Μπροστά σε μια διατροφική ετικέτα είναι εύκολο να χαθούμε ανάμεσα σε θερμίδες, λιπαρά, σάκχαρα, πρωτεΐνη, αλάτι και ποσοστά. Το αποτέλεσμα είναι συχνά να κοιτάμε μόνο έναν αριθμό — συνήθως τις θερμίδες — και να αποφασίζουμε αν ένα τρόφιμο είναι «καλό» ή «κακό».
Μια ετικέτα όμως διαβάζεται καλύτερα με συγκεκριμένη σειρά. Και το πρώτο πράγμα που αξίζει να κοιτάξουμε δεν είναι πάντα οι θερμίδες.
Για τα περισσότερα συσκευασμένα τρόφιμα, ξεκινώ από δύο σημεία: τι ακριβώς είναι το προϊόν και από ποια συστατικά αποτελείται. Στη συνέχεια περνάω στον διατροφικό πίνακα και συγκρίνω όσα έχουν πραγματική σημασία για τη συγκεκριμένη κατηγορία τροφίμου.
1. Ξεκινήστε από τη λίστα συστατικών
Τα συστατικά αναγράφονται κατά σειρά βάρους, από εκείνο που χρησιμοποιήθηκε σε μεγαλύτερη ποσότητα προς εκείνο που χρησιμοποιήθηκε σε μικρότερη.
Αυτό μας δίνει γρήγορα μια εικόνα της πραγματικής ταυτότητας του προϊόντος.
Αν αγοράζουμε, για παράδειγμα, ένα ψωμί που παρουσιάζεται ως ολικής άλεσης, θέλουμε να δούμε αλεύρι ολικής σε σημαντική θέση.
Αν αγοράζουμε ένα προϊόν με ξηρούς καρπούς, μπορούμε να ελέγξουμε αν οι ξηροί καρποί αποτελούν ουσιαστικό συστατικό ή αν βρίσκονται προς το τέλος μιας μεγάλης λίστας.
Η μπροστινή πλευρά της συσκευασίας είναι κυρίως χώρος επικοινωνίας και marketing. Η πίσω πλευρά μάς λέει συνήθως πολύ περισσότερα.
2. Μια μεγάλη λίστα συστατικών δεν σημαίνει αυτομάτως κακό τρόφιμο
Δεν χρειάζεται να μετράμε τα συστατικά.
Ένα προϊόν μπορεί να έχει δέκα ή δώδεκα απολύτως συνηθισμένα συστατικά, όπως βρώμη, ξηρούς καρπούς, σπόρους, αποξηραμένα φρούτα και μπαχαρικά.
Αντίστοιχα, ένα τρόφιμο με τρία συστατικά δεν είναι αυτομάτως θρεπτικότερο.
Ούτε χρειάζεται να φοβόμαστε ένα συστατικό επειδή έχει άγνωστο ή «χημικό» όνομα. Τα εγκεκριμένα πρόσθετα τροφίμων αξιολογούνται για την ασφάλεια της χρήσης τους.
Περισσότερο νόημα έχει να αναρωτηθούμε:
Ποια είναι τα βασικά συστατικά και ταιριάζουν με αυτό που νομίζω ότι αγοράζω;
3. Μετά κοιτάξτε τα στοιχεία ανά 100 γραμμάρια
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση η διατροφική δήλωση εμφανίζει βασικά στοιχεία ανά 100 γρ. ή 100 ml. Μπορεί επιπλέον να δίνονται πληροφορίες ανά μερίδα.
Για σύγκριση δύο παρόμοιων προϊόντων, προτιμώ σχεδόν πάντα τη στήλη ανά 100 γρ.
Γιατί;
Επειδή η «μερίδα» που επιλέγει κάθε κατασκευαστής μπορεί να διαφέρει.
Ένα προϊόν μπορεί να παρουσιάζει εντυπωσιακά χαμηλές θερμίδες «ανά μερίδα», αλλά η συγκεκριμένη μερίδα να είναι πολύ μικρότερη από αυτή που καταναλώνουμε στην πραγματικότητα.
Αν συγκρίνετε δύο δημητριακά πρωινού, δύο ψωμιά ή δύο γιαούρτια, τα 100 γρ. δημιουργούν κοινή βάση σύγκρισης.
4. Μην ξεκινάτε και μην τελειώνετε στις θερμίδες
Οι θερμίδες είναι χρήσιμη πληροφορία, ειδικά όταν στόχος είναι η διαχείριση του σωματικού βάρους. Δεν περιγράφουν όμως τη διατροφική ποιότητα ενός τροφίμου.
Για παράδειγμα, οι ξηροί καρποί και το ελαιόλαδο είναι ενεργειακά πυκνά τρόφιμα, αλλά προσφέρουν κυρίως ακόρεστα λιπαρά και άλλα χρήσιμα θρεπτικά συστατικά.
