Η ξηροδερμία στους ηλικιωμένους είναι εξαιρετικά συχνή και δεν αποτελεί απλώς ένα αισθητικό πρόβλημα. Το δέρμα μπορεί να γίνει τραχύ, να ξεφλουδίζει, να παρουσιάζει λεπτές ρωγμές και, κυρίως, να προκαλεί έντονο κνησμό. Σε ορισμένους ανθρώπους η φαγούρα είναι τόσο επίμονη ώστε διαταράσσει τον ύπνο και οδηγεί σε συνεχές ξύσιμο, εκδορές ή ακόμη και δευτερογενείς λοιμώξεις.
Με την ηλικία, το δέρμα αλλάζει φυσιολογικά. Παράγει λιγότερο σμήγμα, συγκρατεί δυσκολότερα την υγρασία και ο προστατευτικός δερματικός φραγμός γίνεται πιο ευάλωτος. Για αυτό η αντιμετώπιση της γεροντικής ξηροδερμίας βασίζεται περισσότερο στη σταθερή καθημερινή φροντίδα παρά στην περιστασιακή εφαρμογή μιας κρέμας όταν εμφανιστεί φαγούρα.
Γιατί το δέρμα γίνεται πιο ξηρό με την ηλικία;
Η κεράτινη στιβάδα λειτουργεί ως ο βασικός φραγμός που περιορίζει την απώλεια νερού από το δέρμα. Με τη γήρανση μεταβάλλονται τόσο η λειτουργία της όσο και η ποσότητα ορισμένων λιπιδίων που συμβάλλουν στη διατήρηση της υγρασίας.
Παράλληλα μειώνεται η δραστηριότητα των σμηγματογόνων και ιδρωτοποιών αδένων. Το αποτέλεσμα είναι ένα δέρμα που αναπληρώνει δυσκολότερα τα λιπίδια και την υγρασία που χάνει καθημερινά.
Η κατάσταση γίνεται συνήθως χειρότερη τον χειμώνα, όταν η υγρασία του περιβάλλοντος είναι χαμηλή και χρησιμοποιείται θέρμανση στους εσωτερικούς χώρους.
Οι κνήμες, τα χέρια και οι πήχεις είναι από τις περιοχές όπου η ξηροδερμία γίνεται συχνά περισσότερο εμφανής.
Το συχνό και καυτό μπάνιο μπορεί να επιδεινώνει το πρόβλημα
Ένα από τα πρώτα πράγματα που αξίζει να αλλάξει είναι ο τρόπος του μπάνιου.
Το πολύ ζεστό νερό και τα παρατεταμένα ντους αφαιρούν λιπίδια από την επιφάνεια του δέρματος και μπορούν να αυξήσουν την ξηρότητα. Προτιμάται χλιαρό νερό και σχετικά σύντομο μπάνιο.
Δεν χρειάζεται επίσης να σαπουνίζεται έντονα ολόκληρο το σώμα καθημερινά. Ιδιαίτερα στα άκρα, όπου υπάρχει έντονη ξηρότητα, η υπερβολική χρήση καθαριστικών μπορεί να είναι αντιπαραγωγική.
Σφουγγάρια, βούρτσες και έντονο τρίψιμο καλό είναι να αποφεύγονται. Μετά το μπάνιο, το δέρμα στεγνώνεται με απαλά ταμποναριστές κινήσεις και όχι με τρίψιμο της πετσέτας.
Το σωστό καθαριστικό κάνει διαφορά
Το κλασικό αλκαλικό σαπούνι μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερη ξηρότητα σε ένα ήδη ευάλωτο ώριμο δέρμα.
Συνήθως προτιμώνται ήπια καθαριστικά χωρίς άρωμα, κατάλληλα για ξηρό ή ευαίσθητο δέρμα. Τα συνθετικά καθαριστικά τύπου syndet αποτελούν συχνά καλύτερη επιλογή από τα παραδοσιακά σαπούνια.
