Το pH είναι ένας όρος που συναντάμε όλο και συχνότερα στις συζητήσεις γύρω από την περιποίηση της επιδερμίδας. Καθαριστικά με «ισορροπημένο pH», προϊόντα που υπόσχονται προστασία του δερματικού φραγμού και συμβουλές για τη διατήρηση του φυσικού όξινου περιβάλλοντος του δέρματος έχουν γίνει πλέον ιδιαίτερα δημοφιλή. Τι σημαίνουν όμως όλα αυτά στην πράξη;
Το pH της επιφάνειας του υγιούς δέρματος είναι συνήθως ελαφρώς όξινο και αυτή η φυσική οξύτητα αποτελεί μέρος των μηχανισμών προστασίας του. Δεν χρειάζεται, βέβαια, να μετράμε καθημερινά το pH του προσώπου μας. Χρειάζεται όμως να αποφεύγουμε συνήθειες που διαταράσσουν επανειλημμένα την ισορροπία της επιδερμίδας.
Ως αισθητικός, βλέπω συχνά ανθρώπους να επικεντρώνονται στα δραστικά συστατικά και να παραβλέπουν τα βασικά. Ένα πολύ επιθετικό καθαριστικό ή η υπερβολική απολέπιση μπορεί να δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα από όσα προσπαθεί να λύσει μια περίπλοκη skincare ρουτίνα.
Τι ακριβώς είναι το pH;
Το pH είναι μια κλίμακα που χρησιμοποιείται για να περιγράψει πόσο όξινο ή αλκαλικό είναι ένα υδατικό περιβάλλον. Η κλίμακα εκτείνεται από το 0 έως το 14, με το 7 να θεωρείται ουδέτερο. Τιμές κάτω από το 7 χαρακτηρίζονται όξινες και πάνω από το 7 αλκαλικές.
Η επιφάνεια του δέρματος έχει φυσιολογικά όξινο χαρακτήρα. Η ακριβής τιμή δεν είναι ίδια σε κάθε άνθρωπο και μπορεί να επηρεάζεται από την περιοχή του σώματος, την ηλικία, το σμήγμα, τον ιδρώτα, το περιβάλλον και άλλους παράγοντες.
Γι’ αυτό είναι προτιμότερο να μιλάμε για ένα φυσιολογικό εύρος και όχι για έναν «μαγικό» αριθμό που πρέπει να έχει κάθε επιδερμίδα.
Τι είναι ο όξινος μανδύας του δέρματος;
Στην επιφάνεια της επιδερμίδας υπάρχει ένα λεπτό προστατευτικό περιβάλλον που συχνά αναφέρεται ως όξινος μανδύας. Δημιουργείται από στοιχεία του σμήγματος, του ιδρώτα και άλλων φυσικών ουσιών της επιφάνειας.
Η ελαφρώς όξινη αυτή κατάσταση συμβάλλει στη φυσιολογική λειτουργία του δέρματος και συνδέεται με τη δραστηριότητα ορισμένων ενζύμων, την ακεραιότητα του δερματικού φραγμού και την ισορροπία των μικροοργανισμών που ζουν φυσιολογικά στην επιφάνειά του.
Το δέρμα δεν είναι επομένως απλώς μια εξωτερική «επένδυση». Πρόκειται για ένα δυναμικό όργανο με πολύπλοκους μηχανισμούς αυτοπροστασίας.
Πώς συνδέεται το pH με τον δερματικό φραγμό;
Ο δερματικός φραγμός βρίσκεται στο εξωτερικότερο τμήμα της επιδερμίδας και περιορίζει την απώλεια νερού, ενώ ταυτόχρονα προστατεύει από διάφορους εξωτερικούς παράγοντες.
Το κατάλληλο όξινο περιβάλλον υποστηρίζει διαδικασίες που είναι απαραίτητες για τη φυσιολογική λειτουργία αυτού του φραγμού.
