Δικαστήριο των Βρυξελλών αποφάσισε την παραπομπή σε δίκη του γνωστού πρώην διπλωμάτη και πρώην Επιτρόπου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για τη δολοφονία του εμβληματικού επαναστάτη και ηγέτη της ανεξαρτησίας του Κονγκό, Πατρίς Λουμούμπα, επιχειρώντας να ρίξει φως στις σκοτεινές συνθήκες του θανάτου του, που παραμένουν ασαφείς μέχρι σήμερα.
Ο Λουμούμπα ανέλαβε καθήκοντα πρωθυπουργού της χώρας – η οποία σήμερα είναι γνωστή ως Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό – αμέσως μετά την ανεξαρτησία της από το Βέλγιο το 1960.
Λίγους μήνες αργότερα, ανετράπη και δολοφονήθηκε στις 16 Ιανουαρίου 1961 από ένοπλες ομάδες που είχαν τη στήριξη του Βελγίου.
Έρευνα του βελγικού κοινοβουλίου που ολοκληρώθηκε το 2002 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το Βέλγιο ήταν «ηθικά υπεύθυνο» για τη δολοφονία του Λουμούμπα.
Ωστόσο, η παραπομπή σε δίκη του 93χρονου σήμερα κόμη Ετιέν Νταβινιόν, πρώην Επιτρόπου της ΕΕ, ο οποίος τότε βρισκόταν στα πρώτα στάδια της διπλωματικής του σταδιοδρομίας, αποτελεί την πρώτη ποινική δίωξη για την υπόθεση.
Οι εισαγγελικές αρχές υποστηρίζουν ότι ο Νταβινιόν, που αντιμετωπίζει κατηγορίες για εγκλήματα πολέμου, είχε εμπλοκή στην παράνομη κράτηση ή μεταφορά του Λουμούμπα και του στέρησε το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη. Παράλληλα, αναφέρουν ότι τον υπέβαλε σε «εξευτελιστική και υποτιμητική μεταχείριση».
Επιπλέον, φέρεται να εμπλέκεται και στις δολοφονίες δύο πολιτικών συμμάχων του Λουμούμπα, του Μορίς Μπολό και του Ζοζέφ Οκιτό.
Όλοι οι υπόλοιποι ύποπτοι που είχαν συνδεθεί με την υπόθεση έχουν πλέον αποβιώσει.
Ο Νταβινιόν δεν παρέστη στο δικαστήριο την Τρίτη, ενώ ο συνήγορός του δεν απάντησε σε αιτήματα για σχόλιο.
Ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, λέει η εγγονή του Λουμούμπα
Παρά το γεγονός ότι η κυβέρνηση του Λουμούμπα διήρκεσε μόλις τρεις μήνες, ο ίδιος εξελίχθηκε σε σύμβολο της αποαποικιοποίησης, σε μια περίοδο που αφρικανικές χώρες διεκδικούσαν την ανεξαρτησία τους από τις ευρωπαϊκές δυνάμεις. Μέχρι σήμερα θεωρείται λαϊκός ήρωας.
Η δολοφονία του αποτέλεσε καθοριστική καμπή για το Κονγκό, μια χώρα πλούσια σε φυσικούς πόρους, όπως χαλκό, κοβάλτιο, χρυσό και ουράνιο, αλλά ταυτόχρονα σημαδεμένη από πολιτική αστάθεια, δικτατορίες και ένοπλες συγκρούσεις μετά την ανεξαρτησία.
Αν και ο ίδιος διακήρυττε δημόσια ουδετερότητα, οι επαφές του Λουμούμπα με τη Σοβιετική Ένωση, σε μια περίοδο έντονου Ψυχρού Πολέμου, προκάλεσαν ανησυχία στη Δύση, ενώ ορισμένοι ιστορικοί έχουν κατηγορήσει τη CIA για εμπλοκή στη δολοφονία του.
Τα μέλη της οικογένειάς του που βρίσκονται εν ζωή ζητούσαν επί χρόνια την επανεξέταση της υπόθεσης, κάτι που τελικά ανέλαβαν οι ομοσπονδιακοί εισαγγελείς του Βελγίου.
«Είναι ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση», είπε η εγγονή του Λουμούμπα, Γιέμα, στο πρακτορείο Reuters. «Αυτό που θέλουμε είναι να αναζητήσουμε την αλήθεια και να βρούμε ποιος ευθύνεται», πρόσθεσε.
Αφού υπηρέτησε στο Κονγκό, ο Νταβινιόν – μέλος αριστοκρατικής οικογένειας του Βελγίου – ακολούθησε διπλωματική πορεία που τον οδήγησε στη θέση του πρώτου επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας και στη συνέχεια σε εκείνη του Επιτρόπου της ΕΕ, την περίοδο 1977-85. Αργότερα διετέλεσε πρόεδρος της εταιρείας holding Societe Generale de Belgique και συμμετείχε σε διοικητικά συμβούλια μεγάλων επιχειρήσεων, ενώ το 2018 τιμήθηκε με τον τίτλο του κόμη από τον βασιλιά Φίλιππο του Βελγίου.
