Τα κορτικοστεροειδή έχουν μια ιδιαίτερη σχέση με τα μαλλιά: ανάλογα με τον λόγο χορήγησης, τη μορφή, τη δόση και τη διάρκεια της θεραπείας, μπορούν είτε να χρησιμοποιηθούν για να βοηθήσουν στην επανέκφυση των τριχών είτε, σε άλλες συνθήκες, να συνδεθούν με αλλαγές στην τριχοφυΐα.
Χρησιμοποιούνται στη δερματολογία επειδή έχουν ισχυρή αντιφλεγμονώδη και ανοσοκατασταλτική δράση. Έτσι μπορεί να είναι πολύτιμα σε ορισμένες φλεγμονώδεις και αυτοάνοσες παθήσεις του τριχωτού. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η κορτιζόνη αποτελεί γενική θεραπεία για κάθε μορφή τριχόπτωσης.
Πότε τα κορτικοστεροειδή βοηθούν στην τριχόπτωση;
Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα είναι η γυροειδής αλωπεκία (alopecia areata).
Πρόκειται για αυτοάνοση πάθηση κατά την οποία το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται στους τριχοθυλάκους, προκαλώντας συνήθως καλά περιγεγραμμένες περιοχές απώλειας μαλλιών. Επειδή ο θύλακος δεν καταστρέφεται απαραίτητα μόνιμα, η καταστολή της τοπικής φλεγμονής μπορεί να επιτρέψει την επανέκφυση των τριχών.
Σε περιορισμένη γυροειδή αλωπεκία στους ενήλικες χρησιμοποιούνται συχνά ενδοβλαβικές εγχύσεις κορτικοστεροειδών, συνήθως τριαμκινολόνης. Το φάρμακο εγχέεται σε πολύ μικρές ποσότητες μέσα στις περιοχές αλωπεκίας.
Μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν ισχυρά τοπικά κορτικοστεροειδή, ιδιαίτερα σε συγκεκριμένους ασθενείς και ανάλογα με την έκταση της νόσου.
Η επανέκφυση δεν σημαίνει απαραίτητα οριστική θεραπεία
Ένα σημαντικό σημείο στη γυροειδή αλωπεκία είναι ότι η επανεμφάνιση των μαλλιών μετά από κορτικοστεροειδή δεν σημαίνει ότι η αυτοάνοση προδιάθεση έχει εξαφανιστεί.
Η θεραπεία μπορεί να επιταχύνει την επανέκφυση, αλλά η νόσος μπορεί να υποτροπιάσει είτε στο ίδιο σημείο είτε σε διαφορετική περιοχή του τριχωτού.
Παράλληλα, η γυροειδής αλωπεκία έχει από μόνη της απρόβλεπτη πορεία. Μερικοί ασθενείς παρουσιάζουν αυτόματη επανέκφυση χωρίς θεραπεία, ενώ άλλοι έχουν επαναλαμβανόμενα ή πιο εκτεταμένα επεισόδια.
Γι’ αυτό το αποτέλεσμα μιας θεραπείας πρέπει πάντα να αξιολογείται μέσα στο συνολικό ιστορικό της νόσου.
Γιατί δεν παίρνουμε απλώς κορτιζόνη από το στόμα για την τριχόπτωση;
Τα συστηματικά κορτικοστεροειδή μπορούν πράγματι να καταστείλουν γρήγορα μια έντονη ανοσολογική αντίδραση. Σε ορισμένες περιπτώσεις ταχέως εξελισσόμενης ή πιο εκτεταμένης γυροειδούς αλωπεκίας μπορεί να χρησιμοποιηθούν για περιορισμένο χρονικό διάστημα.
Δεν αποτελούν όμως κατάλληλη μακροχρόνια λύση για τους περισσότερους ασθενείς.
Η παρατεταμένη συστηματική χορήγηση κορτικοστεροειδών μπορεί να προκαλέσει σημαντικές ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως μεταβολικές διαταραχές, αύξηση αρτηριακής πίεσης, οστεοπόρωση, αυξημένη ευαισθησία σε λοιμώξεις και χαρακτηριστικές αλλαγές στο δέρμα.