Όταν η επιδερμίδα καταπονείται συνεχώς από επιθετικά προϊόντα, μπορεί να εμφανιστούν:
- Ξηρότητα.
- Αίσθηση τραβήγματος.
- Τσούξιμο.
- Κοκκινίλες.
- Αυξημένη ευαισθησία.
- Τραχιά υφή.
Δεν ευθύνεται απαραίτητα μόνο μια μεταβολή του pH για όλα αυτά. Συνήθως εμπλέκονται πολλοί παράγοντες, γι’ αυτό πρέπει να εξετάζουμε συνολικά τη ρουτίνα περιποίησης.
Η σχέση του pH με το μικροβίωμα της επιδερμίδας
Στην επιφάνεια του δέρματος ζουν φυσιολογικά πολλοί μικροοργανισμοί. Το σύνολο αυτής της μικροβιακής κοινότητας αποτελεί σημαντικό μέρος του δερματικού οικοσυστήματος.
Το pH είναι ένας από τους παράγοντες που επηρεάζουν το περιβάλλον μέσα στο οποίο αναπτύσσονται αυτοί οι μικροοργανισμοί. Η φυσική όξινη κατάσταση της επιφάνειας συμβάλλει στη διατήρηση συνθηκών που ευνοούν τη φυσιολογική ισορροπία.
Αυτός είναι ακόμη ένας λόγος που δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζουμε το δέρμα σαν μια επιφάνεια που πρέπει να «αποστειρώνεται» καθημερινά.
Πώς επηρεάζει ο καθαρισμός το pH;
Ο καθαρισμός είναι ένα από τα σημεία της καθημερινής ρουτίνας που μπορούν να επηρεάσουν προσωρινά την επιφάνεια του δέρματος.
Παραδοσιακά σαπούνια με υψηλότερο, περισσότερο αλκαλικό pH μπορεί να προκαλέσουν μεγαλύτερη μεταβολή στο φυσικό περιβάλλον της επιδερμίδας. Αν χρησιμοποιούνται συχνά και το δέρμα είναι ήδη ξηρό ή ευαίσθητο, μπορεί να εμφανιστεί δυσφορία.
Για το πρόσωπο προτιμώ συνήθως ήπια καθαριστικά σχεδιασμένα ειδικά για την επιδερμίδα. Μετά τον καθαρισμό, το πρόσωπο πρέπει να αισθάνεται καθαρό και άνετο, όχι υπερβολικά στεγνό.
Χρειάζεται να αναγράφεται το pH σε κάθε προϊόν;
Όχι απαραίτητα. Το γεγονός ότι μια συσκευασία δεν αναγράφει συγκεκριμένη τιμή pH δεν σημαίνει αυτομάτως ότι το προϊόν είναι ακατάλληλο.
Η συνολική σύνθεση ενός καλλυντικού έχει μεγαλύτερη σημασία από έναν αριθμό που χρησιμοποιείται μεμονωμένα ως διαφημιστικό πλεονέκτημα.
Παρατηρήστε πώς αντιδρά το δέρμα σας. Εάν μετά τον καθαρισμό εμφανίζεται συστηματικά τσούξιμο, έντονο τράβηγμα ή ξηρότητα, αξίζει να επανεξετάσετε το προϊόν που χρησιμοποιείτε, ανεξάρτητα από τους ισχυρισμούς της ετικέτας.
Μπορεί ένα toner να «επαναφέρει» το pH;
Η ιδέα ότι όλοι χρειάζονται οπωσδήποτε toner μετά τον καθαρισμό για να αποκαταστήσουν το pH προέρχεται σε μεγάλο βαθμό από εποχές κατά τις οποίες χρησιμοποιούνταν συχνότερα περισσότερο αλκαλικά σαπούνια.
Τα σύγχρονα, ήπια καθαριστικά μπορούν να είναι πολύ καλύτερα προσαρμοσμένα στη φυσιολογία της επιδερμίδας. Παράλληλα, το ίδιο το δέρμα διαθέτει μηχανισμούς με τους οποίους επανέρχεται σταδιακά στη φυσιολογική του κατάσταση.
