Τους τελευταίους δεκαοκτώ μήνες, συνολικά 39 δήμοι σε ολόκληρη τη χώρα έχουν αιτηθεί την κήρυξή τους σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης από το υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, εξαιτίας των σοβαρών προβλημάτων λειψυδρίας που αντιμετωπίζουν.
Από τον Σεπτέμβριο του προηγούμενου έτους, 20 δήμοι έχουν καταθέσει αντίστοιχα αιτήματα, γεγονός που αναδεικνύει την αυξανόμενη δυσκολία στην επάρκεια υδάτων σε πανελλαδικό επίπεδο.
Τα στοιχεία του υπουργείου αποκαλύπτουν τους δήμους που έχουν ζητήσει την εφαρμογή έκτακτων μέτρων: Πόρος, Χίος, Μυτιλήνη, Δυτική Λέσβος, Άκτιο-Βόνιτσα, Σάμη, Κεντρική Κέρκυρα και Διαπόντια Νησιά, Παξοί, Νότια και Βόρεια Κέρκυρα, Νέα Προποντίδα, Πολύγυρος, Ιεράπετρα, Πλατανιάς και Κίσσαμος Χανίων, Μινώα Πεδιάδας, Φαιστός, Άνδρος, Ερμιονίδα, Βέλο-Βόχα, Αλίαρτος-Θεσπιές, Ορχομενός, Μύκη, Αλεξανδρούπολη, Σουφλί, Σπέτσες, Σιθωνία, Κασσάνδρα, Κάντανος-Σέλινο, Γόρτυνα, Αρχάνες-Αστερούσια, Μυλοπόταμος, Σέριφος, Λέρος, Σίφνος, Λουτράκι-Περαχώρα-Άγιοι Θεόδωροι, Ευρώτας, Ιστιαία-Αιδηψός και Δίστομο-Αράχωβα-Αντίκυρα.
Στη Λέσβο, η κατάσταση είναι ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς το νησί προστέθηκε στον κατάλογο με τις πληγείσες περιοχές τον περασμένο Μάρτιο.
«Πάντα είχαμε θέματα με το νερό σε αρκετούς οικισμούς, φέτος όμως η κατάσταση είναι τραγική» λέει στο in ο δήμαρχος Δυτικής Λέσβου, Ταξιάρχης Βέρρος.
«Στον Πολιχνίτο οι κάτοικοι έχουν ελάχιστο νερό, για λίγες ώρες. Οι διακοπές του νερού είναι καθεστώς. Πολύ δύσκολη είναι η κατάσταση και στην Καλλονή στο Κεράμι, στην Ερεσό, στην Πέτρα και στα Βασιλικά. Τις μέρες του καύσωνα υπήρχαν ώρες της μέρας με 43 βαθμούς Κελσίου που οι βρύσες έβγαζαν λάσπη» περιγράφει ο κ. Βέρρος, σημειώνοντας πως στη Δυτική Λέσβο το νερό της ύδρευσης προέρχεται κατά βάση από τις γεωτρήσεις.
Ο Παναγιώτης Χριστοφάς, δήμαρχος Μυτιλήνης, επισημαίνει πως η ένταξη του νησιού σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης έγινε έπειτα από αίτημα της ΔΕΥΑΛ προς το υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας.
Η ενεργοποίηση της κατάστασης εκτάκτου ανάγκης επιτρέπει την άμεση υλοποίηση παρεμβάσεων χωρίς τις χρονοβόρες γραφειοκρατικές διαδικασίες.
Σχετικά με τις ενέργειες που προωθούνται, ο δήμος Λέσβου εξασφάλισε πρόσφατα 500.000 ευρώ από τη Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής για έργα αντιμετώπισης της κρίσης. Οι πόροι αυτοί διατίθενται για τη διάνοιξη νέων γεωτρήσεων και τη συντήρηση υπαρχουσών. Παράλληλα, με κονδύλια από το ΕΣΠΑ Βορείου Αιγαίου, υλοποιούνται έργα όπως η αντικατάσταση του δικτύου ύδρευσης στην πόλη της Μυτιλήνης και η επέκταση των βιολογικών καθαρισμών.
Ο κ. Χριστοφάς αναφέρεται και στο σχεδιαζόμενο φράγμα στον Τσικνιά, έργο του υπουργείου Υποδομών, που βρίσκεται στη φάση της δημοπράτησης και θα ξεκινήσει σύντομα.