Ένα πρακτικό σημάδι είναι η αίσθηση μετά το πλύσιμο: εάν το δέρμα «τραβάει» έντονα αμέσως μετά το μπάνιο, η διαδικασία καθαρισμού πιθανότατα είναι πιο επιθετική από όσο χρειάζεται.
Η ενυδατική πρέπει να εφαρμόζεται τη σωστή στιγμή
Η καλύτερη στιγμή για την εφαρμογή ενυδατικού είναι αμέσως μετά το μπάνιο, όταν το δέρμα παραμένει ελαφρώς νωπό.
Με αυτόν τον τρόπο το προϊόν βοηθά να περιοριστεί η απώλεια του νερού που υπάρχει ήδη στην κεράτινη στιβάδα.
Στους ηλικιωμένους με έντονη ξηροδερμία, μια λεπτόρρευστη λοσιόν μπορεί να μην είναι αρκετή. Οι πιο πλούσιες κρέμες και αλοιφές έχουν συνήθως μεγαλύτερη αποφρακτική δράση και συγκρατούν καλύτερα την υγρασία.
Το σημαντικότερο όμως είναι η συνέπεια. Η ενυδάτωση χρειάζεται καθημερινά και συχνά περισσότερο από μία φορά την ημέρα, όχι μόνο όταν εμφανίζεται έντονη φαγούρα.
Ποια συστατικά αξίζει να αναζητήσετε;
Δεν υπάρχει μία ενυδατική που να είναι καλύτερη για όλους.
Συστατικά όπως η γλυκερίνη λειτουργούν ως υγραντικοί παράγοντες και βοηθούν την κεράτινη στιβάδα να συγκρατεί νερό. Η βαζελίνη και άλλοι αποφρακτικοί παράγοντες δημιουργούν ένα προστατευτικό στρώμα που περιορίζει την εξάτμιση του νερού.
Τα κεραμίδια μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν σε προϊόντα που στοχεύουν στην υποστήριξη των λιπιδίων του δερματικού φραγμού.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ουρία. Σε χαμηλές και μέτριες συγκεντρώσεις έχει ενυδατική δράση και χρησιμοποιείται ευρέως στην ξηροδερμία. Κρέμες με ουρία, συχνά περίπου 5–10%, μπορούν να είναι χρήσιμες σε τραχύ και λεπιδώδες δέρμα.
Σε πολύ ερεθισμένο ή σκασμένο δέρμα, όμως, η ουρία μπορεί να προκαλέσει τσούξιμο. Σε αυτή την περίπτωση μπορεί αρχικά να είναι καλύτερα ανεκτό ένα απλούστερο μαλακτικό χωρίς πολλά δραστικά συστατικά.
Όταν η ξηροδερμία προκαλεί έντονη φαγούρα
Ο κνησμός είναι από τα συχνότερα προβλήματα της γεροντικής ξηροδερμίας. Το ξύσιμο όμως τραυματίζει τον ήδη εξασθενημένο δερματικό φραγμό.
Έτσι δημιουργείται ένας κύκλος:
ξηρότητα → κνησμός → ξύσιμο → φλεγμονή → περισσότερο κνησμό.
Η συστηματική ενυδάτωση συχνά μειώνει σημαντικά τη φαγούρα. Αν όμως έχει δημιουργηθεί έκζεμα με ερυθρότητα και φλεγμονή, μπορεί να απαιτείται επιπλέον τοπική θεραπεία που θα επιλέξει ο γιατρός.
Τα κορτικοστεροειδή δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για μεγάλα χρονικά διαστήματα απλώς επειδή «φαγούρισε το δέρμα». Στους ηλικιωμένους το δέρμα είναι ήδη λεπτότερο και η ακατάλληλη παρατεταμένη χρήση ισχυρών τοπικών κορτικοστεροειδών μπορεί να προκαλέσει περαιτέρω ατροφία.
Η φαγούρα στους ηλικιωμένους δεν οφείλεται πάντα στην ξηροδερμία
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο.
Η ξηροδερμία αποτελεί πολύ συχνή αιτία κνησμού σε μεγαλύτερες ηλικίες, αλλά δεν εξηγεί κάθε περίπτωση γενικευμένης φαγούρας.
