Η βιταμίνη Β12 είναι ένα από τα σημαντικότερα θρεπτικά συστατικά για τον ανθρώπινο οργανισμό. Συμμετέχει στη δημιουργία των ερυθρών αιμοσφαιρίων, στη φυσιολογική λειτουργία του νευρικού συστήματος, στη σύνθεση του DNA και στην παραγωγή ενέργειας. Επειδή ο οργανισμός δεν μπορεί να τη συνθέσει μόνος του, πρέπει να την προσλαμβάνει μέσω της διατροφής ή, όταν χρειάζεται, μέσω συμπληρωμάτων.
Παρότι η έλλειψη βιταμίνης Β12 μπορεί να αναπτυχθεί αργά, οι συνέπειές της μπορεί να είναι σημαντικές αν δεν αναγνωριστεί έγκαιρα. Η διάγνωση και η κατάλληλη θεραπεία είναι ιδιαίτερα σημαντικές, καθώς ορισμένες νευρολογικές βλάβες μπορεί να γίνουν μόνιμες όταν η ανεπάρκεια παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Στην καθημερινή μου πρακτική ως διαιτολόγος, βλέπω αρκετούς ανθρώπους που θεωρούν ότι η έλλειψη Β12 αφορά μόνο όσους ακολουθούν vegan διατροφή. Στην πραγματικότητα, υπάρχουν αρκετές ακόμη ομάδες που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο και συχνά δεν το γνωρίζουν.
Τι είναι η βιταμίνη Β12;
Η βιταμίνη Β12, γνωστή και ως κοβαλαμίνη, είναι μια υδατοδιαλυτή βιταμίνη που αποθηκεύεται κυρίως στο ήπαρ.
Είναι απαραίτητη για:
- τη φυσιολογική παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων,
- τη σωστή λειτουργία του εγκεφάλου και των νεύρων,
- τη σύνθεση του γενετικού υλικού,
- τον φυσιολογικό μεταβολισμό.
Επειδή ο οργανισμός μπορεί να αποθηκεύει ποσότητες της βιταμίνης, τα συμπτώματα της ανεπάρκειας συχνά εμφανίζονται μετά από μήνες ή ακόμη και χρόνια.
Ποιες είναι οι καλύτερες πηγές βιταμίνης Β12;
Η βιταμίνη Β12 βρίσκεται σχεδόν αποκλειστικά σε τρόφιμα ζωικής προέλευσης.
Καλές πηγές είναι:
- κρέας,
- ψάρια,
- αυγά,
- γάλα,
- γιαούρτι,
- τυρί,
- θαλασσινά.
Υπάρχουν επίσης εμπλουτισμένα τρόφιμα, όπως ορισμένα φυτικά ροφήματα και δημητριακά πρωινού.
Άτομα που ακολουθούν vegan διατροφή
Οι άνθρωποι που αποκλείουν όλα τα τρόφιμα ζωικής προέλευσης έχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης έλλειψης βιταμίνης Β12, εφόσον δεν καταναλώνουν εμπλουτισμένα τρόφιμα ή κατάλληλα συμπληρώματα.
Για τον λόγο αυτό, η συμπληρωματική χορήγηση βιταμίνης Β12 θεωρείται απαραίτητη στις περισσότερες περιπτώσεις vegan διατροφής.
Χορτοφάγοι
Οι χορτοφάγοι που καταναλώνουν γαλακτοκομικά και αυγά έχουν μικρότερο κίνδυνο σε σχέση με τους vegan.
Ωστόσο, αν η κατανάλωση αυτών των τροφών είναι περιορισμένη, μπορεί να εμφανιστεί ανεπάρκεια με την πάροδο του χρόνου.
Η περιοδική αξιολόγηση από επαγγελματία υγείας μπορεί να είναι χρήσιμη.
Άτομα άνω των 60 ετών
Με την ηλικία μειώνεται συχνά η ικανότητα απορρόφησης της βιταμίνης Β12 από τις τροφές.
Αυτό μπορεί να οφείλεται σε:
- ατροφική γαστρίτιδα,
- μειωμένη παραγωγή γαστρικού οξέος,
- προβλήματα απορρόφησης.
Για τον λόγο αυτό, οι μεγαλύτεροι ενήλικες αποτελούν ομάδα αυξημένου κινδύνου.
Άτομα που λαμβάνουν συγκεκριμένα φάρμακα
Ορισμένα φάρμακα μπορεί να επηρεάσουν την απορρόφηση της βιταμίνης Β12 όταν χρησιμοποιούνται για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
- μετφορμίνη,
- αναστολείς αντλίας πρωτονίων για το στομάχι,
- ορισμένα αντιόξινα φάρμακα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να διακόπτονται, αλλά ότι σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται παρακολούθηση των επιπέδων της βιταμίνης.