Στην Κρήτη, η Βιάννος παραμένει για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά σε καθεστώς έκτακτης ανάγκης λόγω έλλειψης νερού, με εννέα συνολικά δήμους στο νησί να βρίσκονται σε παρόμοια κατάσταση. Τον Δεκέμβριο, ο δήμος προχώρησε στην έκδοση κανονιστικής απόφασης με περιορισμούς στην κατανάλωση.
Μεταξύ άλλων, προβλέπεται:
- απαγόρευση σύνδεσης νέων παροχών και φύτευσης καλλιεργειών
- χρήση του πόσιμου νερού αποκλειστικά για υδρευτικές ανάγκες
- απαγόρευση χρήσης για καθαρισμούς και πότισμα
- περιορισμός στη λειτουργία και πλήρωση πισινών
- καθορισμός ανώτατης ποσότητας νερού ανά καλλιέργεια
«Στην ουσία, είναι η τέταρτη χρονιά που είμαστε αντιμέτωποι με τη λειψυδρία. Ο χειμώνας που πέρασε ήταν πολύ άνυδρος» σημειώνει ο δήμαρχος Βιάννου Παύλος Μπαριτάκης, προσθέτοντας πως 6 γεωτρήσεις – από τις συνολικά 45- βγήκαν εκτός γιατί στέρεψαν.
«Εχουμε μείωση του υδροφόρου ορίζοντα που φτάνει μέχρι τα 15 μέτρα. Στη Βιάννο εξαρτόμαστε μόνο από τα υπόγεια νερά και τις γεωτρήσεις. Κάποια χωριά υδρεύονταν από πηγές- οι τελευταίες έχουν μειωθεί πάρα πολύ. Εκεί που μας έδιναν 50 κυβικά νερού τώρα μας δίνουν 15».
Τα χωριά που αντιμετωπίζουν έντονο πρόβλημα είναι ο Αγιος Βασίλειος, ο Βαχός, το Αφράτι. «Τα χωριά Αμυράς και Κεφαλοβρύση είναι στο κόκκινο. Στη Μέση δίνουμε νερό με βυτίο» σημειώνει ο δήμαρχος.
Για την αποτροπή διακοπών στην παροχή νερού, ο δήμος εφαρμόζει παρακάμψεις στο δίκτυο ύδρευσης, προκειμένου να εξυπηρετούνται όλες οι κοινότητες. Ωστόσο, κατά τις μεσημεριανές ώρες, παρατηρούνται διαταραχές στην πίεση.
«Εχουμε αρχίσει να ζητάμε από τους πολίτες να τοποθετήσουν δεξαμενές/ ντεπόζιτο για να αποθηκεύουν το νερό. Το κόστος τοποθέτησης ενός ντεπόζιτου ανέρχεται στα 130 ευρώ περίπου. Κάποιοι το έχουν ήδη κάνει. Στο Ηράκλειο, χωρίς ντεπόζιτο, δεν έχεις νερό. Ολες οι ταράτσες της πόλης είναι γεμάτες δεξαμενές» περιγράφει ο κ. Μπαριτάκης.
Ο δήμος Βιάννου πρόκειται να αξιοποιήσει χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ της Περιφέρειας Κρήτης για την αποκατάσταση φθαρμένων τμημάτων του δικτύου ύδρευσης. Η μελέτη έχει ολοκληρωθεί και βρίσκεται στη φάση δημοπράτησης.
Ο κ. Μπαριτάκης εκφράζει ανησυχία για την πρόβλεψη ανέγερσης δύο τουριστικών μονάδων σε Καστρί και Κερατόκαμπο.
«Λόγω του αεροδρομίου του Καστελλίου, το οποίο βρίσκεται πολύ κοντά σε εμάς, υπάρχει επενδυτική πίεση στον τομέα του τουρισμού. Ούτε οι δρόμοι μας όμως, ούτε τα αποθέματα του νερού, μπορούν να αντέξουν αυτές τις μεγάλες υποδομές. Θα έπρεπε να υπάρχει κεντρικός σχεδιασμός πριν τη δημιουργία τόσο μεγάλων μονάδων, σε περιοχές που είναι αντιμέτωπες με προβλήματα όπως η λειψυδρία».
Ο Δήμος Διστόμου–Αράχωβας–Αντίκυρας βρέθηκε επίσης σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης τον Νοέμβριο, με τον περιορισμό των υδάτινων αποθεμάτων να αποδίδεται στη μείωση των χιονοπτώσεων των τελευταίων ετών.
