Τα σκασίματα στις φτέρνες, γνωστά και ως ραγάδες πτέρνας, είναι ένα πολύ συχνό πρόβλημα. Μπορεί να ξεκινούν ως απλή ξηρότητα και τραχύτητα, αλλά σε πιο προχωρημένες περιπτώσεις δημιουργούνται βαθιές επώδυνες σχισμές που μπορεί ακόμη και να αιμορραγήσουν.
Η βασική αιτία είναι συνήθως ένας συνδυασμός ξηρού και παχυσμένου δέρματος με αυξημένη μηχανική πίεση. Όταν στεκόμαστε ή περπατάμε, το προστατευτικό «μαξιλαράκι» λίπους κάτω από την πτέρνα πιέζεται και διαστέλλεται προς τα πλάγια. Εάν το δέρμα στην περιφέρεια της φτέρνας είναι ξηρό, σκληρό και λιγότερο ελαστικό, μπορεί να μην αντέξει αυτή την τάση και να σχιστεί.
Δεν πρόκειται επομένως πάντα για ένα απλό αισθητικό πρόβλημα. Σε ορισμένους ανθρώπους οι ραγάδες μπορεί να αποτελέσουν πύλη εισόδου για μικρόβια ή να σχετίζονται με υποκείμενο δερματολογικό ή συστηματικό νόσημα.
Πώς ξεκινά το πρόβλημα;
Συνήθως πριν εμφανιστούν οι πραγματικές ρωγμές, το δέρμα γύρω από τη φτέρνα γίνεται ξηρό, παχύ και σκληρό. Δημιουργείται υπερκεράτωση, δηλαδή συσσώρευση κερατίνης στην επιφάνεια.
Μπορεί να παρατηρήσετε ένα κιτρινωπό ή λευκωπό στεφάνι σκληρού δέρματος γύρω από την πτέρνα.
Καθώς η υπερκεράτωση γίνεται παχύτερη, χάνει μέρος της φυσιολογικής της ελαστικότητας. Με κάθε βήμα ασκούνται δυνάμεις που τείνουν να ανοίξουν το δέρμα προς τα πλάγια.
Αρχικά δημιουργούνται λεπτές επιφανειακές γραμμές. Εάν συνεχιστεί η πίεση, αυτές μπορούν να εξελιχθούν σε βαθύτερες σχισμές.
Γιατί η ξηροδερμία ευνοεί τα σκασίματα;
Η φτέρνα έτσι κι αλλιώς έχει παχύτερη κεράτινη στιβάδα από πολλές άλλες περιοχές του σώματος. Όταν όμως το δέρμα αφυδατωθεί υπερβολικά, γίνεται περισσότερο άκαμπτο και εύθραυστο.
Η κατάσταση μπορεί να επιδεινωθεί από:
- πολύ ζεστά και παρατεταμένα ντους,
- συχνή χρήση επιθετικών καθαριστικών,
- ξηρό και ψυχρό περιβάλλον,
- χαμηλή υγρασία,
- ανεπαρκή ενυδάτωση του δέρματος,
- υπερβολική αφαίρεση της υπερκεράτωσης.
Η ηλικία επίσης παίζει ρόλο. Καθώς μεγαλώνουμε, το δέρμα τείνει να γίνεται ξηρότερο και να συγκρατεί λιγότερο αποτελεσματικά την υγρασία.
Τα ανοιχτά παπούτσια μπορούν να επιδεινώσουν τις φτέρνες;
Ναι. Τα παπούτσια που αφήνουν τη φτέρνα ακάλυπτη μπορεί να διευκολύνουν την πλάγια διάταση του λιπώδους ιστού της πτέρνας.
Αυτός είναι ένας λόγος που τα σκασίματα συχνά γίνονται πιο εμφανή το καλοκαίρι, όταν χρησιμοποιούνται περισσότερο σανδάλια, σαγιονάρες και παπούτσια χωρίς υποστήριξη στο πίσω μέρος.
Το πολύωρο περπάτημα ξυπόλυτα σε σκληρές επιφάνειες μπορεί επίσης να αυξήσει τη μηχανική καταπόνηση.
Αντίθετα, ένα σωστά εφαρμοσμένο παπούτσι που στηρίζει τη φτέρνα μπορεί να περιορίσει μέρος αυτής της διάτασης.