Ένα τρόφιμο με λιγότερες θερμίδες δεν είναι επομένως αυτομάτως καλύτερο.
Αντί να ρωτάμε μόνο «πόσες θερμίδες έχει;», είναι πιο χρήσιμο να ρωτήσουμε:
Τι παίρνω μαζί με αυτές τις θερμίδες και πόσο εύκολα ταιριάζει η ποσότητα που τρώω στις ανάγκες μου;
5. Τα σάκχαρα χρειάζονται ερμηνεία
Η ένδειξη «εκ των οποίων σάκχαρα» δεν σημαίνει απαραίτητα «πρόσθετη ζάχαρη».
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε τρόφιμα όπως το γάλα και το γιαούρτι, όπου υπάρχουν φυσικά σάκχαρα, όπως η λακτόζη.
Το ίδιο ισχύει για προϊόντα που περιέχουν φρούτα.
Γι’ αυτό συνδυάζουμε τον διατροφικό πίνακα με τη λίστα συστατικών.
Σε ένα γιαούρτι, για παράδειγμα, μπορούμε να συγκρίνουμε το απλό προϊόν με μια γλυκιά εκδοχή και να δούμε αν στη δεύτερη έχουν προστεθεί ζάχαρη, σιρόπια ή άλλες γλυκαντικές ύλες.
Δεν χρειάζεται όμως να φοβόμαστε κάθε γραμμάριο που εμφανίζεται δίπλα στη λέξη «σάκχαρα».
6. Στις φυτικές ίνες, συνήθως θέλουμε περισσότερο
Οι φυτικές ίνες είναι ιδιαίτερα χρήσιμο κριτήριο όταν συγκρίνουμε:
- ψωμιά,
- δημητριακά πρωινού,
- κράκερ,
- μπάρες δημητριακών,
- προϊόντα ζυμαρικών.
Αν δύο προϊόντα είναι παρόμοια, αυτό με περισσότερες φυτικές ίνες συχνά αποτελεί καλύτερη επιλογή.
Για παράδειγμα, μεταξύ δύο ψωμιών που σας αρέσουν, η διαφορά μεταξύ 2 και 7 γραμμαρίων φυτικών ινών ανά 100 γρ. είναι περισσότερο ενδιαφέρουσα από μια διαφορά 10 θερμίδων.
Δεν χρειάζεται βέβαια κάθε τρόφιμο να είναι πλούσιο σε φυτικές ίνες. Δεν θα απορρίψουμε ένα γιαούρτι επειδή δεν περιέχει φυτικές ίνες — απλώς δεν είναι αυτός ο διατροφικός του ρόλος.
7. Η πρωτεΐνη έχει σημασία, αλλά όχι σε όλα τα τρόφιμα
Ζούμε σε μια εποχή όπου σχεδόν κάθε προϊόν θέλει να είναι «high protein».
Η πρωτεΐνη πράγματι βοηθά στον κορεσμό και είναι απαραίτητη για τη διατήρηση και ανανέωση των ιστών. Όμως δεν χρειάζεται κάθε τρόφιμο στο καλάθι μας να αποτελεί πηγή πρωτεΐνης.
Έχει νόημα να συγκρίνουμε την πρωτεΐνη ανάμεσα σε δύο γιαούρτια ή σε δύο προϊόντα που προορίζονται για το ίδιο γεύμα.
Δεν έχει ιδιαίτερο νόημα να απορρίψουμε ένα καλό ψωμί ή ένα φρούτο επειδή δεν έχει «αρκετή πρωτεΐνη».
Η διατροφή αξιολογείται συνολικά.
8. Δώστε προσοχή στα κορεσμένα λιπαρά, όχι απλώς στα συνολικά λιπαρά
Το «χαμηλό σε λιπαρά» δεν είναι συνώνυμο του υγιεινού.
Τα λιπαρά έχουν διαφορετική διατροφική σημασία ανάλογα με το είδος τους.
Γι’ αυτό στον πίνακα αξίζει συχνά να κοιτάμε περισσότερο την ένδειξη «εκ των οποίων κορεσμένα» παρά να φοβόμαστε τον συνολικό αριθμό των λιπαρών.
Ένα προϊόν με ξηρούς καρπούς μπορεί να έχει αρκετά συνολικά λιπαρά, αλλά μεγάλο μέρος τους να είναι ακόρεστα.
Αντίθετα, ένα άλλο προϊόν μπορεί να έχει μικρότερη συνολική ποσότητα λίπους αλλά μεγαλύτερη αναλογία κορεσμένων.
9. Το αλάτι είναι από τους αριθμούς που συχνά ξεχνάμε
Αξίζει να το κοιτάμε ιδιαίτερα σε τρόφιμα που καταναλώνονται συχνά:
ψωμί, τυριά, αλλαντικά, έτοιμες σάλτσες, σούπες, κράκερ, αλμυρά σνακ και έτοιμα γεύματα.