Ποιος είναι ο Ετιέν Νταβινιόν
Λίγοι Βέλγοι πολιτικοί και διπλωμάτες θα μπορούσαν να ισχυριστούν ότι είχαν συνομιλήσει με προσωπικότητες όπως ο Χένρι Κίσινγκερ, ο Λεονίντ Μπρέζνιεφ και ο Ζακ Ντελόρ, πέρα από βασιλείς, πρωθυπουργούς και κορυφαίους επιχειρηματίες.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1960, ο Ετιέν Νταβινιόν ήταν ακόμη νέος διπλωμάτης όταν συμμετείχε, ως παρατηρητής, στις διαπραγματεύσεις ανάμεσα στο Βέλγιο και το Κονγκό που οδήγησαν στην ανεξαρτησία της αφρικανικής χώρας. «Ήταν μια αποφασιστική καμπή της καριέρας μου», δήλωνε σε ντοκιμαντέρ του 2019.
Κατά τη διάρκεια αυτών των διαπραγματεύσεων ανέπτυξε σχέσεις που τον κατέστησαν ειδικό στα ζητήματα του Κονγκό και των βελγικών συμφερόντων, τα οποία συνέχισε να υπερασπίζεται και μετά την ανεξαρτησία, τον Ιούνιο του 1960.
Στην κοινοβουλευτική έρευνα για τη δολοφονία του Λουμούμπα γίνεται αναφορά σε τηλεγράφημα που απέστειλε τον Σεπτέμβριο εκείνης της χρονιάς στους ανωτέρους του, στο οποίο ανέφερε: «Πρωταρχικό πρόβλημα φαίνεται επομένως η απομάκρυνση του Λουμούμπα».
Ο ηγέτης της ανεξαρτησίας του Κονγκό, με τις έντονες εθνικιστικές του θέσεις, θεωρήθηκε απειλή για τα βελγικά συμφέροντα. Ο Νταβινιόν φέρεται να είχε ενεργό ρόλο στη μεταφορά του στην αποσχισθείσα επαρχία Κατάνγκα, κάτι που ο ίδιος αρνείται.
Ο πατέρας του συνάντησε τον Χίτλερ
Γεννημένος το 1932 στη Βουδαπέστη, σε εύπορη καθολική οικογένεια, ο Ετιέν Νταβινιόν πέρασε μεγάλο μέρος της παιδικής του ηλικίας στην Ελβετία και αργότερα στο Βερολίνο, όπου ο πατέρας του υπηρετούσε ως πρεσβευτής κατά την περίοδο του Γ΄ Ράιχ. Εκεί σημειώθηκε ένα περιστατικό που σημάδεψε την οικογενειακή ιστορία: ο πατέρας του δεν κατάφερε να αποτρέψει τον βασιλιά του Βελγίου Λεοπόλδο Γ΄ από το να συναντήσει τον Αδόλφο Χίτλερ.
Αντιθέτως, από αφοσίωση στον βασιλιά, τον συνόδευσε τον Νοέμβριο του 1940 στο Μπερχτεσγκάντεν. Εξαιτίας αυτού, θεωρήθηκε «ύποπτος συνεργασίας» με το ναζιστικό καθεστώς και η καριέρα του καταστράφηκε, όπως αναφέρει ο ίδιος ο Νταβινιόν στην αυτοβιογραφία του «Αναμνήσεις από τρεις ζωές».
Ο ίδιος βίωσε το γεγονός ως «αδικία» και αποφάσισε να έχει τον έλεγχο της ζωής του, όπως σημείωσε ο δημιουργός του ντοκιμαντέρ του 2019 για το RTBF, Νικολά Ντελβό. Ακολουθώντας την οικογενειακή παράδοση, ακολούθησε διπλωματική καριέρα, επιτυγχάνοντας στον διαγωνισμό του υπουργείου Εξωτερικών το 1959, σε μια περίοδο που το Κονγκό βρισκόταν στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος στο Βέλγιο.
Μετά από δύο δεκαετίες στο διπλωματικό σώμα, ανέλαβε αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με αρμοδιότητα τη βιομηχανία (1981-85), σε μια δύσκολη περίοδο για την ευρωπαϊκή χαλυβουργία, που συνοδεύτηκε από εκτεταμένες αναδιαρθρώσεις και απώλειες θέσεων εργασίας. Μέντοράς του υπήρξε ο Πολ Ανρί Σπάακ, από τους βασικούς αρχιτέκτονες της ευρωπαϊκής ενοποίησης.
Το όνομά του συνδέθηκε επίσης με μεγάλες επιχειρήσεις και τραπεζικούς οργανισμούς, όπως οι Fortis και Brussels Airlines, οι οποίες τελικά κατέληξαν σε ξένους ομίλους.
«Αυτοί που λένε ότι πούλησα τα κοσμήματα του στέμματος είναι βλάκες!», είχε δηλώσει το 2018.