Επιπλέον, η τριχόπτωση μπορεί να υποτροπιάσει μετά τη διακοπή της θεραπείας.
Μπορούν τα κορτικοστεροειδή να προκαλέσουν τριχόπτωση;
Ναι, η τριχόπτωση έχει αναφερθεί ως πιθανή ανεπιθύμητη ενέργεια της μακροχρόνιας συστηματικής θεραπείας με κορτικοστεροειδή, αν και δεν αποτελεί το χαρακτηριστικότερο πρόβλημα που εμφανίζεται σε κάθε ασθενή.
Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στην ερμηνεία.
Ένας άνθρωπος που λαμβάνει κορτικοστεροειδή μπορεί να χάνει μαλλιά για έναν εντελώς διαφορετικό λόγο. Η ίδια η νόσος για την οποία χορηγείται η θεραπεία, μια σοβαρή ασθένεια, χειρουργείο, σημαντική απώλεια βάρους, διαταραχές του θυρεοειδούς ή έλλειψη σιδήρου μπορούν επίσης να προκαλέσουν διάχυτη τριχόπτωση.
Επομένως, δεν είναι σωστό να θεωρούμε αυτομάτως ότι «φταίει η κορτιζόνη».
Μπορούν αντίθετα να προκαλέσουν περισσότερες τρίχες;
Παραδόξως, ναι.
Η παρατεταμένη χρήση κορτικοστεροειδών μπορεί σε ορισμένους ανθρώπους να συνδεθεί με υπερτρίχωση, δηλαδή αυξημένη ανάπτυξη τριχών σε περιοχές όπου υπήρχε ήδη λεπτή τριχοφυΐα.
Αυτό μπορεί να συμβεί τόσο ως συστηματική ανεπιθύμητη ενέργεια όσο και τοπικά σε περιοχές όπου χρησιμοποιούνται ισχυρά κορτικοστεροειδή για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Η υπερτρίχωση δεν είναι ακριβώς το ίδιο με τον δασυτριχισμό. Ο δασυτριχισμός αφορά την ανάπτυξη πιο χοντρών, σκούρων τριχών σε γυναίκες σε περιοχές ανδρογονικού τύπου, όπως το πρόσωπο και το στήθος, και χρειάζεται διαφορετική αξιολόγηση.
Τι μπορεί να συμβεί μετά από ενέσεις κορτιζόνης στο τριχωτό;
Οι ενδοβλαβικές εγχύσεις είναι χρήσιμες στη γυροειδή αλωπεκία επειδή επιτρέπουν να χορηγηθεί το κορτικοστεροειδές ακριβώς στην περιοχή όπου υπάρχει το πρόβλημα.
Χρειάζεται όμως σωστή τεχνική και κατάλληλη συγκέντρωση.
Η σημαντικότερη τοπική ανεπιθύμητη ενέργεια είναι η ατροφία του δέρματος και του υποδόριου ιστού. Μπορεί να δημιουργηθεί ένα μικρό βαθούλωμα στο σημείο της ένεσης. Είναι επίσης δυνατό να εμφανιστούν αλλαγές στη μελάγχρωση ή μικρά ορατά αγγεία.
Σε ορισμένες περιπτώσεις οι αλλοιώσεις υποχωρούν με τον χρόνο, αλλά μπορεί να επιμείνουν.
Γι’ αυτό οι ενέσεις κορτικοστεροειδών στο τριχωτό δεν είναι μια απλή αισθητική πράξη και πρέπει να πραγματοποιούνται με συγκεκριμένες ενδείξεις.
Τι συμβαίνει όταν χρησιμοποιούμε κορτιζονούχα λοσιόν για μεγάλο διάστημα;
Τα τοπικά κορτικοστεροειδή χρησιμοποιούνται και σε φλεγμονώδεις παθήσεις του τριχωτού, όχι μόνο στη γυροειδή αλωπεκία.