Χρόνια νεφρική νόσος, προβλήματα του ήπατος και των χοληφόρων, διαταραχές του θυρεοειδούς, αιματολογικές παθήσεις και ορισμένα άλλα νοσήματα μπορούν να σχετίζονται με κνησμό.
Παράλληλα, οι ηλικιωμένοι συχνά λαμβάνουν πολλά φάρμακα. Ένα νέο φάρμακο ή μια αλλαγή θεραπείας μπορεί μερικές φορές να σχετίζεται χρονικά με την εμφάνιση κνησμού ή εξανθήματος.
Γι’ αυτό μια επίμονη φαγούρα σε ολόκληρο το σώμα δεν πρέπει να αποδίδεται αυτομάτως στην ηλικία.
Προσοχή στις ρωγμές, ιδιαίτερα στα πόδια
Όταν η ξηροδερμία είναι έντονη, μπορεί να δημιουργηθούν βαθύτερες ρωγμές, κυρίως στις φτέρνες και στις κνήμες.
Οι μικρές αυτές λύσεις της συνέχειας του δέρματος μπορούν να γίνουν πύλη εισόδου για μικρόβια. Το ζήτημα έχει μεγαλύτερη σημασία σε ανθρώπους με σακχαρώδη διαβήτη, προβλήματα κυκλοφορίας ή μειωμένη αισθητικότητα των ποδιών.
Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν είναι καλή ιδέα να κόβονται οι υπερκερατώσεις ή να χρησιμοποιούνται επιθετικά εργαλεία και ισχυρά κερατολυτικά χωρίς καθοδήγηση.
Μια απλή καθημερινή ρουτίνα είναι συχνά αρκετή
Η φροντίδα δεν χρειάζεται να περιλαμβάνει πολλά προϊόντα. Για τους περισσότερους ηλικιωμένους με απλή ξηροδερμία, η βάση είναι:
- σύντομο μπάνιο με χλιαρό και όχι καυτό νερό,
- ήπιο καθαριστικό χωρίς άρωμα,
- αποφυγή σφουγγαριών και έντονου τριψίματος,
- πλούσια ενυδατική αμέσως μετά το μπάνιο,
- επανάληψη της ενυδάτωσης στις πολύ ξηρές περιοχές μέσα στην ημέρα,
- βαμβακερά, άνετα ρούχα όταν τα μάλλινα ή συνθετικά υφάσματα προκαλούν κνησμό.
Τα αρωματισμένα προϊόντα και οι πολλές διαφορετικές δραστικές ουσίες δεν προσφέρουν απαραίτητα κάτι περισσότερο. Σε ένα εύθραυστο ηλικιωμένο δέρμα, μια απλή σύνθεση που χρησιμοποιείται συστηματικά μπορεί να είναι πολύ πιο χρήσιμη.
Πότε η ξηροδερμία χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση;
Δερματολογική εξέταση χρειάζεται όταν, παρά τη σωστή καθημερινή φροντίδα, η ξηρότητα και ο κνησμός επιμένουν ή επιδεινώνονται, καθώς μπορεί να υπάρχει έκζεμα ή διαφορετική δερματοπάθεια.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται πληγές, έκκριση υγρού, έντονη ερυθρότητα, πόνος, θερμότητα ή πρήξιμο, καθώς μπορεί να υποδηλώνουν λοίμωξη.
Έλεγχος είναι επίσης σημαντικός όταν εμφανίζεται ξαφνικά έντονος γενικευμένος κνησμός χωρίς εμφανές εξάνθημα, όταν διαταράσσει συστηματικά τον ύπνο ή όταν συνοδεύεται από άλλα ανεξήγητα συμπτώματα. Σε έναν ηλικιωμένο άνθρωπο, ο στόχος δεν είναι μόνο να βρεθεί μια ισχυρότερη ενυδατική, αλλά να διαπιστωθεί εάν πρόκειται πράγματι για απλή γεροντική ξηροδερμία ή αν το δέρμα δίνει ένα πρώτο σημάδι ότι χρειάζεται ευρύτερη διερεύνηση.