Άτομα με παθήσεις του πεπτικού συστήματος
Η απορρόφηση της Β12 γίνεται στο τελικό τμήμα του λεπτού εντέρου και απαιτεί την παρουσία του ενδογενούς παράγοντα που παράγεται στο στομάχι.
Ασθένειες που μπορεί να επηρεάσουν την απορρόφηση είναι:
- κοιλιοκάκη,
- νόσος του Crohn,
- αυτοάνοση γαστρίτιδα,
- άλλες παθήσεις που προκαλούν δυσαπορρόφηση.
Σε αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να απαιτείται ειδική θεραπευτική αντιμετώπιση.
Άτομα που έχουν υποβληθεί σε βαριατρική επέμβαση
Μετά από ορισμένες επεμβάσεις απώλειας βάρους μειώνεται η δυνατότητα απορρόφησης της βιταμίνης Β12.
Για αυτόν τον λόγο απαιτείται:
- τακτικός εργαστηριακός έλεγχος,
- διατροφική παρακολούθηση,
- συμπληρωματική χορήγηση όταν χρειάζεται.
Ποια είναι τα συμπτώματα της έλλειψης;
Η ανεπάρκεια μπορεί να εκδηλωθεί με διάφορους τρόπους.
Συχνά συμπτώματα είναι:
- έντονη κόπωση,
- αδυναμία,
- ωχρότητα,
- δυσκολία στη συγκέντρωση,
- μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα στα χέρια και στα πόδια,
- διαταραχές ισορροπίας,
- προβλήματα μνήμης,
- γλωσσίτιδα.
Τα συμπτώματα δεν είναι ειδικά και μπορεί να οφείλονται και σε άλλες παθήσεις, γι’ αυτό απαιτείται ιατρική αξιολόγηση.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διάγνωση βασίζεται:
- στο ιατρικό ιστορικό,
- στην κλινική εξέταση,
- στις αιματολογικές εξετάσεις.
Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστούν επιπλέον εξετάσεις για να διερευνηθεί η αιτία της ανεπάρκειας.
Η αυτοδιάγνωση και η λήψη συμπληρωμάτων χωρίς αξιολόγηση δεν είναι η καλύτερη επιλογή.
Χρειάζονται όλοι συμπλήρωμα Β12;
Όχι.
Οι περισσότεροι άνθρωποι που καταναλώνουν επαρκείς ποσότητες τροφίμων ζωικής προέλευσης και δεν έχουν προβλήματα απορρόφησης καλύπτουν τις ανάγκες τους μέσω της διατροφής.
Συμπλήρωμα μπορεί να χρειαστεί:
- σε άτομα με διαπιστωμένη έλλειψη,
- σε όσους ακολουθούν vegan διατροφή,
- σε άτομα με δυσαπορρόφηση,
- μετά από συγκεκριμένες γαστρεντερικές επεμβάσεις,
- όταν υπάρχει σχετική ιατρική σύσταση.
Ποιοι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο;
| Ομάδα | Γιατί αυξάνεται ο κίνδυνος |
|---|---|
| Άτομα που ακολουθούν vegan διατροφή | Δεν καταναλώνουν φυσικές πηγές βιταμίνης Β12 |
| Χορτοφάγοι με χαμηλή πρόσληψη ζωικών τροφών | Περιορισμένη πρόσληψη της βιταμίνης |
| Άτομα άνω των 60 ετών | Μειωμένη απορρόφηση από το πεπτικό σύστημα |
| Άτομα με κοιλιοκάκη ή νόσο Crohn | Δυσαπορρόφηση της βιταμίνης |
| Άτομα μετά από βαριατρική επέμβαση | Μειωμένη απορρόφηση |
| Άτομα που λαμβάνουν μετφορμίνη ή ορισμένα φάρμακα για το στομάχι | Πιθανή μείωση της απορρόφησης |
Η έγκαιρη διάγνωση κάνει τη διαφορά
Η έλλειψη βιταμίνης Β12 μπορεί να εξελιχθεί αθόρυβα, χωρίς εμφανή συμπτώματα στα αρχικά στάδια. Για τα άτομα που ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου, ο τακτικός ιατρικός έλεγχος και η σωστή διατροφική καθοδήγηση μπορούν να συμβάλουν στην έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση. Μια ισορροπημένη διατροφή, προσαρμοσμένη στις ανάγκες κάθε ανθρώπου, παραμένει ο καλύτερος τρόπος για τη διατήρηση φυσιολογικών επιπέδων βιταμίνης Β12 και της συνολικής υγείας.