Η έντονη άσκηση προσφέρει σημαντικά οφέλη για τη γενική υγεία και μπορεί έμμεσα να υποστηρίξει και την υγεία του δέρματος. Η αυξημένη κυκλοφορία του αίματος, η καλύτερη μεταβολική υγεία και η διαχείριση του στρες είναι μερικοί από τους μηχανισμούς μέσω των οποίων η συστηματική φυσική δραστηριότητα μπορεί να λειτουργήσει θετικά.
Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά. Ιδρώτας, θερμότητα, τριβή, στενά αθλητικά ρούχα και πολύωρη παραμονή με βρεγμένα υφάσματα δημιουργούν ένα περιβάλλον που μπορεί να ευνοήσει ερεθισμούς, θυλακίτιδα, εξάρσεις ακμής και ορισμένες λοιμώξεις.
Το πρόβλημα επομένως δεν είναι ότι η γυμναστική «κάνει κακό στο δέρμα». Μεγαλύτερη σημασία έχει τι συμβαίνει πάνω στο δέρμα κατά τη διάρκεια και μετά την προπόνηση.
Ο ιδρώτας κάνει καλό ή κακό στο δέρμα;
Ο ιδρώτας είναι ένας φυσιολογικός και απαραίτητος μηχανισμός θερμορρύθμισης. Όταν η θερμοκρασία του σώματος αυξάνεται κατά την άσκηση, η εξάτμισή του από την επιφάνεια του δέρματος βοηθά το σώμα να αποβάλλει θερμότητα.
Ο ίδιος ο ιδρώτας δεν είναι «τοξικός» και δεν αποτελεί έναν μηχανισμό με τον οποίο το σώμα καθαρίζει ουσιαστικά τις τοξίνες.
Μπορεί όμως να γίνει ερεθιστικός όταν παραμένει για αρκετή ώρα πάνω στο δέρμα. Περιέχει νερό, άλατα και άλλες ουσίες και, όταν εξατμίζεται, μπορεί να αφήσει υπολείμματα αλάτων που προκαλούν τσούξιμο ή κνησμό, ιδιαίτερα σε ήδη ερεθισμένο ή ξηρό δέρμα.
Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο όταν συνδυάζεται με συνεχή τριβή από ρούχα ή εξοπλισμό.
Η γυμναστική προκαλεί ακμή;
Η άσκηση από μόνη της δεν θεωρείται αιτία της κοινής ακμής.
Ωστόσο, οι συνθήκες που δημιουργούνται κατά την προπόνηση μπορούν να επιδεινώσουν ένα δέρμα με προδιάθεση.
Ιδρώτας, σμήγμα και τριβή συνδυάζονται με στενά ή μη διαπνέοντα ρούχα. Παράλληλα, κράνη, ιμάντες, προστατευτικά, αθλητικά σουτιέν και άλλα αντικείμενα ασκούν συνεχή πίεση σε συγκεκριμένα σημεία.
Έτσι μπορεί να εμφανιστεί ή να επιδεινωθεί η acne mechanica, μια μορφή ακμής που σχετίζεται με θερμότητα, απόφραξη, πίεση και τριβή.
Συχνές περιοχές είναι το μέτωπο κάτω από κράνος ή κορδέλα, οι ώμοι, η πλάτη και το στήθος.
Τα σπυράκια μετά την προπόνηση δεν είναι πάντα ακμή
Ένα συχνό λάθος είναι να χαρακτηρίζεται κάθε μικρό κόκκινο σπυράκι μετά τη γυμναστική ως ακμή.
Μερικές φορές πρόκειται για θυλακίτιδα, δηλαδή φλεγμονή των τριχοθυλάκων.
Η θυλακίτιδα μπορεί να σχετίζεται με βακτήρια, ζυμομύκητες ή απλώς με έντονη απόφραξη και ερεθισμό. Συχνά εμφανίζεται ως πολλές μικρές, παρόμοιες μεταξύ τους βλάβες στο στήθος, στην πλάτη, στους γλουτούς ή στους μηρούς.
Η διάκριση από την ακμή έχει σημασία επειδή η θεραπεία μπορεί να είναι διαφορετική. Για παράδειγμα, η χρήση ολοένα και περισσότερων προϊόντων κατά της ακμής δεν αποτελεί απαραίτητα λύση για κάθε μορφή θυλακίτιδας.
Τριβή και συγκάματα: ένα από τα συχνότερα προβλήματα
Κατά το τρέξιμο, την ποδηλασία ή μια πολύωρη προπόνηση, δύο επιφάνειες του δέρματος μπορεί να τρίβονται συνεχώς μεταξύ τους ή πάνω στα ρούχα.
Η υγρασία από τον ιδρώτα αυξάνει ακόμη περισσότερο την τριβή.
Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί ερεθιστική δερματίτιδα από τριβή, γνωστή συχνά ως σύγκαμα.
