Η χρόνια αυθόρμητη κνίδωση είναι μια πάθηση κατά την οποία εμφανίζονται επανειλημμένα πομφοί —τα χαρακτηριστικά υπερυψωμένα σημάδια της κνίδωσης—, αγγειοοίδημα ή και τα δύο για διάστημα τουλάχιστον έξι εβδομάδων, χωρίς να υπάρχει ένας συγκεκριμένος εξωτερικός παράγοντας που να προκαλεί κάθε επεισόδιο.
Μπορεί να είναι ιδιαίτερα ενοχλητική λόγω του έντονου κνησμού και της απρόβλεπτης εμφάνισης των εξανθημάτων. Ένα σημαντικό σημείο, όμως, είναι ότι η χρόνια αυθόρμητη κνίδωση δεν είναι συνήθως μια κλασική τροφική αλλεργία. Σε σημαντικό ποσοστό των ασθενών φαίνεται να εμπλέκονται αυτοάνοσοι μηχανισμοί.
Πώς μοιάζει η χρόνια κνίδωση;
Οι πομφοί είναι υπερυψωμένες περιοχές του δέρματος, συνήθως ροζ, κόκκινες ή πιο ανοιχτόχρωμες από το γύρω δέρμα. Μπορεί να είναι μικροί ή να ενώνονται μεταξύ τους σχηματίζοντας μεγάλες πλάκες.
Το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο είναι η παροδικότητα.
Ένας πομφός εμφανίζεται, προκαλεί έντονη φαγούρα και συνήθως εξαφανίζεται μέσα σε λιγότερο από 24 ώρες χωρίς να αφήσει ουλή. Την ίδια στιγμή, όμως, μπορεί να εμφανιστούν νέοι πομφοί σε διαφορετικό σημείο του σώματος.
Έτσι, ο ασθενής μπορεί να αισθάνεται ότι το εξάνθημα υπάρχει συνεχώς, ενώ στην πραγματικότητα οι μεμονωμένες βλάβες μετακινούνται και ανανεώνονται.
Τι σημαίνει «αυθόρμητη»;
Ο όρος συχνά δημιουργεί σύγχυση. Δεν σημαίνει ότι η πάθηση δεν έχει βιολογικό μηχανισμό.
Σημαίνει ότι οι πομφοί εμφανίζονται χωρίς κάποιο συγκεκριμένο, αναπαραγώγιμο εξωτερικό ερέθισμα.
Αυτό τη διαφοροποιεί από τη χρόνια επαγόμενη κνίδωση, όπου υπάρχει συγκεκριμένος παράγοντας που προκαλεί τις βλάβες. Για παράδειγμα, υπάρχουν μορφές κνίδωσης που ενεργοποιούνται από το κρύο, την πίεση, τη θερμότητα, την τριβή του δέρματος ή την αύξηση της θερμοκρασίας του σώματος.
Οι δύο μορφές μπορούν πάντως να συνυπάρχουν στον ίδιο άνθρωπο.
Γιατί εμφανίζεται χωρίς εμφανή αιτία;
Στην κνίδωση πρωταγωνιστικό ρόλο έχουν τα μαστοκύτταρα, κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος που βρίσκονται στο δέρμα.
Όταν ενεργοποιηθούν, απελευθερώνουν ισταμίνη και άλλους φλεγμονώδεις μεσολαβητές. Προκαλείται διαστολή των αγγείων και διαρροή υγρού στους γύρω ιστούς, με αποτέλεσμα να δημιουργείται ο χαρακτηριστικός πομφός και ο κνησμός.
Σε αρκετούς ασθενείς πιστεύεται ότι υπάρχει αυτοάνοσος μηχανισμός που οδηγεί στην ενεργοποίηση των μαστοκυττάρων. Έχει επίσης παρατηρηθεί συσχέτιση με αυτοάνοσες παθήσεις του θυρεοειδούς.
