Περισσότερα από 3,5 εκατομμύρια νέα περιστατικά καρκίνου του μαστού εκτιμάται ότι θα καταγράφονται κάθε χρόνο έως το 2050, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «The Lancet Oncology».
Η έρευνα εξετάζει τα ποσοστά εμφάνισης της νόσου και της θνησιμότητας σε παγκόσμιο επίπεδο, με την Ελλάδα να καταγράφει σχετικά υψηλή επίπτωση, αλλά ταυτόχρονα μείωση της θνησιμότητας κατά περίπου 20% από το 1990.
Ο καρκίνος του μαστού παραμένει η βασική αιτία πρόωρου θανάτου στις γυναίκες διεθνώς. Το 2023 σημειώθηκαν περίπου 2,3 εκατομμύρια νέα περιστατικά, εκ των οποίων το 73% αφορούσε χώρες υψηλού και ανώτερου μεσαίου εισοδήματος. Την ίδια χρονιά καταγράφηκαν 764.000 θάνατοι, με το 39% να προέρχεται από χώρες χαμηλού και κατώτερου μεσαίου εισοδήματος.
Οι επιστήμονες ανέλυσαν στοιχεία από μητρώα καρκίνου της περιόδου 1990-2023 σε 204 χώρες και περιοχές, ενώ πραγματοποίησαν συνεντεύξεις με συγγενείς και φροντιστές γυναικών που κατέληξαν από τη νόσο. Προχώρησαν επίσης σε εκτιμήσεις για τα νέα περιστατικά και τους θανάτους έως το 2050, καθώς και για τα έτη υγιούς ζωής που χάθηκαν εξαιτίας της ασθένειας και της πρόωρης θνησιμότητας.
Σύμφωνα με τη μελέτη της ερευνητικής ομάδας «Global Burden of Disease Study Breast Cancer Collaborators», υπό τον συντονισμό του ερευνητικού ινστιτούτου «Institute for Health Metrics and Evaluation» (IHME) του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον, τα νέα περιστατικά καρκίνου του μαστού παγκοσμίως αναμένεται να ξεπεράσουν τα 3,5 εκατομμύρια ετησίως μέχρι τα μέσα του αιώνα. Παράλληλα, οι ετήσιοι θάνατοι προβλέπεται να αυξηθούν σημαντικά, αγγίζοντας τα 1,4 εκατομμύρια.
Υψηλότερα ποσοστά στις χώρες υψηλού εισοδήματος
Το 2023 τα μεγαλύτερα ποσοστά νέων διαγνώσεων εντοπίστηκαν σε χώρες υψηλού εισοδήματος, όπως το Μονακό, η Ανδόρα, η Γαλλία, η Γερμανία και η Ιρλανδία, με 100 ή και περισσότερα νέα περιστατικά ανά 100.000 γυναίκες. Αντίθετα, τα χαμηλότερα ποσοστά παρατηρήθηκαν σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, όπως το Αφγανιστάν, η Σομαλία και η Μοζαμβίκη, με 13 ή λιγότερες νέες περιπτώσεις ανά 100.000 γυναίκες.
Ωστόσο, από το 1990 και έπειτα, οι χώρες χαμηλού εισοδήματος κατέγραψαν ραγδαία αύξηση των νέων κρουσμάτων, της τάξης του 147% κατά μέσο όρο, ενώ στις χώρες υψηλού εισοδήματος τα ποσοστά παρέμειναν σταθερά. Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει τη δυσανάλογη επιβάρυνση περιοχών με περιορισμένους πόρους.
Την ίδια περίοδο, 1990-2023, η θνησιμότητα μειώθηκε κατά 30% στις χώρες υψηλού εισοδήματος, φθάνοντας τους 16 θανάτους ανά 100.000 γυναίκες, ενώ σχεδόν διπλασιάστηκε στις χώρες χαμηλού εισοδήματος, αγγίζοντας τους 24 θανάτους ανά 100.000 γυναίκες. Η διαφορά αυτή υποδηλώνει ανισότητες στην έγκαιρη διάγνωση και στην πρόσβαση σε ποιοτικές υπηρεσίες θεραπείας.
Το 2023 οι διαγνώσεις σε γυναίκες ηλικίας 55 ετών και άνω ήταν τριπλάσιες σε σύγκριση με τις ηλικίες 20-54 ετών. Παρ’ όλα αυτά, από το 1990 τα ποσοστά στις νεότερες ηλικίες αυξήθηκαν κατά 29%, ενώ στις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες παρέμειναν σχετικά σταθερά, γεγονός που ενδέχεται να συνδέεται με μεταβολές στους παράγοντες κινδύνου πριν και μετά την εμμηνόπαυση.