Παίζει ρόλο το αυξημένο σωματικό βάρος;
Το αυξημένο σωματικό βάρος μπορεί να αυξήσει την πίεση που ασκείται στις πτέρνες κατά την ορθοστασία και τη βάδιση.
Δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος με σκασμένες φτέρνες έχει αυξημένο βάρος. Οι ραγάδες εμφανίζονται και σε πολύ αδύνατους ανθρώπους.
Όταν όμως συνυπάρχουν υπερκεράτωση, ξηρότητα και αυξημένη μηχανική φόρτιση, οι πιθανότητες δημιουργίας βαθύτερων σχισμών αυξάνονται.
Παρόμοια επιβάρυνση μπορεί να προκαλέσει και η πολύωρη ορθοστασία, ιδιαίτερα σε σκληρά δάπεδα.
Πότε μπορεί να ευθύνεται κάποια δερματοπάθεια;
Δεν είναι όλες οι σκασμένες φτέρνες αποτέλεσμα απλής ξηροδερμίας.
Το έκζεμα, η ατοπική δερματίτιδα και ορισμένες μορφές ψωρίασης μπορούν να προκαλέσουν έντονη υπερκεράτωση και επώδυνες ρωγμές στα πέλματα.
Μια άλλη πιθανότητα είναι η μυκητίαση των ποδιών. Η λεγόμενη υπερκερατωσική ή «τύπου μοκασίνι» μυκητίαση μπορεί να προκαλεί διάχυτη ξηρότητα, λέπια και πάχυνση του δέρματος στα πέλματα και στα πλάγια του ποδιού.
Όταν η ξηρότητα αφορά κυρίως το ένα πόδι, συνυπάρχει απολέπιση ανάμεσα στα δάκτυλα ή υπάρχουν αλλοιώσεις στα νύχια, η πιθανότητα μυκητίασης πρέπει να εξετάζεται.
Σε αυτή την περίπτωση, η απλή ενυδατική μπορεί να βελτιώσει προσωρινά την εμφάνιση χωρίς να αντιμετωπίσει την αιτία.
Ποια είναι η σχέση με τον διαβήτη;
Οι σκασμένες φτέρνες χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή σε άτομα με σακχαρώδη διαβήτη.
Ο διαβήτης μπορεί να σχετίζεται με ξηρότερο δέρμα, ενώ η διαβητική νευροπάθεια μπορεί να μειώσει την αίσθηση πόνου στα πόδια. Έτσι, μια βαθιά ρωγμή μπορεί να περάσει απαρατήρητη.
Παράλληλα, όταν υπάρχει διαταραχή της κυκλοφορίας ή μειωμένη ικανότητα επούλωσης, ένας μικρός τραυματισμός μπορεί να εξελιχθεί σε σημαντικότερο πρόβλημα.
Για αυτό ένας άνθρωπος με διαβήτη δεν πρέπει να κόβει μόνος του το σκληρό δέρμα με λεπίδες ή άλλα αιχμηρά εργαλεία.
Μια βαθιά ρωγμή, πληγή, ερυθρότητα ή έκκριση στο διαβητικό πόδι χρειάζεται έγκαιρη επαγγελματική αξιολόγηση.
Μπορεί να σχετίζονται με τον θυρεοειδή;
Ο υποθυρεοειδισμός μπορεί να προκαλέσει γενικευμένη ξηρότητα και τραχύτητα του δέρματος και επομένως να συμβάλει έμμεσα στην εμφάνιση ρωγμών.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τα σκασίματα στις φτέρνες αποτελούν από μόνα τους ένδειξη προβλήματος του θυρεοειδούς.
Αντίστοιχα, υπάρχουν και άλλες συστηματικές καταστάσεις που μπορούν να συνοδεύονται από ξηρό δέρμα.
Η ανάγκη για εργαστηριακό έλεγχο κρίνεται από το συνολικό ιστορικό και τα υπόλοιπα συμπτώματα, όχι μόνο από την εικόνα της φτέρνας.
Πώς αντιμετωπίζονται οι σκασμένες φτέρνες στο σπίτι;
Στις ήπιες περιπτώσεις, ο στόχος είναι διπλός: να μαλακώσει η υπερκεράτωση και να αποκατασταθεί η υγρασία του δέρματος.
