Οι μελανιές στο δέρμα δημιουργούνται όταν μικρά αιμοφόρα αγγεία τραυματίζονται και μια μικρή ποσότητα αίματος διαφεύγει στους γύρω ιστούς. Συνήθως αυτό συμβαίνει μετά από ένα χτύπημα, ακόμη και τόσο μικρό ώστε να μην το θυμόμαστε.
Υπάρχουν όμως άνθρωποι που παρατηρούν ότι κάνουν μελανιές πολύ πιο εύκολα από παλαιότερα ή ότι εμφανίζονται σημάδια χωρίς εμφανή τραυματισμό. Τις περισσότερες φορές η εξήγηση είναι καλοήθης, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για μεμονωμένες μελανιές στα χέρια και στα πόδια. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως, η εύκολη δημιουργία μελανιών μπορεί να σχετίζεται με φάρμακα, αυξημένη ευθραυστότητα του δέρματος ή διαταραχές των αιμοπεταλίων και της πήξης.
Τι ακριβώς είναι μια μελανιά;
Η συνηθισμένη μελανιά, ή εκχύμωση, δημιουργείται όταν αίμα βγαίνει από μικρά αγγεία αλλά παραμένει κάτω από άθικτο δέρμα.
Αρχικά μπορεί να έχει κόκκινη, μπλε ή μοβ απόχρωση. Καθώς ο οργανισμός διασπά και απορροφά το αίμα, το χρώμα μεταβάλλεται σταδιακά και μπορεί να γίνει πράσινο, κιτρινωπό ή καφέ πριν εξαφανιστεί.
Αυτές οι αλλαγές αποτελούν φυσιολογικό μέρος της επούλωσης και δεν επιτρέπουν να υπολογίσουμε με ακρίβεια πότε δημιουργήθηκε μια μελανιά.
Γιατί οι μελανιές γίνονται συχνότερες με την ηλικία;
Με την πάροδο των ετών το δέρμα γίνεται λεπτότερο και μειώνεται μέρος του υποδόριου ιστού που λειτουργεί σαν προστατευτικό «μαξιλάρι» γύρω από τα αγγεία.
Παράλληλα, η χρόνια έκθεση στον ήλιο προκαλεί μεταβολές στο κολλαγόνο και στους υποστηρικτικούς ιστούς του δέρματος.
Έτσι, ένα πολύ μικρό χτύπημα μπορεί να είναι αρκετό για να προκαλέσει ρήξη επιφανειακών αγγείων.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ακτινική ή γεροντική πορφύρα, κατά την οποία εμφανίζονται μεγάλες μοβ κηλίδες κυρίως στις ραχιαίες επιφάνειες των χεριών και στους πήχεις. Είναι ιδιαίτερα συχνή σε μεγαλύτερες ηλικίες και σε δέρμα με χρόνια ηλιακή βλάβη.
Ποια φάρμακα ευνοούν τις μελανιές;
Η φαρμακευτική αγωγή είναι από τα πρώτα πράγματα που πρέπει να εξετάζονται όταν κάποιος αρχίζει ξαφνικά να κάνει περισσότερες μελανιές.
Τα αντιπηκτικά μειώνουν την ικανότητα του αίματος να σχηματίζει θρόμβο και επομένως μπορούν να κάνουν μια μικρή αιμορραγία κάτω από το δέρμα περισσότερο εμφανή.
Αντίστοιχα, αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα και ορισμένα συχνά χρησιμοποιούμενα αντιφλεγμονώδη μπορούν να αυξήσουν την τάση για αιμορραγία.
Τα κορτικοστεροειδή αποτελούν διαφορετική περίπτωση. Η μακροχρόνια χρήση τους, συστηματικά ή ακόμη και τοπικά όταν γίνεται ακατάλληλα, μπορεί να προκαλέσει λέπτυνση του δέρματος και μεγαλύτερη ευθραυστότητα.
Εάν οι μελανιές ξεκίνησαν μετά από κάποιο νέο φάρμακο, πρέπει να ενημερωθεί ο γιατρός. Δεν διακόπτουμε μόνοι μας αντιπηκτική ή αντιαιμοπεταλιακή αγωγή, καθώς μπορεί να έχει δοθεί για την πρόληψη σοβαρού καρδιαγγειακού επεισοδίου.
Μπορούν τα συμπληρώματα να επηρεάζουν;
Ναι. Ορισμένα συμπληρώματα μπορούν να επηρεάζουν την αιμόσταση ή να ενισχύουν τη δράση άλλων φαρμάκων.
Για αυτό, όταν διερευνάται η εύκολη δημιουργία μελανιών, είναι σημαντικό να αναφέρονται στον γιατρό όχι μόνο τα συνταγογραφούμενα φάρμακα αλλά και τα συμπληρώματα, τα φυτικά σκευάσματα και τα φάρμακα που λαμβάνονται χωρίς συνταγή.
Το γεγονός ότι ένα προϊόν χαρακτηρίζεται «φυσικό» δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να έχει φαρμακολογική δράση.
Τι σχέση έχουν τα αιμοπετάλια;
Τα αιμοπετάλια αποτελούν βασικό μέρος του μηχανισμού που σταματά μια αιμορραγία.
Εάν ο αριθμός τους μειωθεί σημαντικά ή εάν δεν λειτουργούν φυσιολογικά, μπορεί να εμφανιστούν εύκολες μελανιές και άλλες μορφές αιμορραγίας.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι πετέχειες. Πρόκειται για πολύ μικρές κόκκινες, μοβ ή καφετί κουκκίδες που οφείλονται σε αιμορραγία μέσα στο δέρμα και δεν εξαφανίζονται όταν τις πιέζουμε.