Σημαντικές διαφορές μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών
Ο δρ Ρόμαν Τόπορ-Μάντρι, εκ των συγγραφέων της μελέτης και διευθυντής στο Διεπιστημονικό Κέντρο Δεδομένων Υγείας του Ιατρικού Κολλεγίου του Πανεπιστημίου Jagiellonian στην Πολωνία, επισημαίνει ότι στην Ευρώπη ο καρκίνος του μαστού ήταν ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες το 2023, ωστόσο «η επιδημιολογία του διαφέρει σημαντικά μεταξύ των διαφορετικών χωρών εντός της ηπείρου».
Όπως αναφέρει, στη δυτική Ευρώπη καταγράφονται υψηλά ποσοστά επίπτωσης προσαρμοσμένα στην ηλικία, σε σύγκριση με τον παγκόσμιο μέσο όρο, κάτι που αντανακλά δημογραφικά και αναπαραγωγικά πρότυπα καθώς και συνήθειες τρόπου ζωής. Παράλληλα, η θνησιμότητα μειώθηκε κατά περισσότερο από 30% μεταξύ 1990 και 2023, εξέλιξη που συνδέεται πιθανώς με οργανωμένα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου και βελτιωμένη πρόσβαση σε θεραπεία.
Αντίθετα, στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη, παρότι τα επίπεδα εμφάνισης της νόσου το 2023 ήταν χαμηλότερα σε σχέση με τη δυτική Ευρώπη, η μείωση της θνησιμότητας ήταν περιορισμένη, περίπου 10% ή και λιγότερο, γεγονός που υποδηλώνει βραδύτερη πρόοδο στα αποτελέσματα.
Μείωση της θνησιμότητας στην Ελλάδα
Η Ελλάδα, σύμφωνα με τον ίδιο, «ευθυγραμμίζεται περισσότερο με το πρότυπο της δυτικής Ευρώπης». Καταγράφει σχετικά υψηλή επίπτωση, παρόμοια με ορισμένες χώρες της δυτικής και νότιας Ευρώπης, αλλά ταυτόχρονα μείωση της θνησιμότητας κατά περίπου 20% από το 1990. Η τάση αυτή, όπως σημειώνει, πιθανόν συνδέεται με έγκαιρη διάγνωση και καλύτερη πρόσβαση σε αποτελεσματική θεραπεία.
Παράλληλα, επισημαίνει ότι η Ελλάδα, όπως και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, έχει αντιμετωπίσει οικονομικές πιέσεις και επιβαρύνσεις στο σύστημα υγείας την τελευταία δεκαετία, γεγονός που ενδέχεται να επηρεάζει τη συνέπεια στην παροχή βέλτιστης ογκολογικής φροντίδας.
Παράγοντες κινδύνου
Τα χαμένα έτη υγιούς ζωής παγκοσμίως υπερδιπλασιάστηκαν, από 11,7 εκατομμύρια το 1990 σε 24 εκατομμύρια το 2023. Αν και οι χώρες χαμηλού και χαμηλότερου μεσαίου εισοδήματος συγκεντρώνουν το 27% των νέων περιστατικών, αντιπροσωπεύουν πάνω από το 45% της συνολικής επιβάρυνσης σε ασθένεια και πρόωρους θανάτους.
Περισσότερο από το ένα τέταρτο των χαμένων ετών υγιούς ζωής συνδέεται με έξι τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου: αυξημένη κατανάλωση κόκκινου κρέατος, κάπνισμα, υψηλό σάκχαρο αίματος, αυξημένο δείκτη μάζας σώματος, κατανάλωση αλκοόλ και χαμηλή φυσική δραστηριότητα, γεγονός που υποδεικνύει σημαντικά περιθώρια πρόληψης.
Οι συγγραφείς τονίζουν ότι η ισότιμη βελτίωση της επιβίωσης μπορεί να επιτευχθεί μόνο με συνδυασμό δυναμικών πολιτικών πρόληψης, ενίσχυσης των συστημάτων υγείας για έγκαιρη διάγνωση και ολοκληρωμένη θεραπεία, καθώς και καθολικής πρόσβασης σε προσιτές υπηρεσίες φροντίδας.
Τέλος, επισημαίνουν ότι, παρά τη χρήση των καλύτερων διαθέσιμων δεδομένων, υπάρχουν περιορισμοί λόγω ελλιπών ή χαμηλής ποιότητας μητρώων καρκίνου, κυρίως σε χώρες με περιορισμένους πόρους, ενώ στη μελέτη δεν συμπεριλήφθηκαν στοιχεία για το στάδιο διάγνωσης ή τους μοριακούς υποτύπους της νόσου.
