Το δέρμα δεν είναι απλώς ένα εξωτερικό «περίβλημα» του σώματος. Είναι ένα βιολογικά ενεργό όργανο που διαθέτει υποδοχείς για πολλές ορμόνες και ανταποκρίνεται στις μεταβολές τους. Γι’ αυτό η εφηβεία, ο εμμηνορροϊκός κύκλος, η εγκυμοσύνη και η εμμηνόπαυση μπορούν να συνοδεύονται από εμφανείς αλλαγές στην επιδερμίδα και στα μαλλιά.
Οι ορμόνες επηρεάζουν τη λιπαρότητα, την ακμή, την τριχοφυΐα, την ενυδάτωση, το πάχος και την ελαστικότητα του δέρματος, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αυτό επουλώνεται. Δεν ευθύνονται, βέβαια, για κάθε δερματικό πρόβλημα. Η γενετική προδιάθεση, η ηλικία, η έκθεση στον ήλιο, τα καλλυντικά, τα φάρμακα και ο τρόπος ζωής παραμένουν εξίσου σημαντικοί παράγοντες.
Ανδρογόνα: όταν αυξάνεται η λιπαρότητα
Τα ανδρογόνα, όπως η τεστοστερόνη και η διυδροτεστοστερόνη, υπάρχουν τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες, αν και σε διαφορετικές συγκεντρώσεις.
Στο δέρμα έχουν ιδιαίτερη επίδραση στους σμηγματογόνους αδένες. Διεγείρουν την παραγωγή σμήγματος και μπορούν να συμβάλουν στην εμφάνιση ακμής. Αυτός είναι ένας από τους βασικούς λόγους που η ακμή γίνεται τόσο συχνή κατά την εφηβεία, όταν αυξάνεται η ανδρογονική δραστηριότητα.
Τα ανδρογόνα επηρεάζουν επίσης τους τριχοθυλάκους. Ανάλογα με την περιοχή του σώματος και τη γενετική ευαισθησία του τριχοθυλάκου, μπορούν να ευνοήσουν την ανάπτυξη πιο έντονης τριχοφυΐας ή, αντίθετα, να συμμετέχουν στη σταδιακή αραίωση των μαλλιών στο τριχωτό.
Γιατί εμφανίζονται σπυράκια πριν από την περίοδο;
Πολλές γυναίκες παρατηρούν ότι η ακμή τους επιδεινώνεται συγκεκριμένες ημέρες του εμμηνορροϊκού κύκλου. Οι διακυμάνσεις των οιστρογόνων και της προγεστερόνης μεταβάλλουν τη σχετική επίδραση των ανδρογόνων και μπορούν να επηρεάσουν τη δραστηριότητα των σμηγματογόνων αδένων.
Η λεγόμενη ορμονική ακμή των ενηλίκων εμφανίζεται συχνά στο κάτω τμήμα του προσώπου, ιδιαίτερα στο πηγούνι και κατά μήκος της γνάθου. Μπορεί να περιλαμβάνει βαθύτερες και επώδυνες φλεγμονώδεις βλάβες.
Ωστόσο, η θέση των σπυριών από μόνη της δεν αρκεί για να αποδείξει ότι υπάρχει ορμονική διαταραχή.
Πότε η ακμή μπορεί να υποδηλώνει ορμονικό πρόβλημα;
Η ακμή είναι εξαιρετικά συχνή και οι περισσότεροι άνθρωποι που την εμφανίζουν δεν έχουν ενδοκρινική νόσο.
Υπάρχουν, όμως, περιπτώσεις όπου χρειάζεται να εξεταστεί το ενδεχόμενο υπερανδρογονισμού. Ιδιαίτερη σημασία έχει όταν η επίμονη ή ξαφνικά επιδεινούμενη ακμή συνοδεύεται από:
- Ακανόνιστη περίοδο.
- Αυξημένη τριχοφυΐα στο πρόσωπο ή στο σώμα.
- Αραίωση των μαλλιών στο τριχωτό.
- Απότομη μεταβολή του σωματικού βάρους.
- Άλλα σημεία ορμονικής διαταραχής.
Σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας, ένα από τα πιθανά αίτια αυτού του συνδυασμού συμπτωμάτων είναι το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (PCOS). Η διάγνωση, όμως, δεν μπορεί να γίνει μόνο από την εικόνα του δέρματος.