Η ξαφνική εμφάνιση πολλών πετεχειών, ειδικά όταν συνδυάζεται με μελανιές ή αιμορραγία από άλλα σημεία, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.
Μπορεί να υπάρχει διαταραχή της πήξης;
Ναι, αν και είναι πολύ λιγότερο συχνή αιτία από έναν απλό τραυματισμό ή τη λήψη συγκεκριμένων φαρμάκων.
Η φυσιολογική πήξη εξαρτάται τόσο από τα αιμοπετάλια όσο και από μια σειρά πρωτεϊνών που ονομάζονται παράγοντες πήξης.
Κληρονομικές παθήσεις, όπως η νόσος von Willebrand και η αιμορροφιλία, μπορούν να προκαλέσουν αυξημένη αιμορραγική τάση. Υπάρχουν επίσης επίκτητες διαταραχές της πήξης που μπορεί να σχετίζονται με άλλες παθήσεις.
Σημαντικό στοιχείο είναι το προσωπικό ιστορικό: παρατεταμένη αιμορραγία μετά από οδοντιατρικές επεμβάσεις ή χειρουργείο, συχνές ρινορραγίες και πολύ έντονη εμμηνορρυσία μπορούν να δώσουν χρήσιμες πληροφορίες.
Το οικογενειακό ιστορικό εύκολης αιμορραγίας έχει επίσης σημασία.
Τι ρόλο παίζουν το ήπαρ και η διατροφή;
Το ήπαρ συμμετέχει στην παραγωγή πολλών παραγόντων πήξης. Για αυτό σοβαρές ηπατικές παθήσεις μπορούν να επηρεάσουν την αιμόσταση και να αυξήσουν την τάση για μελανιές ή αιμορραγία.
Ορισμένες σοβαρές διατροφικές ελλείψεις μπορούν επίσης να έχουν αντίστοιχη επίδραση.
Η σημαντική έλλειψη βιταμίνης C, για παράδειγμα, μπορεί να αυξήσει την ευθραυστότητα των αγγείων, ενώ η βιταμίνη Κ είναι απαραίτητη για τη λειτουργία συγκεκριμένων παραγόντων πήξης.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι ανεξήγητες μελανιές πρέπει να αντιμετωπίζονται εμπειρικά με συμπληρώματα βιταμινών. Πρώτα χρειάζεται να διαπιστωθεί εάν υπάρχει πραγματική ανεπάρκεια.
Είναι κάθε μοβ σημάδι μια απλή μελανιά;
Όχι. Υπάρχουν δερματολογικές καταστάσεις που μπορεί να μοιάζουν με μελανιές.
Η πορφύρα είναι ένας γενικότερος όρος για αιμορραγία μέσα στο δέρμα ή στους βλεννογόνους. Ανάλογα με το μέγεθος και τη μορφή των βλαβών, μπορεί να υπάρχουν πετέχειες ή μεγαλύτερες εκχυμώσεις.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η ψηλαφητή πορφύρα: κόκκινες ή μοβ βλάβες που δεν εξαφανίζονται με την πίεση και είναι ελαφρώς υπερυψωμένες όταν τις αγγίζουμε. Αυτή η εικόνα μπορεί να σχετίζεται με αγγειίτιδα, δηλαδή φλεγμονή των μικρών αιμοφόρων αγγείων, και χρειάζεται διαφορετική διερεύνηση από μια συνηθισμένη μελανιά.
Πότε χρειάζονται εξετάσεις αίματος;
Δεν χρειάζεται εργαστηριακός έλεγχος επειδή εμφανίστηκαν μία ή δύο μελανιές μετά από καθημερινές δραστηριότητες.
Η διερεύνηση γίνεται περισσότερο σημαντική όταν οι μελανιές είναι συχνές, μεγάλες, εμφανίζονται χωρίς προφανή τραυματισμό ή όταν η τάση αυτή έχει ξεκινήσει ξαφνικά.
Ανάλογα με το ιστορικό, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει γενική αίματος και αριθμό αιμοπεταλίων, καθώς και εξετάσεις που αξιολογούν την πήξη. Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί έλεγχος της ηπατικής λειτουργίας ή πιο εξειδικευμένη διερεύνηση.
Οι εξετάσεις επιλέγονται με βάση την κλινική εικόνα και όχι ως ένα γενικό πακέτο για κάθε μελανιά.
Ποια σημάδια χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή;
Η εμφάνιση μελανιών αξίζει ιατρική αξιολόγηση όταν παρατηρείται μια σαφής και ανεξήγητη αλλαγή σε σχέση με το παρελθόν.
Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο συνδυασμός μελανιών με συχνές ρινορραγίες, αιμορραγία από τα ούλα, αίμα στα ούρα ή στα κόπρανα, ασυνήθιστα έντονη εμμηνορρυσία ή παρατεταμένη αιμορραγία από μικρούς τραυματισμούς.
Πολλές καινούργιες πετέχειες, πολύ μεγάλες αυθόρμητες μελανιές ή αιμορραγία που δεν σταματά επίσης δεν πρέπει να αγνοούνται. Η ανεξέλεγκτη αιμορραγία απαιτεί επείγουσα αντιμετώπιση.
Από την άλλη πλευρά, οι μεμονωμένες μελανιές στα άκρα μετά από μικροτραυματισμούς είναι εξαιρετικά συχνές. Το στοιχείο που έχει μεγαλύτερη διαγνωστική αξία δεν είναι απλώς ότι «κάνω μελανιές», αλλά εάν άλλαξε ξαφνικά η συχνότητα, το μέγεθος ή ο τρόπος με τον οποίο εμφανίζονται και εάν συνυπάρχει αιμορραγία από άλλα σημεία του σώματος.
