχι επειδή θεωρούμε ότι πρόκειται απλώς για μια βακτηριακή λοίμωξη.
Η επιλογή φαρμάκου διαφοροποιείται σε εγκυμοσύνη, θηλασμό και παιδιά.
Γιατί μπορεί να χειροτερέψει πριν βελτιωθεί;
Αυτό παρατηρείται ιδιαίτερα όταν έχει προηγηθεί μακροχρόνια χρήση κορτιζονούχας κρέμας. Μετά τη διακοπή της μπορεί να υπάρξει προσωρινή έντονη έξαρση.
Για τον λόγο αυτό, όταν χρησιμοποιείται ισχυρό κορτικοστεροειδές για μεγάλο διάστημα στο πρόσωπο, η διακοπή και η μετάβαση στη σωστή θεραπεία είναι προτιμότερο να καθοδηγούνται από γιατρό. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται σταδιακή μείωση και όχι αυθαίρετη αλλαγή της αγωγής.
Η βελτίωση επίσης δεν είναι πάντα άμεση. Η θεραπεία μπορεί να χρειαστεί αρκετές εβδομάδες και η πρόωρη διακοπή της αυξάνει την πιθανότητα υποτροπής.
Πότε χρειάζεται εξέταση από δερματολόγο;
Ένα επίμονο εξάνθημα γύρω από το στόμα που δεν υποχωρεί με απλή περιποίηση αξίζει να εξεταστεί, ιδιαίτερα εάν έχει προηγηθεί χρήση κορτιζονούχας κρέμας.
Δερματολογική αξιολόγηση χρειάζεται επίσης όταν το εξάνθημα εξαπλώνεται γύρω από τα μάτια ή τη μύτη, παρουσιάζει σημαντική επιδείνωση ή δεν ανταποκρίνεται στην αρχική θεραπεία. Η διάγνωση γίνεται τις περισσότερες φορές από την κλινική εικόνα. Μόνο σε άτυπες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστούν πρόσθετες εξετάσεις, ώστε να αποκλειστούν παθήσεις που μπορεί να μοιάζουν με περιστοματική δερματίτιδα.