Συνηθισμένα σημεία είναι:
- το εσωτερικό των μηρών,
- οι μασχάλες,
- η περιοχή κάτω από το στήθος,
- οι θηλές στους δρομείς,
- οι βουβωνικές πτυχές,
- περιοχές κάτω από ιμάντες και αθλητικό εξοπλισμό.
Το δέρμα γίνεται κόκκινο, καίει και πονά. Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να δημιουργηθούν μικρές διαβρώσεις.
Κατάλληλα αθλητικά ρούχα, μείωση της παρατεταμένης υγρασίας και προστατευτικά προϊόντα που περιορίζουν την τριβή μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά.
Τι είναι το εξάνθημα από τη ζέστη;
Η έντονη άσκηση σε ζεστό και υγρό περιβάλλον μπορεί να ευνοήσει την εμφάνιση ιδρώατος, του λεγόμενου εξανθήματος από τη ζέστη.
Δημιουργείται όταν παρεμποδίζεται η φυσιολογική έξοδος του ιδρώτα προς την επιφάνεια του δέρματος.
Μπορεί να εμφανιστούν μικρά κόκκινα σπυράκια με έντονο κνησμό ή αίσθημα «τσιμπήματος», ιδιαίτερα σε περιοχές που καλύπτονται από στενά ρούχα.
Η μείωση της θερμοκρασίας, η αποφυγή υπερβολικής εφίδρωσης και τα ελαφριά ρούχα συνήθως βοηθούν.
Μπορεί η άσκηση να επιδεινώσει το έκζεμα;
Σε άτομα με ατοπική δερματίτιδα, ο ιδρώτας συχνά προκαλεί τσούξιμο και κνησμό.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάποιος με έκζεμα πρέπει να αποφεύγει τη γυμναστική.
Χρειάζεται όμως σωστή προσαρμογή. Η προπόνηση σε δροσερό χώρο, τα ελαφριά ρούχα και το ξέπλυμα του ιδρώτα μετά την άσκηση μπορούν να περιορίσουν τις εξάρσεις.
Μετά το ντους, η εφαρμογή ενυδατικής βοηθά στην αποκατάσταση του δερματικού φραγμού.
Ιδιαίτερη σημασία έχει να αποφεύγεται το ξύσιμο κατά τη διάρκεια της άσκησης, καθώς ο συνδυασμός ιδρώτα, κνησμού και μηχανικού τραυματισμού μπορεί να δημιουργήσει έναν φαύλο κύκλο φλεγμονής.
Γιατί κάποιοι εμφανίζουν κνίδωση όταν γυμνάζονται;
Σε ορισμένους ανθρώπους η αύξηση της θερμοκρασίας του σώματος μπορεί να προκαλέσει χολινεργική κνίδωση.
Εμφανίζονται πολλές μικρές πομφές που προκαλούν έντονο κνησμό ή κάψιμο, συνήθως λίγο μετά την έναρξη της άσκησης.
Παρόμοια αντίδραση μπορεί να προκληθεί και από ζεστό μπάνιο, έντονο συναισθηματικό στρες ή άλλες καταστάσεις που αυξάνουν τη θερμοκρασία του σώματος.
Σπανιότερα υπάρχει αναφυλαξία που σχετίζεται με την άσκηση. Εάν κατά την προπόνηση εμφανιστούν γενικευμένη κνίδωση μαζί με δύσπνοια, συριγμός, πρήξιμο στο πρόσωπο ή στον λαιμό, ζάλη ή τάση λιποθυμίας, απαιτείται άμεση επείγουσα αντιμετώπιση.
Γυμναστήριο και μυκητιάσεις
Οι μύκητες ευνοούνται από το ζεστό και υγρό περιβάλλον.
Αποδυτήρια, κοινόχρηστα ντους και επιφάνειες γύρω από πισίνες μπορούν να διευκολύνουν τη μετάδοση δερματοφυτών.
Το πόδι του αθλητή προκαλεί συχνά κνησμό, απολέπιση και ρωγμές ανάμεσα στα δάκτυλα ή στα πέλματα. Οι μύκητες μπορούν επίσης να προσβάλουν τα νύχια ή άλλες περιοχές του σώματος.
Χρήσιμες συνήθειες είναι τα προσωπικά υποδήματα στα κοινόχρηστα ντους, το καλό στέγνωμα των ποδιών και η τακτική αλλαγή ιδρωμένων καλτσών.
Δεν πρέπει επίσης να μοιραζόμαστε πετσέτες, ξυραφάκια και άλλα προσωπικά αντικείμενα.
Τι γίνεται με τα βακτήρια στις επιφάνειες του γυμναστηρίου;
Οι κοινόχρηστες επιφάνειες μπορούν να μεταφέρουν μικροοργανισμούς, ιδιαίτερα όταν έρχονται σε επαφή με πολλούς ανθρώπους.
Δεν χρειάζεται όμως υπερβολική απολύμανση του δέρματος.