Αυτό εξηγεί γιατί ο παλαιότερος όρος «χρόνια ιδιοπαθής κνίδωση» χρησιμοποιείται πλέον λιγότερο: σε αρκετές περιπτώσεις γνωρίζουμε ότι υπάρχει ανοσολογικός μηχανισμός, ακόμη κι αν δεν μπορούμε να εντοπίσουμε έναν απλό εξωτερικό εκλυτικό παράγοντα.
Είναι αλλεργία σε κάποιο τρόφιμο;
Αυτό αποτελεί μία από τις συχνότερες ανησυχίες των ασθενών.
Η κλασική τροφική αλλεργία αποτελεί σπάνια εξήγηση της χρόνιας αυθόρμητης κνίδωσης.
Μια πραγματική τροφική αλλεργία συνήθως προκαλεί συμπτώματα σε σαφή χρονική σχέση με την κατανάλωση ενός συγκεκριμένου τροφίμου. Στη χρόνια αυθόρμητη κνίδωση, αντίθετα, οι πομφοί μπορεί να εμφανίζονται σχεδόν καθημερινά για μήνες χωρίς σταθερή σύνδεση με κάποια τροφή.
Γι’ αυτό οι αυστηρές δίαιτες αποκλεισμού χωρίς συγκεκριμένη ένδειξη μπορεί να οδηγήσουν σε περιττούς περιορισμούς χωρίς να λύσουν το πρόβλημα.
Τι είναι το αγγειοοίδημα;
Μαζί με τους πομφούς μπορεί να εμφανιστεί αγγειοοίδημα, δηλαδή βαθύτερο πρήξιμο του δέρματος ή των βλεννογόνων.
Συχνότερα παρατηρείται στα:
- Χείλη.
- Βλέφαρα.
- Χέρια.
- Πόδια.
Σε αντίθεση με έναν συνηθισμένο πομφό, το αγγειοοίδημα μπορεί να χρειαστεί περισσότερο χρόνο για να υποχωρήσει, ακόμη και έως περίπου 72 ώρες.
Εάν υπάρχει ξαφνικό πρήξιμο της γλώσσας ή του λαιμού, δυσκολία στην αναπνοή, βράγχος φωνής, ζάλη ή τάση λιποθυμίας, χρειάζεται επείγουσα ιατρική αντιμετώπιση, καθώς πρέπει να αποκλειστεί σοβαρή αλλεργική αντίδραση ή άλλη επικίνδυνη αιτία αγγειοοιδήματος.
Τι μπορεί να κάνει τα συμπτώματα χειρότερα;
Το γεγονός ότι η κνίδωση είναι «αυθόρμητη» δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν παράγοντες που μπορούν να την επιδεινώσουν.
Σε ορισμένους ασθενείς οι εξάρσεις μπορεί να γίνονται εντονότερες με τη ζέστη, την πίεση και τα στενά ρούχα ή κατά τη διάρκεια μιας λοίμωξης. Ορισμένα φάρμακα, ιδιαίτερα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, μπορούν επίσης να επιδεινώσουν την κνίδωση σε κάποιους ανθρώπους.
Το στρες μπορεί να σχετίζεται με επιδείνωση των συμπτωμάτων, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η πάθηση είναι «ψυχολογική».
Χρειάζονται πολλά τεστ αλλεργίας;
Συνήθως όχι.
Η διάγνωση βασίζεται κυρίως στο ιστορικό και στην κλινική εικόνα. Στη χρόνια αυθόρμητη κνίδωση δεν συνιστάται κατά κανόνα ένας τεράστιος, μη στοχευμένος έλεγχος για δεκάδες τροφές και αλλεργιογόνα.