Ένα toner μπορεί φυσικά να έχει θέση στη ρουτίνα, εφόσον περιέχει συστατικά που καλύπτουν κάποια συγκεκριμένη ανάγκη. Δεν αποτελεί όμως υποχρεωτικό βήμα αποκλειστικά και μόνο για το pH.
Προσοχή στην υπερβολική απολέπιση
Τα AHA, τα BHA και άλλα απολεπιστικά συστατικά μπορούν να είναι ιδιαίτερα χρήσιμα όταν χρησιμοποιούνται σωστά. Το γεγονός όμως ότι ένα προϊόν έχει όξινο pH δεν σημαίνει ότι όσο περισσότερο το χρησιμοποιούμε τόσο καλύτερα λειτουργεί το δέρμα.
Η υπερβολική απολέπιση μπορεί να οδηγήσει σε ερεθισμό και διαταραχή του φραγμού.
Σημάδια ότι ίσως έχετε ξεπεράσει τις αντοχές της επιδερμίδας είναι το επίμονο τσούξιμο, η κοκκινίλα, το ξεφλούδισμα και η ξαφνική ευαισθησία ακόμη και σε προϊόντα που προηγουμένως χρησιμοποιούσατε χωρίς πρόβλημα.
Σε αυτή την περίπτωση, χρειάζεται απλοποίηση της ρουτίνας και όχι προσθήκη περισσότερων δραστικών συστατικών.
Πώς να υποστηρίξετε τη φυσική ισορροπία της επιδερμίδας
Δεν απαιτείται μια περίπλοκη διαδικασία για να φροντίσετε το φυσικό περιβάλλον του δέρματος. Μερικές βασικές συνήθειες είναι αρκετές:
- Επιλέγετε ήπια καθαριστικά.
- Αποφεύγετε το υπερβολικά ζεστό νερό.
- Μην καθαρίζετε το πρόσωπο περισσότερες φορές από όσες χρειάζεται.
- Χρησιμοποιείτε ενυδατική κρέμα κατάλληλη για τον τύπο της επιδερμίδας.
- Μην συνδυάζετε πολλά ισχυρά απολεπιστικά χωρίς λόγο.
- Χρησιμοποιείτε καθημερινά αντηλιακή προστασία.
Εάν το δέρμα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο, η απλή ρουτίνα συχνά αποδεικνύεται πιο αποτελεσματική από τη συνεχή εναλλαγή προϊόντων.
Δεν χρειάζεται να κυνηγάμε το «τέλειο» pH
Η ισορροπία του pH έχει πραγματική σημασία για τη φυσιολογία της επιδερμίδας, αλλά δεν χρειάζεται να μετατραπεί σε ακόμη έναν αριθμό που πρέπει να παρακολουθούμε με άγχος. Το δέρμα είναι ένας ζωντανός οργανισμός με μηχανισμούς προσαρμογής και το pH του παρουσιάζει φυσιολογικές μεταβολές.
Πρακτικά, μεγαλύτερη αξία έχει να επιλέγουμε ήπια προϊόντα, να προστατεύουμε τον δερματικό φραγμό και να παρατηρούμε πώς ανταποκρίνεται η επιδερμίδα μας. Εάν ένα καθαριστικό αφήνει συνεχώς το πρόσωπο ξηρό και ερεθισμένο, δεν χρειάζεται εργαστηριακή μέτρηση για να καταλάβουμε ότι πιθανότατα δεν αποτελεί την καλύτερη επιλογή.
Η σωστή skincare ρουτίνα δεν προσπαθεί να ελέγξει κάθε φυσική λειτουργία του δέρματος. Δημιουργεί τις κατάλληλες συνθήκες ώστε η επιδερμίδα να διατηρεί όσο γίνεται καλύτερα τη δική της ισορροπία — και αυτό είναι τελικά πολύ πιο σημαντικό από την αναζήτηση ενός «τέλειου» αριθμού pH.