Πρακτικότερη στρατηγική είναι να χρησιμοποιείται καθαρή προσωπική πετσέτα πάνω στα όργανα, να καθαρίζεται ο εξοπλισμός σύμφωνα με τους κανόνες του γυμναστηρίου και να πλένονται τα χέρια μετά την προπόνηση.
Κοψίματα και ανοιχτές πληγές πρέπει να παραμένουν καθαρά και καλυμμένα.
Η χρήση ισχυρών αντισηπτικών σε ολόκληρο το σώμα μετά από κάθε προπόνηση δεν προσφέρει κάποιο ιδιαίτερο πλεονέκτημα και μπορεί να προκαλέσει ερεθισμό.
Χρειάζεται να πλένουμε αμέσως το πρόσωπο;
Όταν είναι εφικτό, είναι χρήσιμο να απομακρύνονται ο ιδρώτας και τα υπολείμματα από το δέρμα σχετικά σύντομα μετά την άσκηση.
Δεν απαιτείται όμως επιθετικός καθαρισμός.
Ένα ήπιο καθαριστικό και χλιαρό νερό είναι συνήθως αρκετά. Το έντονο τρίψιμο με scrub ή βούρτσες δεν «ξεβουλώνει» καλύτερα τους πόρους και μπορεί να αυξήσει τον ερεθισμό.
Εάν υπάρχει τάση για ακμή στο σώμα, ο δερματολόγος μπορεί να συστήσει καθαριστικό με κατάλληλο δραστικό συστατικό, όπως σαλικυλικό οξύ ή υπεροξείδιο του βενζοϋλίου, ανάλογα με την περίπτωση.
Εξίσου σημαντικό είναι να αλλάζονται γρήγορα τα ιδρωμένα ρούχα.
Μακιγιάζ και έντονη προπόνηση
Η άσκηση με βαρύ μακιγιάζ δεν προκαλεί αναγκαστικά ακμή σε όλους, αλλά ο συνδυασμός καλλυντικών, ιδρώτα, σμήγματος και τριβής μπορεί να είναι προβληματικός σε δέρμα με προδιάθεση.
Εάν είναι δυνατόν, το βαρύ foundation καλό είναι να αφαιρείται πριν από έντονη προπόνηση.
Όταν χρειάζεται να χρησιμοποιηθεί κάποιο προϊόν, προτιμώνται ελαφρύτερες συνθέσεις που χαρακτηρίζονται ως μη φαγεσωρογόνες.
Η άσκηση «αποτοξινώνει» το δέρμα;
Η έκφραση χρησιμοποιείται συχνά, αλλά δεν είναι επιστημονικά ακριβής.
Η εφίδρωση έχει πρωταρχικό σκοπό τη ρύθμιση της θερμοκρασίας του σώματος και όχι την απομάκρυνση σημαντικών ποσοτήτων «τοξινών».
Την κύρια ευθύνη για την επεξεργασία και αποβολή ουσιών από τον οργανισμό έχουν όργανα όπως το ήπαρ και οι νεφροί.
Αυτό δεν μειώνει τα οφέλη της άσκησης. Η τακτική φυσική δραστηριότητα συνδέεται με καλύτερη καρδιαγγειακή και μεταβολική υγεία και μπορεί να βοηθήσει στη διαχείριση του στρες, παράγοντες που έχουν ευρύτερη σημασία και για την υγεία του δέρματος.
Τι χρειάζεται το δέρμα μετά από μια δυνατή προπόνηση;
Στις περισσότερες περιπτώσεις, η σωστή φροντίδα είναι απλή:
- Αλλάξτε τα βρεγμένα αθλητικά ρούχα χωρίς μεγάλη καθυστέρηση.
- Κάντε ντους με χλιαρό και όχι πολύ ζεστό νερό.
- Χρησιμοποιήστε ήπιο καθαριστικό χωρίς υπερβολικό τρίψιμο.
- Στεγνώστε καλά τις πτυχές και τα σημεία ανάμεσα στα δάκτυλα των ποδιών.
- Εφαρμόστε ενυδατική εάν το δέρμα παρουσιάζει ξηρότητα ή τάση για έκζεμα.
- Εάν η άσκηση γίνεται σε εξωτερικό χώρο, χρησιμοποιήστε κατάλληλη αντηλιακή προστασία και ανανεώστε την όταν απαιτείται.
Επίμονα σπυράκια στην πλάτη ή στους γλουτούς, επαναλαμβανόμενες μυκητιάσεις, έντονος κνησμός μετά από κάθε προπόνηση ή πληγές που δεν επουλώνονται χρειάζονται διαφορετική προσέγγιση από έναν απλό ερεθισμό λόγω ιδρώτα.
Η λύση συνήθως δεν είναι να σταματήσει κάποιος να ασκείται. Είναι να αναγνωριστεί ποιος ακριβώς μηχανισμός ερεθίζει το δέρμα — θερμότητα, τριβή, απόφραξη, λοίμωξη ή κάποια προϋπάρχουσα δερματοπάθεια — και να αντιμετωπιστεί στοχευμένα.