Οι σμηγματογόνοι αδένες είναι μικροσκοπικοί αδένες του δέρματος που παράγουν το σμήγμα, μια φυσική λιπαρή ουσία με σημαντικό ρόλο στην προστασία και τη φυσιολογική λειτουργία της επιδερμίδας. Βρίσκονται σχεδόν σε ολόκληρο το σώμα, με ιδιαίτερα μεγάλη συγκέντρωση στο πρόσωπο και στο τριχωτό της κεφαλής.
Παρότι συχνά τους συνδέουμε με τη λιπαρότητα και την ακμή, οι σμηγματογόνοι αδένες δεν είναι «ανεπιθύμητοι». Αντίθετα, αποτελούν φυσιολογικό και απαραίτητο μέρος του δέρματος.
Πού βρίσκονται οι σμηγματογόνοι αδένες;
Οι περισσότεροι βρίσκονται μέσα στο χόριο και συνδέονται με έναν τριχοθύλακο. Μαζί με την τρίχα και τον τριχοθύλακο σχηματίζουν τη λεγόμενη τριχοσμηγματογόνο μονάδα.
Υπάρχουν σχεδόν σε όλο το σώμα, αλλά απουσιάζουν από τις παλάμες και τα πέλματα. Η πυκνότητά τους είναι ιδιαίτερα υψηλή σε περιοχές όπως:
- Το πρόσωπο και κυρίως το μέτωπο.
- Η μύτη και η περιοχή γύρω από αυτή.
- Το τριχωτό της κεφαλής.
- Το στήθος.
- Το άνω μέρος της πλάτης.
Αυτός είναι ένας από τους λόγους που η λιπαρότητα και η ακμή εμφανίζονται συχνότερα στις συγκεκριμένες περιοχές.
Τι είναι το σμήγμα;
Το σμήγμα είναι ένα σύνθετο μείγμα λιπιδίων. Περιέχει, μεταξύ άλλων, τριγλυκερίδια και παράγωγα λιπαρών οξέων, εστέρες κεριών, σκουαλένιο και χοληστερόλη.
Παράγεται από ειδικά κύτταρα των σμηγματογόνων αδένων που ονομάζονται σμηγματοκύτταρα. Καθώς ωριμάζουν, γεμίζουν με λιπίδια και τελικά διασπώνται, απελευθερώνοντας το περιεχόμενό τους. Πρόκειται για έναν ιδιαίτερο μηχανισμό έκκρισης που ονομάζεται ολοκρινής έκκριση.
Στη συνέχεια, το σμήγμα περνά συνήθως στον τριχοθύλακο και από εκεί φτάνει στην επιφάνεια του δέρματος.
Γιατί το δέρμα χρειάζεται σμήγμα;
Το σμήγμα δεν υπάρχει απλώς για να κάνει το δέρμα λιπαρό. Συμμετέχει στη δημιουργία του προστατευτικού λιπιδικού φιλμ της επιδερμίδας και συμβάλλει στη διατήρηση της φυσιολογικής λειτουργίας του δερματικού φραγμού.
Μεταξύ άλλων:
- Λιπαίνει την επιφάνεια του δέρματος και τις τρίχες.
- Συμβάλλει στον περιορισμό της απώλειας υγρασίας.
- Προστατεύει το δέρμα από την τριβή.
- Συμμετέχει στη φυσική άμυνα της επιδερμίδας απέναντι σε εξωτερικούς παράγοντες.
- Περιέχει λιπίδια και άλλες ουσίες που συμμετέχουν στους μηχανισμούς άμυνας και φλεγμονής του δέρματος.
Επομένως, ο στόχος της καθημερινής περιποίησης δεν πρέπει να είναι η πλήρης απομάκρυνση του σμήγματος, αλλά η διατήρηση μιας φυσιολογικής ισορροπίας.
Γιατί ορισμένοι άνθρωποι έχουν πιο λιπαρό δέρμα;
Η δραστηριότητα των σμηγματογόνων αδένων επηρεάζεται σημαντικά από τις ορμόνες και ιδιαίτερα από τα ανδρογόνα. Γι’ αυτό η παραγωγή σμήγματος αυξάνεται αισθητά κατά την εφηβεία.
Η λιπαρότητα μπορεί επίσης να διαφέρει ανάλογα με:
- Τη γενετική προδιάθεση.
- Την ηλικία.
- Την περιοχή του σώματος.
- Ορμονικούς παράγοντες.
- Ορισμένα φάρμακα και παθολογικές καταστάσεις.
