Τα αντισυλληπτικά χάπια μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την εμφάνιση και τη λειτουργία του δέρματος. Σε ορισμένες γυναίκες μειώνουν τη λιπαρότητα και βελτιώνουν την ακμή, ενώ σε άλλες μπορεί να προκαλέσουν ή να επιδεινώσουν σπυράκια, δυσχρωμίες και άλλες δερματικές αλλαγές.
Η επίδρασή τους εξαρτάται κυρίως από τη σύνθεση του αντισυλληπτικού, την ορμονική ισορροπία και την ατομική προδιάθεση.
Δεν έχουν όλα τα αντισυλληπτικά την ίδια δράση. Ένα συνδυασμένο χάπι που περιέχει οιστρογόνο και προγεσταγόνο μπορεί να έχει διαφορετική επίδραση στο δέρμα από ένα αντισυλληπτικό που περιέχει μόνο προγεσταγόνο.
Γιατί οι ορμόνες επηρεάζουν τόσο πολύ το δέρμα;
Το δέρμα είναι ένα όργανο που ανταποκρίνεται στις ορμονικές μεταβολές.
Οι σμηγματογόνοι αδένες, οι τριχοθύλακοι και ορισμένες λειτουργίες της επιδερμίδας επηρεάζονται από ορμόνες όπως τα οιστρογόνα και τα ανδρογόνα.
Τα ανδρογόνα διεγείρουν την παραγωγή σμήγματος. Όταν η δραστηριότητά τους είναι αυξημένη, το δέρμα μπορεί να γίνει πιο λιπαρό και να εμφανίσει μεγαλύτερη τάση για ακμή.
Τα συνδυασμένα αντισυλληπτικά μπορούν να μειώσουν τη δράση των ανδρογόνων, περιορίζοντας την παραγωγή τους από τις ωοθήκες και αυξάνοντας την πρωτεΐνη που δεσμεύει τις ορμόνες του φύλου στο αίμα.
Έτσι μειώνεται η ποσότητα των ελεύθερων ανδρογόνων που μπορούν να δράσουν στους σμηγματογόνους αδένες.
Πώς βοηθούν τα αντισυλληπτικά στην ακμή;
Η ορμονική ακμή αποτελεί έναν από τους λόγους για τους οποίους ορισμένα συνδυασμένα αντισυλληπτικά χρησιμοποιούνται και στη δερματολογία.
Η βελτίωση είναι συχνά ιδιαίτερα αισθητή σε γυναίκες που παρουσιάζουν:
- Επίμονη ακμή στην ενήλικη ζωή.
- Σπυράκια κυρίως στο πηγούνι και κατά μήκος της γνάθου.
- Εξάρσεις πριν από την έμμηνο ρύση.
- Αυξημένη λιπαρότητα.
- Ακμή που συνυπάρχει με άλλες ενδείξεις αυξημένης ανδρογονικής δραστηριότητας.
Η μείωση της παραγωγής σμήγματος μπορεί να περιορίσει τη δημιουργία νέων φαγεσώρων και φλεγμονωδών βλαβών.
Ωστόσο, τα αντισυλληπτικά δεν αντιμετωπίζουν όλους τους μηχανισμούς της ακμής και συχνά συνδυάζονται με κατάλληλη τοπική θεραπεία.
Πότε αρχίζει να φαίνεται η βελτίωση;
Η δράση τους δεν είναι άμεση.
Συνήθως χρειάζονται περίπου δύο έως τρεις μήνες για να αρχίσει να γίνεται εμφανής η βελτίωση της ακμής. Σε αρκετές γυναίκες το αποτέλεσμα συνεχίζει να ενισχύεται τους επόμενους μήνες.
Αυτό συμβαίνει επειδή η παραγωγή σμήγματος, η απόφραξη των τριχοθυλάκων και η δημιουργία νέων φλεγμονωδών βλαβών δεν αλλάζουν από τη μία ημέρα στην άλλη.
Εάν η ακμή είναι έντονη, επώδυνη ή αφήνει ουλές, δεν είναι σωστό να περιμένει κάποιος πολλούς μήνες χωρίς παράλληλη δερματολογική αντιμετώπιση.
Μπορούν τα αντισυλληπτικά να χειροτερέψουν την ακμή;
Ναι, και αυτό είναι ένα σημείο που συχνά παραβλέπεται.
