Οι σμηγματορροϊκές υπερκερατώσεις, γνωστές και ως σμηγματορροϊκές κερατώσεις, είναι εξαιρετικά συχνές καλοήθεις δερματικές βλάβες που εμφανίζονται κυρίως κατά την ενήλικη ζωή και αυξάνονται σε αριθμό με την ηλικία. Μπορεί να είναι καφέ, μαύρες, κιτρινωπές ή στο χρώμα του δέρματος και συχνά έχουν μια χαρακτηριστική ανάγλυφη, κηρώδη επιφάνεια.
Παρότι η ονομασία τους περιλαμβάνει τη λέξη «σμηγματορροϊκές», δεν πρόκειται για πρόβλημα των σμηγματογόνων αδένων και δεν σχετίζονται με αυξημένη παραγωγή σμήγματος. Είναι καλοήθεις πολλαπλασιασμοί κυττάρων της επιδερμίδας.
Το βασικό ζήτημα με αυτές τις βλάβες δεν είναι συνήθως η επικινδυνότητά τους, αλλά ότι μερικές φορές μπορούν να μοιάζουν με σπίλο ή ακόμη και με καρκίνο του δέρματος.
Πώς μοιάζει μια σμηγματορροϊκή υπερκεράτωση;
Η εμφάνισή τους παρουσιάζει μεγάλη ποικιλία. Μια βλάβη μπορεί αρχικά να είναι επίπεδη και σχετικά ανοιχτόχρωμη και με τον χρόνο να γίνει πιο παχιά και υπερυψωμένη.
Συχνά δίνει την εντύπωση ότι είναι «κολλημένη» πάνω στην επιφάνεια του δέρματος, σαν να έχει τοποθετηθεί πάνω του ένα μικρό κομμάτι κεριού.
Η επιφάνειά της μπορεί να είναι:
- λεία ή κηρώδης,
- τραχιά,
- λεπιδώδης,
- θηλωματώδης ή να θυμίζει μυρμηγκιά.
Το χρώμα ποικίλλει εξίσου σημαντικά. Υπάρχουν σχεδόν λευκές ή κιτρινωπές βλάβες, ανοιχτές και σκούρες καφέ, γκρι, ακόμη και σχεδόν μαύρες.
Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει μόνο μία, αλλά είναι πολύ συνηθέστερο να αναπτύσσονται σταδιακά πολλές.
Σε ποια σημεία του σώματος εμφανίζονται;
Μπορούν να εμφανιστούν σχεδόν οπουδήποτε στο δέρμα. Συχνές θέσεις είναι ο κορμός, η πλάτη, το στήθος, το πρόσωπο, ο λαιμός και το τριχωτό της κεφαλής.
Χαρακτηριστικά δεν εμφανίζονται στις παλάμες και στα πέλματα.
Μερικοί άνθρωποι αναπτύσσουν δεκάδες ή ακόμη και πολύ περισσότερες βλάβες κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Αυτό από μόνο του δεν σημαίνει ότι υπάρχει κάποια σοβαρή πάθηση.
Γιατί εμφανίζονται;
Η ακριβής αιτία δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως. Γνωρίζουμε όμως ότι υπάρχει ισχυρή σχέση με την ηλικία.
Οι σμηγματορροϊκές υπερκερατώσεις είναι ασυνήθιστες στα παιδιά και γίνονται ολοένα συχνότερες από τη μέση ηλικία και μετά. Για τον λόγο αυτό θεωρούνται σε μεγάλο βαθμό μέρος των φυσιολογικών αλλαγών που μπορεί να εμφανίσει το δέρμα καθώς μεγαλώνουμε.
Φαίνεται επίσης ότι υπάρχει κληρονομική προδιάθεση. Σε ορισμένες οικογένειες πολλά μέλη αναπτύσσουν μεγάλο αριθμό τέτοιων βλαβών.
Η ηλιακή ακτινοβολία ενδέχεται να συμμετέχει στην εμφάνισή τους σε ορισμένες περιοχές, αλλά δεν αποτελεί τη μοναδική εξήγηση, καθώς οι σμηγματορροϊκές υπερκερατώσεις εμφανίζονται συχνά και σε σημεία που παραμένουν καλυμμένα.
Είναι μεταδοτικές;
Όχι. Δεν προκαλούνται από ιό και δεν μεταδίδονται από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Επειδή σταδιακά εμφανίζονται περισσότερες, κάποιος μπορεί να έχει την εντύπωση ότι η μία βλάβη «μεταδίδεται» στο διπλανό δέρμα. Στην πραγματικότητα δημιουργούνται νέες, ανεξάρτητες βλάβες με την πάροδο του χρόνου.
Αυτό τις διαφοροποιεί από τις κοινές μυρμηγκιές, οι οποίες προκαλούνται από τύπους του ιού HPV και έχουν διαφορετικό βιολογικό μηχανισμό.
Μπορούν να γίνουν καρκίνος;
Οι σμηγματορροϊκές υπερκερατώσεις είναι καλοήθεις και δεν θεωρούνται προκαρκινικές βλάβες.
Το σημαντικό πρόβλημα είναι διαφορετικό: ορισμένες σκουρόχρωμες σμηγματορροϊκές υπερκερατώσεις μπορούν να μοιάζουν με μελαγχρωματικούς σπίλους ή με μελάνωμα. Αντίστροφα, ένας καρκίνος του δέρματος μπορεί μερικές φορές να μοιάζει με φαινομενικά αθώα υπερκεράτωση.