Όταν χρησιμοποιούνται στη σωστή ισχύ, για τη σωστή διάρκεια και υπό ιατρική καθοδήγηση, είναι πολύτιμα φάρμακα. Τα προβλήματα εμφανίζονται κυρίως όταν ένα ισχυρό σκεύασμα χρησιμοποιείται αδικαιολόγητα για μεγάλα χρονικά διαστήματα.
Η παρατεταμένη χρήση μπορεί να προκαλέσει ατροφία του δέρματος, ευρυαγγείες και άλλες τοπικές ανεπιθύμητες ενέργειες. Μπορεί επίσης να προκαλέσει τοπική υπερτρίχωση.
Παράλληλα, τα κορτικοστεροειδή μπορούν να αλλοιώσουν την εικόνα ορισμένων λοιμώξεων και να καθυστερήσουν τη σωστή διάγνωση. Ένα επίμονο πρόβλημα του τριχωτού επομένως δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται επ’ αόριστον με κορτιζονούχα λοσιόν χωρίς σαφή διάγνωση.
Δεν βοηθούν σε κάθε μορφή αλωπεκίας
Η λέξη «τριχόπτωση» περιγράφει σύμπτωμα και όχι μία συγκεκριμένη ασθένεια.
Στην ανδρογενετική αλωπεκία, δηλαδή τη συχνή κληρονομική αραίωση των μαλλιών σε άνδρες και γυναίκες, τα κορτικοστεροειδή δεν αποτελούν τη βασική θεραπεία.
Το ίδιο ισχύει συνήθως για την τελογενή τριχόπτωση, όπου μεγάλος αριθμός τριχών περνά πρόωρα στη φάση πτώσης μετά από κάποιον εκλυτικό παράγοντα, όπως σοβαρή ασθένεια, έντονη σωματική καταπόνηση, χειρουργείο ή σημαντικές διατροφικές αλλαγές.
Αντίθετα, σε ορισμένες φλεγμονώδεις ουλωτικές αλωπεκίες, τα κορτικοστεροειδή μπορεί να έχουν σημαντικό ρόλο για τον έλεγχο της φλεγμονής. Εκεί ο στόχος δεν είναι απλώς να «μεγαλώσουν τα μαλλιά», αλλά να σταματήσει η φλεγμονώδης καταστροφή των τριχοθυλάκων πριν προκληθεί μόνιμη απώλεια.
Μην διακόπτετε απότομα μια συστηματική θεραπεία λόγω τριχόπτωσης
Εάν παρατηρήσετε αυξημένη πτώση μαλλιών ενώ λαμβάνετε κορτικοστεροειδή, η αυθαίρετη διακοπή της θεραπείας δεν είναι σωστή αντιμετώπιση.
Μετά από παρατεταμένη συστηματική χρήση, τα κορτικοστεροειδή συχνά χρειάζεται να μειώνονται σταδιακά και με ιατρική καθοδήγηση, επειδή η απότομη διακοπή μπορεί να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα.
Πιο χρήσιμο είναι να διερευνηθεί το είδος της τριχόπτωσης. Η εξέταση του τριχωτού και, όταν χρειάζεται, η τριχοσκόπηση μπορούν να δείξουν αν πρόκειται για γυροειδή αλωπεκία, ανδρογενετική αλωπεκία, τελογενή τριχόπτωση ή φλεγμονώδη νόσο του τριχωτού. Σε διάχυτη τριχόπτωση μπορεί επίσης να χρειαστεί έλεγχος για άλλους παράγοντες, όπως διαταραχές του θυρεοειδούς ή έλλειψη σιδήρου.
Έτσι, η επίδραση των κορτικοστεροειδών στα μαλλιά δεν μπορεί να χαρακτηριστεί απλώς «καλή» ή «κακή». Σε μια σωστά διαγνωσμένη φλεγμονώδη ή αυτοάνοση αλωπεκία μπορεί να αποτελούν σημαντικό θεραπευτικό εργαλείο, ενώ η ακατάλληλη ή παρατεταμένη χρήση τους μπορεί να δημιουργήσει διαφορετικά προβλήματα στο δέρμα και στην τριχοφυΐα.