Δεν έχουν όλα τα προγεσταγόνα την ίδια ανδρογονική δράση. Ορισμένα παρουσιάζουν μεγαλύτερη ανδρογονική δραστηριότητα, ενώ άλλα έχουν μικρότερη ή αντιανδρογονική επίδραση.
Στα συνδυασμένα αντισυλληπτικά, το οιστρογόνο συνήθως συμβάλλει στη μείωση της συνολικής ανδρογονικής επίδρασης.
Αντίθετα, οι μέθοδοι αντισύλληψης που περιέχουν μόνο προγεσταγόνο, όπως ορισμένα χάπια, εμφυτεύματα ή ορμονικά ενδομήτρια συστήματα, μπορεί σε κάποιες γυναίκες να συνδέονται με εμφάνιση ή επιδείνωση της ακμής.
Αυτό δεν σημαίνει ότι προκαλούν ακμή σε όλες τις χρήστριες. Η ανταπόκριση διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Γιατί εμφανίζονται σπυράκια μετά τη διακοπή του χαπιού;
Μια γυναίκα μπορεί να έχει καθαρό δέρμα για χρόνια όσο λαμβάνει αντισυλληπτικά και να εμφανίσει ακμή λίγους μήνες μετά τη διακοπή τους.
Αυτό συχνά περιγράφεται ως ακμή μετά τη διακοπή αντισυλληπτικών.
Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το χάπι προκάλεσε μόνιμη ορμονική διαταραχή.
Πιο συχνά, η διακοπή της αντιανδρογονικής δράσης επιτρέπει να επανεμφανιστεί μια προϋπάρχουσα τάση για λιπαρότητα και ακμή, η οποία παρέμενε ελεγχόμενη κατά τη διάρκεια της θεραπείας.
Η αντιμετώπιση εξαρτάται από τη βαρύτητα της ακμής και μπορεί να περιλαμβάνει τοπικά ρετινοειδή, αζελαϊκό οξύ ή άλλες κατάλληλες θεραπείες.
Μπορούν να προκαλέσουν πανάδες και μέλασμα;
Μία από τις πιο χαρακτηριστικές πιθανές δερματικές ανεπιθύμητες ενέργειες των ορμονικών αντισυλληπτικών είναι το μέλασμα.
Πρόκειται για επίκτητη υπερμελάγχρωση που εμφανίζεται συνήθως ως καφέ ή γκριζοκαφέ κηλίδες στο πρόσωπο, ιδιαίτερα στα μάγουλα, στο μέτωπο και πάνω από το άνω χείλος.
Τα οιστρογόνα και τα προγεσταγόνα μπορούν να επηρεάσουν τη δραστηριότητα των μελανοκυττάρων, αυξάνοντας την παραγωγή μελανίνης σε άτομα με προδιάθεση.
Η έκθεση στον ήλιο και στο ορατό φως παίζει επίσης σημαντικό ρόλο.
Το μέλασμα μπορεί να εμφανιστεί κατά τη διάρκεια της αντισύλληψης, αλλά δεν αφορά όλες τις γυναίκες. Η γενετική προδιάθεση και ο φωτότυπος επηρεάζουν την πιθανότητα εμφάνισής του.
Τι βοηθά όταν εμφανιστεί μέλασμα;
Η καθημερινή φωτοπροστασία αποτελεί βασικό μέρος της αντιμετώπισης.
Συνήθως προτιμάται αντηλιακό ευρέος φάσματος με υψηλό δείκτη προστασίας SPF 50+. Τα αντηλιακά με χρωστικές οξειδίων του σιδήρου μπορούν να προσφέρουν επιπλέον προστασία από τμήμα του ορατού φωτός, το οποίο συμμετέχει στην επιδείνωση του μελάσματος.
Ανάλογα με την περίπτωση, ο δερματολόγος μπορεί να προτείνει τοπικά αποχρωματιστικά συστατικά ή άλλες θεραπείες.
Εάν υπάρχει σαφής χρονική συσχέτιση με την έναρξη αντισυλληπτικού, μπορεί να συζητηθεί με τον γυναικολόγο η πιθανότητα αλλαγής μεθόδου.
Η διακοπή του αντισυλληπτικού, όμως, δεν εγγυάται ότι το μέλασμα θα εξαφανιστεί πλήρως.
Επηρεάζουν και την τριχοφυΐα;
Τα αντισυλληπτικά μπορούν να επηρεάσουν όχι μόνο το δέρμα αλλά και τις τρίχες.