Επομένως, δεν είναι ασφαλές να χαρακτηρίζεται κάθε τραχιά καφέ ή μαύρη βλάβη ως «σμηγματορροϊκή υπερκεράτωση» χωρίς εξέταση, ιδιαίτερα όταν είναι καινούργια ή διαφορετική από τις υπόλοιπες.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Στις περισσότερες περιπτώσεις η κλινική εμφάνιση είναι αρκετά χαρακτηριστική για έναν δερματολόγο.
Η δερματοσκόπηση προσφέρει επιπλέον πληροφορίες. Μπορεί να αποκαλύψει χαρακτηριστικές δομές της σμηγματορροϊκής υπερκεράτωσης που δεν διακρίνονται με γυμνό μάτι.
Υπάρχουν όμως περιπτώσεις όπου ακόμη και η δερματοσκοπική εικόνα δεν επιτρέπει απόλυτη βεβαιότητα. Εάν μια βλάβη παρουσιάζει ύποπτα χαρακτηριστικά, μπορεί να χρειαστεί βιοψία ή πλήρης αφαίρεση ώστε να εξεταστεί ιστολογικά.
Αυτός είναι και ο λόγος που δεν συνιστάται η αυθαίρετη καταστροφή μιας αδιάγνωστης σκουρόχρωμης βλάβης στο σπίτι.
Χρειάζονται θεραπεία;
Μια τυπική σμηγματορροϊκή υπερκεράτωση που έχει διαγνωστεί σωστά δεν χρειάζεται θεραπεία για λόγους υγείας.
Η αφαίρεση μπορεί όμως να γίνει για αισθητικούς λόγους ή επειδή η βλάβη δημιουργεί πρακτικά προβλήματα. Για παράδειγμα, μπορεί να τρίβεται συνεχώς πάνω στα ρούχα, να ερεθίζεται από το σουτιέν ή τη ζώνη, να τραυματίζεται κατά το ξύρισμα ή να προκαλεί επίμονο κνησμό.
Σε τέτοιες περιπτώσεις υπάρχουν αρκετές επιλογές.
Πώς αφαιρούνται;
Η κατάλληλη τεχνική εξαρτάται από το πάχος, το μέγεθος, το χρώμα, τη θέση της βλάβης και τον φωτότυπο του ασθενούς.
Μια συνηθισμένη μέθοδος για λεπτότερες βλάβες είναι η κρυοθεραπεία με υγρό άζωτο. Η βλάβη ψύχεται ελεγχόμενα και στη συνέχεια σταδιακά αποπίπτει.
Άλλες επιλογές είναι η απόξεση (curettage), η ηλεκτροκαυτηρίαση, η επιφανειακή χειρουργική αφαίρεση και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, συγκεκριμένα laser.
Καμία τεχνική δεν είναι εντελώς απαλλαγμένη από πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες. Μπορεί να παραμείνει προσωρινή ή μόνιμη αλλαγή στο χρώμα του δέρματος και σπανιότερα ουλή. Οι διαταραχές της μελάγχρωσης χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή στους πιο σκούρους φωτότυπους.
Η αφαίρεση μιας συγκεκριμένης βλάβης επίσης δεν εμποδίζει την εμφάνιση καινούργιων σμηγματορροϊκών υπερκερατώσεων στο μέλλον.
Τι γίνεται όταν μια υπερκεράτωση ερεθιστεί;
Επειδή αρκετές βλάβες προεξέχουν από την επιφάνεια του δέρματος, μπορεί να πιαστούν στα ρούχα ή να τραυματιστούν.
Μια ερεθισμένη σμηγματορροϊκή υπερκεράτωση μπορεί ξαφνικά να γίνει κόκκινη, πρησμένη, να προκαλεί φαγούρα ή ακόμη και να αιμορραγήσει μετά από τραυματισμό. Αυτή η αλλαγή δεν σημαίνει αυτομάτως ότι μετατράπηκε σε κακοήθεια.
Παρόλα αυτά, μια βλάβη που αλλάζει χρειάζεται αξιολόγηση όταν δεν υπάρχει σαφής εξήγηση για τον ερεθισμό.
Ποιες αλλαγές δεν πρέπει να αγνοούνται;
Ιδιαίτερη σημασία έχει μια βλάβη που μεγαλώνει γρήγορα, αλλάζει αισθητά χρώμα ή μορφή, αιμορραγεί επανειλημμένα χωρίς τραυματισμό ή παρουσιάζει επίμονη πληγή. Το ίδιο ισχύει όταν εμφανίζεται μια νέα πολύ σκουρόχρωμη βλάβη που δεν μοιάζει με καμία από τις υπόλοιπες.
Σε έναν άνθρωπο με δεκάδες σμηγματορροϊκές υπερκερατώσεις, η ύπαρξη πολλών παρόμοιων βλαβών μπορεί να βοηθήσει στη διάγνωση, αλλά δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση ότι κάθε νέα καφέ κηλίδα είναι το ίδιο πράγμα.
Η δερματοσκόπηση είναι ιδιαίτερα χρήσιμη ακριβώς σε αυτές τις περιπτώσεις: όχι επειδή οι σμηγματορροϊκές υπερκερατώσεις είναι επικίνδυνες, αλλά επειδή ορισμένες άλλες δερματικές βλάβες μπορούν να τις μιμηθούν.