Οι εξετάσεις επιλέγονται ανάλογα με τα συμπτώματα και το ιστορικό. Ένας βασικός εργαστηριακός έλεγχος μπορεί να είναι αρκετός, ενώ πιο εξειδικευμένη διερεύνηση γίνεται όταν υπάρχουν στοιχεία που υποδεικνύουν κάποια άλλη νόσο.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται εάν ένας μεμονωμένος πομφός παραμένει στο ίδιο σημείο περισσότερο από 24 ώρες, πονά περισσότερο από όσο προκαλεί κνησμό ή αφήνει μελανιά. Αυτή δεν είναι η τυπική συμπεριφορά της απλής κνίδωσης και μπορεί να χρειάζεται διερεύνηση για άλλες παθήσεις, όπως η κνιδωτική αγγειίτιδα.
Πώς αντιμετωπίζεται η χρόνια αυθόρμητη κνίδωση;
Ο στόχος της θεραπείας είναι ο πλήρης ή όσο το δυνατόν καλύτερος έλεγχος των συμπτωμάτων μέχρι η νόσος να υποχωρήσει.
Βασική θεραπεία αποτελούν τα Η1 αντιισταμινικά δεύτερης γενιάς, επειδή προκαλούν γενικά λιγότερη καταστολή σε σχέση με τα παλαιότερα αντιισταμινικά. Συνήθως λαμβάνονται συστηματικά και όχι μόνο όταν εμφανιστεί έντονο εξάνθημα.
Εάν η συνήθης δόση δεν ελέγχει τα συμπτώματα, οι διεθνείς θεραπευτικές προσεγγίσεις επιτρέπουν, υπό ιατρική καθοδήγηση, αύξηση της δόσης συγκεκριμένων αντιισταμινικών έως και τετραπλάσια της τυπικής.
Αυτό δεν πρέπει να γίνεται αυθαίρετα από τον ασθενή.
Τι γίνεται όταν τα αντιισταμινικά δεν αρκούν;
Για ασθενείς που παραμένουν συμπτωματικοί παρά την κατάλληλη αντιισταμινική αγωγή υπάρχουν πλέον πιο στοχευμένες θεραπείες.
Μία από τις σημαντικότερες είναι το omalizumab, ένα μονοκλωνικό αντίσωμα που στοχεύει την IgE και μπορεί να μειώσει σημαντικά τους πομφούς, τον κνησμό και το αγγειοοίδημα σε ασθενείς με χρόνια αυθόρμητη κνίδωση που δεν ελέγχεται επαρκώς με αντιισταμινικά.
Σε ανθεκτικές περιπτώσεις υπάρχουν και άλλες θεραπευτικές επιλογές που αξιολογούνται από ειδικό.
Η μακροχρόνια χρήση κορτιζόνης από το στόμα δεν αποτελεί κατάλληλη θεραπεία συντήρησης, λόγω των σημαντικών ανεπιθύμητων ενεργειών της.
Πόσο καιρό μπορεί να διαρκέσει;
Η λέξη «χρόνια» δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η κνίδωση θα υπάρχει για πάντα. Σε πολλούς ασθενείς η νόσος τελικά περνά σε ύφεση, αλλά η διάρκειά της είναι δύσκολο να προβλεφθεί για ένα συγκεκριμένο άτομο. Μπορεί να διαρκέσει από μήνες έως αρκετά χρόνια.
Αν οι πομφοί εμφανίζονται επανειλημμένα για περισσότερο από έξι εβδομάδες, ειδικά όταν συνοδεύονται από αγγειοοίδημα ή επηρεάζουν τον ύπνο και την καθημερινότητα, χρειάζεται οργανωμένη ιατρική αξιολόγηση. Η αναζήτηση ενός «κρυφού αλλεργιογόνου» δεν είναι συνήθως το κεντρικό ζητούμενο· μεγαλύτερη σημασία έχει να επιβεβαιωθεί ο τύπος της κνίδωσης και να εφαρμοστεί σταδιακά η κατάλληλη θεραπεία μέχρι να επιτευχθεί καλός έλεγχος των συμπτωμάτων.