Ένα τρόφιμο δεν χρειάζεται να έχει πολύ αλμυρή γεύση για να συμβάλλει σημαντικά στην ημερήσια πρόσληψη αλατιού.
Αν δύο παρόμοια προϊόντα έχουν αντίστοιχη γεύση, τιμή και διατροφική ποιότητα, αλλά το ένα περιέχει αισθητά λιγότερο αλάτι, αυτό είναι ένας καλός λόγος να το προτιμήσουμε.
10. Αν υπάρχει αλλεργία, η σειρά αλλάζει εντελώς
Για κάποιον με τροφική αλλεργία, η πρώτη προτεραιότητα δεν είναι ούτε οι θερμίδες ούτε η ζάχαρη.
Είναι τα αλλεργιογόνα.
Στα προσυσκευασμένα τρόφιμα τα υποχρεωτικώς δηλούμενα αλλεργιογόνα επισημαίνονται μέσα στη λίστα συστατικών, συνήθως με έντονη γραφή ή άλλο τρόπο που τα κάνει να ξεχωρίζουν.
Άτομα με διαγνωσμένη αλλεργία ή κοιλιοκάκη χρειάζεται να ελέγχουν την ετικέτα κάθε φορά, ακόμη και σε προϊόντα που έχουν αγοράσει στο παρελθόν, καθώς η σύνθεση μπορεί να αλλάξει.
Ένας έλεγχος 20 δευτερολέπτων στο σούπερ μάρκετ
Δεν χρειάζεται να κάνετε διατροφική ανάλυση σε κάθε συσκευασία.
Για τα περισσότερα προϊόντα, χρησιμοποιήστε αυτή τη σειρά:
| Βήμα | Τι κοιτάμε |
|---|---|
| 1 | Τι προϊόν είναι πραγματικά |
| 2 | Πρώτα συστατικά |
| 3 | Διατροφικά στοιχεία ανά 100 γρ./ml |
| 4 | Φυτικές ίνες ή πρωτεΐνη, όπου έχουν νόημα |
| 5 | Κορεσμένα λιπαρά |
| 6 | Σάκχαρα και τη λίστα συστατικών μαζί |
| 7 | Αλάτι |
| 8 | Πραγματική μερίδα που πρόκειται να φάμε |
Και υπάρχει ένας ακόμη σημαντικός κανόνας: συγκρίνουμε τρόφιμα της ίδιας κατηγορίας.
Δεν έχει ιδιαίτερο νόημα να συγκρίνουμε το γιαούρτι με το ψωμί ή τους ξηρούς καρπούς με τα δημητριακά επειδή το ένα έχει λιγότερες θερμίδες.
Συγκρίνουμε δύο γιαούρτια μεταξύ τους, δύο ψωμιά, δύο σάλτσες ή δύο δημητριακά πρωινού.
Μην ψάχνετε την τέλεια ετικέτα
Ένα τρόφιμο δεν χρειάζεται ταυτόχρονα να έχει ελάχιστες θερμίδες, μηδενική ζάχαρη, ελάχιστο αλάτι, μηδενικά λιπαρά, τεράστια ποσότητα πρωτεΐνης και πολλές φυτικές ίνες.
Ένας τέτοιος τρόπος ανάγνωσης των ετικετών δημιουργεί περισσότερο άγχος παρά καλύτερη διατροφή.
Η ερώτηση που αξίζει να κάνουμε είναι πιο πρακτική:
«Για τον ρόλο που θα έχει αυτό το τρόφιμο στη διατροφή μου, είναι μια καλή επιλογή;»
Στο ψωμί θα δώσουμε μεγαλύτερη σημασία στα δημητριακά ολικής και στις φυτικές ίνες. Στο γιαούρτι μπορεί να μας ενδιαφέρουν περισσότερο η πρωτεΐνη, τα πρόσθετα σάκχαρα και τα κορεσμένα λιπαρά. Σε μια έτοιμη σάλτσα θα κοιτάξουμε ιδιαίτερα τα συστατικά και το αλάτι.
Αν θέλετε λοιπόν να αλλάξετε μόνο μία συνήθεια στο επόμενο σούπερ μάρκετ, μην κοιτάξετε απλώς τον μεγάλο ισχυρισμό στο μπροστινό μέρος της συσκευασίας. Γυρίστε το προϊόν, διαβάστε πρώτα τα βασικά συστατικά και μετά συγκρίνετε τον διατροφικό πίνακα ανά 100 γραμμάρια με ένα παρόμοιο προϊόν.
Αυτή η διαδικασία χρειάζεται λιγότερο από ένα λεπτό και συνήθως μας λέει πολύ περισσότερα από οποιαδήποτε λέξη όπως «fit», «light», «protein» ή «natural» στην μπροστινή πλευρά.