Η Αράχωβα αριθμεί 9.000 κατοίκους. Όπως αναφέρει ο δήμαρχος Γιάννης Σταθάς, πέρα από την έλλειψη χιονιού – κύριας πηγής ύδρευσης – σημειώνονται σημαντικές καταναλώσεις στις πολυτελείς κατοικίες, ειδικά στο Λιβάδι. «Γίνεται αλόγιστη χρήση. Τον χειμώνα σπαταλούμε 300 κυβικά νερό τη μέρα και υπάρχουν καλοκαιρινές μέρες που ανεβαίνουμε στα 700 κυβικά».
Σύμφωνα με τη μονάδα ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου, από τον Ιανουάριο έως τον Απρίλιο η έκταση χιονοκάλυψης στη χώρα παρέμεινε κάτω από τον μέσο όρο της περιόδου 2004-2023, καταγράφοντας μία από τις χαμηλότερες αποδόσεις των τελευταίων δύο δεκαετιών.
Στην Αράχωβα, όπως και στη Λέσβο, σχεδιάζεται η κατασκευή φράγματος, με τη θέση στο Λιβάδι να έχει ήδη οριστεί. «Αυτή τη στιγμή πραγματοποιείται προμελέτη με χρηματοδότηση του Δήμου και με δωρεές» σημειώνει ο κ. Στάθας, ο οποίος σε αυτή τη φάση, παλεύει όπως λέει, να λειτουργήσει τέσσερις νέες γεωτρήσεις στην περιοχή.
Η Αλεξάνδρα Γκεμιτζή, καθηγήτρια στο Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, αναφέρει πως οι περιοχές με ήδη σοβαρή υποβάθμιση των υπόγειων υδάτων είναι πολλές.
Όπως τα απαριθμεί η ίδια: «Η μεγάλη μείωση του εμπλουτισμού των υπογείων υδάτων στη χώρα μας, είναι χειροπιαστό γεγονός την τελευταία πενταετία. Τα υπόγεια νερά της Δυτικής Ελλάδας και της Πελοποννήσου, έχουν υποστεί μεγάλη μείωση. Η Κρήτη, επίσης μεταβαίνει σταδιακά σε μια κατάσταση με πολύ μειωμένες τιμές εμπλουτισμού των υπόγειων υδάτινων πόρων της. Σε δύσκολη θέση βρίσκονται και η Μακεδονία, η Θράκη και τα νησιά του Αιγαίου».
Ο Κωνσταντίνος Βουδούρης, καθηγητής υδρογεωλογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, επισημαίνει πως η κρίση είναι αποτέλεσμα δεκαετιών ελλιπούς διαχείρισης των υδάτινων αποθεμάτων, με βασικά προβλήματα τον κακό συντονισμό αρμόδιων φορέων, την υπερβολική εξάρτηση από γεωτρήσεις, την απουσία βασικών έργων υποδομής και τη μη αξιοποίηση εναλλακτικών πηγών όπως το υφάλμυρο νερό και τα επεξεργασμένα λύματα.
Η κ. Γκεμιτζή προσθέτει πως τα επίσημα στοιχεία του Εθνικού Δικτύου Παρακολούθησης Υδάτων παραμένουν αδημοσίευτα από το 2020.
Η παρατεταμένη ξηρασία, σε συνδυασμό με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, επιδεινώνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση. «Έχει αλλάξει το μοντέλο των βροχοπτώσεων, λόγω της κλιματικής αλλαγής. Τον περασμένο Νοέμβριο στην Χαλκιδική έπεσαν 300 χιλιοστά βροχής μέσα σε ένα Σαββατοκύριακο, ποσό που υπό κανονικές συνθήκες σημειώνεται μέσα σε μήνες. Οι ραγδαίες βροχοπτώσεις και τα πλημμυρικά φαινόμενα αλλάζουν το μοντέλο της απορρόφησης του νερού από το έδαφος, μιας και σε μια ραγδαία βροχόπτωση, απορροφάται πολύ μικρό μέρος του νερού, το υπόλοιπο πηγαίνει στη θάλασσα».
Ο κ. Βουδούρης τονίζει πως η λύση βρίσκεται στα έργα υποδομής, την αντικατάσταση παλιών δικτύων με σύγχρονα κλειστού τύπου, τον περιορισμό στις γεωτρήσεις και την ελεγχόμενη ανάπτυξη του τουριστικού τομέα με έμφαση σε βιώσιμες πρακτικές.