Σε γυναίκες με αυξημένη ανδρογονική δραστηριότητα, ορισμένα συνδυασμένα αντισυλληπτικά μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση της ανεπιθύμητης τριχοφυΐας στο πρόσωπο και στο σώμα.
Το αποτέλεσμα εμφανίζεται σταδιακά, επειδή ο κύκλος ανάπτυξης της τρίχας είναι αργός.
Παράλληλα, η ορμονική αντισύλληψη μπορεί να επηρεάσει και τα μαλλιά του τριχωτού. Σε ορισμένες περιπτώσεις η διακοπή ενός αντισυλληπτικού μπορεί να ακολουθηθεί από προσωρινή διάχυτη τριχόπτωση, γνωστή ως τελογενής τριχόρροια.
Δεν σημαίνει ότι κάθε επεισόδιο τριχόπτωσης μετά τη διακοπή οφείλεται αποκλειστικά στο χάπι. Χρειάζεται να αξιολογούνται και άλλοι πιθανοί παράγοντες.
Πότε πρέπει να εξετάζεται το ενδεχόμενο πολυκυστικών ωοθηκών;
Όταν η ακμή συνοδεύεται από ακανόνιστη περίοδο, αυξημένη τριχοφυΐα στο πρόσωπο ή αραίωση των μαλλιών, μπορεί να χρειάζεται διερεύνηση για σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών.
Τα συνδυασμένα αντισυλληπτικά χρησιμοποιούνται συχνά για την αντιμετώπιση ορισμένων συμπτωμάτων του συνδρόμου, αλλά δεν αποτελούν από μόνα τους διαγνωστικό εργαλείο.
Επιπλέον, επειδή επηρεάζουν τις ορμονικές εξετάσεις, η αξιολόγηση πιθανής υπερανδρογοναιμίας πρέπει να σχεδιάζεται κατάλληλα από τον θεράποντα γιατρό.
Είναι σωστό να παίρνει κάποια αντισυλληπτικά μόνο για το δέρμα;
Σε επιλεγμένες γυναίκες, τα συνδυασμένα αντισυλληπτικά μπορούν να αποτελέσουν αποτελεσματική θεραπευτική επιλογή για την ακμή.
Ωστόσο, δεν είναι κατάλληλα για όλες.
Πριν από τη χορήγησή τους πρέπει να αξιολογούνται το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό, η αρτηριακή πίεση, το κάπνισμα, η πιθανότητα θρομβοεμβολικών επεισοδίων και άλλοι παράγοντες κινδύνου.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται σε γυναίκες με ιστορικό θρόμβωσης, ημικρανία με αύρα ή συγκεκριμένα καρδιαγγειακά προβλήματα, καθώς τα αντισυλληπτικά που περιέχουν οιστρογόνο μπορεί να αντενδείκνυνται.
Η επιλογή πρέπει να γίνεται σε συνεργασία με τον γυναικολόγο και, όταν ο στόχος είναι η αντιμετώπιση της ακμής, με τον δερματολόγο.
Τι να κάνετε αν παρατηρήσετε αλλαγές στο δέρμα;
Εάν εμφανιστούν νέα σπυράκια, αυξημένη λιπαρότητα ή καφέ κηλίδες μετά την έναρξη ενός αντισυλληπτικού, έχει σημασία να καταγραφεί πότε άρχισαν οι αλλαγές και ποια μέθοδος αντισύλληψης χρησιμοποιείται.
Δεν χρειάζεται να διακόψετε αυθαίρετα τη θεραπεία. Μια ξαφνική διακοπή μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια της αντισυλληπτικής προστασίας, ενώ η αλλαγή της ορμονικής ισορροπίας μπορεί να επηρεάσει περαιτέρω το δέρμα.
Αντίστοιχα, όταν ένα αντισυλληπτικό έχει βελτιώσει σημαντικά την ακμή, είναι χρήσιμο να υπάρχει σχέδιο δερματολογικής αντιμετώπισης πριν από τη διακοπή του, ιδιαίτερα εάν υπάρχει ιστορικό σοβαρών εξάρσεων ή ουλών.
Η επίδραση των αντισυλληπτικών στο δέρμα εξαρτάται τελικά από τη σύνθεση του σκευάσματος, την ατομική ορμονική δραστηριότητα και την προδιάθεση για ακμή ή δυσχρωμίες. Η ίδια μέθοδος μπορεί να βελτιώσει αισθητά το δέρμα μιας γυναίκας και να προκαλέσει ανεπιθύμητες αλλαγές σε μια άλλη.