Δύο άνθρωποι που χρησιμοποιούν ακριβώς τα ίδια καλλυντικά μπορεί επομένως να έχουν εντελώς διαφορετική παραγωγή σμήγματος.
Ποια είναι η σχέση των σμηγματογόνων αδένων με την ακμή;
Οι σμηγματογόνοι αδένες έχουν κεντρικό ρόλο στην ακμή, αλλά το αυξημένο σμήγμα δεν είναι από μόνο του αρκετό για να προκαλέσει ακμή.
Η δημιουργία των βλαβών είναι αποτέλεσμα συνδυασμού παραγόντων. Σε αυτούς περιλαμβάνονται η αυξημένη παραγωγή και οι μεταβολές στη σύνθεση του σμήγματος, η απόφραξη του τριχοθυλάκου λόγω διαταραχής της κερατινοποίησης, η δράση του Cutibacterium acnes και η φλεγμονώδης αντίδραση.
Έτσι μπορεί να δημιουργηθούν κλειστοί και ανοικτοί φαγέσωρες, τα γνωστά «λευκά» και «μαύρα στίγματα», καθώς και φλεγμονώδεις βλάβες.
Αυτό εξηγεί επίσης γιατί το έντονο πλύσιμο του προσώπου δεν θεραπεύει την ακμή. Το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι υπάρχει «λίπος πάνω στο δέρμα».
Τι είναι η σμηγματορροϊκή υπερπλασία;
Μερικές φορές οι σμηγματογόνοι αδένες μεγαλώνουν και δημιουργούν μικρά κιτρινωπά ή στο χρώμα του δέρματος επάρματα. Η κατάσταση ονομάζεται σμηγματορροϊκή υπερπλασία.
Εμφανίζεται συχνότερα στο πρόσωπο και ιδιαίτερα σε μεγαλύτερες ηλικίες. Οι βλάβες είναι κατά κανόνα καλοήθεις. Επειδή όμως ορισμένες μπορεί να μοιάζουν με άλλες δερματικές αλλοιώσεις, μια καινούργια ή ασυνήθιστη βλάβη χρειάζεται αξιολόγηση από δερματολόγο αντί για αυτοδιάγνωση.
Πρέπει να προσπαθούμε να μειώσουμε το σμήγμα;
Όχι απαραίτητα. Το φυσιολογικό σμήγμα αποτελεί μέρος της προστασίας του δέρματος.
Σε λιπαρές επιδερμίδες είναι προτιμότερο να χρησιμοποιείται ένα ήπιο καθαριστικό και προϊόντα κατάλληλα για τον συγκεκριμένο τύπο δέρματος. Το επαναλαμβανόμενο πλύσιμο, τα πολύ επιθετικά καθαριστικά και η υπερβολική χρήση απολεπιστικών μπορούν να προκαλέσουν ερεθισμό χωρίς να αντιμετωπίζουν την πραγματική αιτία της λιπαρότητας.
Εάν η υπερβολική λιπαρότητα συνοδεύεται από επίμονη ακμή, φλεγμονώδεις βλάβες ή ουλές, η θεραπεία πρέπει να στοχεύει στους μηχανισμούς της ακμής και όχι απλώς στην απομάκρυνση του επιφανειακού σμήγματος.
Τι αλλάζει με την ηλικία;
Οι σμηγματογόνοι αδένες παρουσιάζουν διαφορετική δραστηριότητα στις διάφορες φάσεις της ζωής. Μετά την αυξημένη δραστηριότητα των πρώτων ημερών μετά τη γέννηση, η παραγωγή μειώνεται στην παιδική ηλικία και αυξάνεται ξανά με τις ορμονικές αλλαγές της εφηβείας. Αργότερα στη ζωή, η παραγωγή σμήγματος τείνει να μειώνεται.
Αυτός είναι ένας από τους πολλούς λόγους που οι ανάγκες της επιδερμίδας μεταβάλλονται με την ηλικία. Ένα προϊόν που ήταν ιδανικό για ένα πολύ λιπαρό δέρμα στα 20 μπορεί να είναι υπερβολικά ξηραντικό αρκετά χρόνια αργότερα.
Οι σμηγματογόνοι αδένες, επομένως, δεν είναι απλώς οι «αδένες της λιπαρότητας». Αποτελούν ένα βιολογικά ενεργό τμήμα του δέρματος, με σημαντική συμμετοχή στη λίπανση, στον δερματικό φραγμό και στην άμυνα της επιδερμίδας.