Ο πίνακας «In the Car» του Ρόι Λίχτενσταϊν είναι μία από τις πιο αναγνωρίσιμες εικόνες της αμερικανικής Pop Art και ένα χαρακτηριστικό έργο στο οποίο το αυτοκίνητο δεν αποτελεί απλώς μέρος του σκηνικού.
Δημιουργήθηκε το 1963, έχει διαστάσεις περίπου 172 επί 203,5 εκατοστά και σήμερα ανήκει στη συλλογή της Εθνικής Πινακοθήκης Μοντέρνας Τέχνης της Σκωτίας. Η μεγάλη κλίμακα μετατρέπει μια φαινομενικά καθημερινή διαδρομή σε σκηνή γεμάτη ένταση, προσκαλώντας τον θεατή να σταθεί απέναντι στους δύο επιβάτες σαν να παρακολουθεί ένα κινηματογραφικό κοντινό πλάνο.
Ο Λίχτενσταϊν βασίστηκε σε εικόνα από την ιστορία «Tomorrow and Tomorrow», η οποία δημοσιεύτηκε τον Σεπτέμβριο του 1961 στο περιοδικό Girls’ Romances. Στο αρχικό καρέ υπήρχε ένα συννεφάκι σκέψης που αποκάλυπτε ότι η γυναίκα είχε αποφασίσει να μην πάει βόλτα με τον άνδρα, αλλά τελικά παρασύρθηκε. Ο ζωγράφος αφαίρεσε τα λόγια, μεγέθυνε τη σκηνή και άφησε τη σχέση των προσώπων να εκφραστεί αποκλειστικά μέσα από τις στάσεις, τα βλέμματα και τον περιορισμένο χώρο του οχήματος.
Το αυτοκίνητο παίζει καθοριστικό ρόλο επειδή λειτουργεί σαν ένα κλειστό δωμάτιο σε κίνηση. Δεν βλέπουμε ολόκληρο το όχημα ούτε τον δρόμο· βλέπουμε μόνο ένα αυστηρά περικομμένο εσωτερικό, το παρμπρίζ, τμήματα της οροφής και τα πρόσωπα του ζευγαριού. Το πλαίσιο της καμπίνας συμπιέζει τις μορφές και αυξάνει την ψυχολογική απόσταση ανάμεσά τους, παρά τη σωματική τους εγγύτητα. Η διαδρομή γίνεται έτσι αμφίσημη: μπορεί να είναι ρομαντική απόδραση, αλλά μπορεί επίσης να κρύβει αμηχανία, σύγκρουση ή μια απόφαση που δεν έχει ακόμη ειπωθεί.
Οι παχιές μαύρες γραμμές, τα καθαρά χρώματα και οι χαρακτηριστικές κουκκίδες Ben-Day μιμούνται τη μηχανική εκτύπωση των φθηνών κόμικς. Ωστόσο, η χειροποίητη μεταφορά της εικόνας σε μνημειακό καμβά αλλάζει ριζικά την εμπειρία. Αυτό που αρχικά προοριζόταν για γρήγορη κατανάλωση αποκτά διάρκεια και επιβάλλει προσεκτική παρατήρηση. Ο ίδιος ο καλλιτέχνης τόνιζε ότι, όταν εργαζόταν πάνω στον πίνακα, τον αντιμετώπιζε και ως αφηρημένη σύνθεση, οργανώνοντας γραμμές, σχήματα και χρωματικές επιφάνειες.
Στην Αμερική μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, το αυτοκίνητο είχε εξελιχθεί σε σύμβολο ελευθερίας, νεότητας, κατανάλωσης και προσωπικής ανεξαρτησίας. Στο έργο του Λίχτενσταϊν διατηρεί αυτή τη λάμψη, αλλά δεν προσφέρει απαραίτητα συναισθηματική απελευθέρωση. Οι επιβάτες μοιάζουν παγιδευμένοι μέσα σε ένα τέλειο, γυαλιστερό προϊόν της σύγχρονης ζωής. Η ταχύτητα υπονοείται, όμως η στιγμή φαίνεται ακίνητη, σαν ο χρόνος να έχει παγώσει λίγο πριν από μια εξομολόγηση.
Σήμερα, η ενοικιαση αυτοκινητου συνδέεται συνήθως με ελευθερία επιλογών, πρόσβαση σε νέους τόπους και έλεγχο της προσωπικής διαδρομής. Στον συγκεκριμένο πίνακα, όμως, το όχημα υπενθυμίζει ότι η μετακίνηση δεν ταυτίζεται πάντοτε με την ελευθερία. Μπορεί να μας φέρει πιο κοντά σε κάποιον, αλλά και να κάνει πιο έντονη τη σιωπή μεταξύ μας.
Χωρίς το αυτοκίνητο, το έργο θα ήταν απλώς ένα πορτρέτο δύο στερεοτυπικά όμορφων νέων. Με αυτό, μετατρέπεται σε εικόνα της μεταπολεμικής Αμερικής και σε μελέτη πάνω στην οικειότητα, την απόσταση και την επιθυμία. Το όχημα γίνεται ταυτόχρονα σκηνή, καταφύγιο και παγίδα, αποδεικνύοντας ότι ένα καθημερινό αντικείμενο μπορεί να καθορίσει ολόκληρη την ψυχολογία ενός πίνακα.