Χρήσιμες είναι οι ειδικές κρέμες ποδιών που περιέχουν ουρία. Σε χαμηλότερες συγκεντρώσεις λειτουργεί κυρίως ως ενυδατικό συστατικό, ενώ σε μεγαλύτερες συγκεντρώσεις έχει εντονότερη κερατολυτική δράση και βοηθά στη μείωση του παχυσμένου δέρματος.
Άλλα συστατικά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε κατάλληλα προϊόντα είναι το γαλακτικό και το σαλικυλικό οξύ.
Σε βαθιές ή ανοιχτές ρωγμές, όμως, τα οξέα και οι υψηλές συγκεντρώσεις ουρίας μπορεί να προκαλέσουν έντονο τσούξιμο. Εκεί συχνά προτιμάται αρχικά μια απλούστερη προστατευτική αλοιφή μέχρι να επουλωθεί η σχισμή.
Ένα παχύ στρώμα βαζελίνης ή άλλου αποφρακτικού προϊόντος πριν από τον ύπνο, σε συνδυασμό με βαμβακερές κάλτσες, μπορεί να μειώσει την απώλεια υγρασίας κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Ελαφρόπετρα ή λίμα: βοηθούν ή κάνουν χειρότερα;
Η ήπια μηχανική απομάκρυνση της υπερκεράτωσης μπορεί να βοηθήσει όταν γίνεται προσεκτικά.
Μετά το μπάνιο, όταν το δέρμα έχει μαλακώσει, μπορεί να χρησιμοποιηθεί απαλά ελαφρόπετρα ή ειδική λίμα ποδιών. Δεν χρειάζεται να αφαιρεθεί όλο το σκληρό δέρμα σε μία συνεδρία.
Η επιθετική τριβή μπορεί να δημιουργήσει μικροτραυματισμούς και να κάνει το πρόβλημα χειρότερο.
Αποφεύγονται ιδιαίτερα ξυραφάκια, λεπίδες και αυτοσχέδια εργαλεία για το «κόψιμο» των κάλων. Αυτό είναι ακόμη σημαντικότερο σε ανθρώπους με διαβήτη, νευροπάθεια ή προβλήματα κυκλοφορίας.
Τι γίνεται όταν η ρωγμή είναι βαθιά;
Μια βαθιά σχισμή μπορεί να ανοίγει ξανά με κάθε βήμα. Εκτός από την ενυδάτωση, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να χρησιμοποιηθούν κατάλληλοι επίδεσμοι ή άλλα μέσα που προστατεύουν και συγκρατούν τα άκρα της ρωγμής καθώς επουλώνεται.
Παράλληλα πρέπει να μειωθεί η πίεση στην περιοχή με κατάλληλα υποδήματα.
Εάν υπάρχει πολύ έντονη υπερκεράτωση, ο επαγγελματικός καθαρισμός της μπορεί να μειώσει τις μηχανικές δυνάμεις που κρατούν τη ρωγμή ανοιχτή.
Πότε μια σκασμένη φτέρνα χρειάζεται εξέταση;
Μια απλή επιφανειακή ξηρότητα συνήθως μπορεί να αντιμετωπιστεί με συστηματική φροντίδα στο σπίτι.
Χρειάζεται όμως ιατρική αξιολόγηση όταν η ρωγμή είναι βαθιά, πολύ επώδυνη, αιμορραγεί επανειλημμένα ή δεν επουλώνεται.
Ερυθρότητα που επεκτείνεται γύρω από τη φτέρνα, θερμότητα, πρήξιμο, αυξανόμενος πόνος ή πυώδης έκκριση μπορεί να υποδηλώνουν λοίμωξη.
Επίμονες ραγάδες που συνοδεύονται από έντονη απολέπιση, κνησμό ή παχιές πλάκες μπορεί επίσης να χρειάζονται δερματολογικό έλεγχο για ψωρίαση, έκζεμα ή μυκητίαση.
Ιδιαίτερα σε άτομα με διαβήτη, νευροπάθεια ή διαταραχές της κυκλοφορίας, ακόμη και μια σχετικά μικρή πληγή στη φτέρνα αξίζει μεγαλύτερη προσοχή. Η αντιμετώπιση σε αυτές τις περιπτώσεις δεν έχει μόνο αισθητικό στόχο: αποσκοπεί κυρίως στο να διατηρηθεί άθικτος ο προστατευτικός φραγμός του ποδιού και να προληφθούν έλκη και λοιμώξεις.