Οιστρογόνα: τι προσφέρουν στο δέρμα;
Τα οιστρογόνα έχουν σημαντική επίδραση στη φυσιολογία της επιδερμίδας και του χορίου. Συνδέονται με την παραγωγή και τη διατήρηση συστατικών που επηρεάζουν το πάχος, την ενυδάτωση και την ελαστικότητα του δέρματος.
Η επίδρασή τους γίνεται ιδιαίτερα εμφανής όταν τα επίπεδά τους μειώνονται.
Κατά την περιεμμηνόπαυση και την εμμηνόπαυση πολλές γυναίκες παρατηρούν ότι το δέρμα γίνεται πιο ξηρό, λεπτό και ευαίσθητο, ενώ σταδιακά μειώνεται η σφριγηλότητά του. Η επούλωση μπορεί επίσης να γίνεται πιο αργή.
Παράλληλα, η σχετική αλλαγή της ισορροπίας μεταξύ οιστρογόνων και ανδρογόνων μπορεί να συμβάλει στην εμφάνιση τριχών στο πρόσωπο και στην αραίωση των μαλλιών σε ορισμένες γυναίκες.
Οι μεταβολές αυτές, ωστόσο, συμβαίνουν παράλληλα με τη φυσιολογική γήρανση και τη συσσωρευμένη φωτογήρανση. Δεν πρέπει επομένως κάθε ρυτίδα ή κηλίδα μετά την εμμηνόπαυση να αποδίδεται στις ορμόνες.
Εγκυμοσύνη: γιατί το δέρμα μπορεί να αλλάξει τόσο πολύ;
Η εγκυμοσύνη αποτελεί περίοδο έντονων ορμονικών μεταβολών και το δέρμα μπορεί να αντιδράσει με διαφορετικούς τρόπους.
Σε ορισμένες γυναίκες αυξάνεται η μελάγχρωση. Μπορεί να σκουρύνουν οι θηλές, η γραμμή της κοιλιάς ή ήδη υπάρχουσες περιοχές του δέρματος. Επίσης μπορεί να εμφανιστεί ή να επιδεινωθεί το μέλασμα, δηλαδή καφέ ή γκριζοκαφέ κηλίδες κυρίως στο πρόσωπο.
Η ακμή μπορεί να βελτιωθεί ή να επιδεινωθεί — δεν υπάρχει μία ενιαία αντίδραση για όλες τις γυναίκες.
Παράλληλα, οι ορμονικές μεταβολές επηρεάζουν τον κύκλο των τριχών. Γι’ αυτό τα μαλλιά μπορεί να φαίνονται πιο πυκνά κατά την εγκυμοσύνη, ενώ μερικούς μήνες μετά τον τοκετό μπορεί να εμφανιστεί έντονη διάχυτη τριχόπτωση, γνωστή ως τελογενής τριχόπτωση μετά τον τοκετό.
Κορτιζόλη και στρες: υπάρχει πραγματικά σχέση;
Η σχέση ανάμεσα στο στρες και το δέρμα είναι πιο σύνθετη από την απλή φράση «το άγχος προκαλεί σπυράκια».
Η κορτιζόλη και άλλοι μεσολαβητές της αντίδρασης στο στρες μπορούν να επηρεάσουν τη φλεγμονή, τον δερματικό φραγμό και τη λειτουργία των σμηγματογόνων αδένων. Σε ανθρώπους που έχουν ήδη προδιάθεση, το στρες μπορεί να συνδέεται με εξάρσεις ακμής και ορισμένων φλεγμονωδών δερματοπαθειών.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ένα χρόνιο δερματολογικό πρόβλημα είναι απλώς «ψυχολογικό». Συνήθως εμπλέκονται πολλοί διαφορετικοί μηχανισμοί.
Μπορούμε να καταλάβουμε τις ορμόνες κοιτάζοντας μόνο το δέρμα;
Το δέρμα μπορεί να δώσει ενδείξεις, όχι όμως από μόνο του μια ενδοκρινολογική διάγνωση.
Η λιπαρότητα, η ακμή ή μερικές τρίχες στο πηγούνι δεν αποτελούν αυτομάτως λόγο για ένα μεγάλο «ορμονικό πακέτο» εξετάσεων. Ο εργαστηριακός έλεγχος πρέπει να γίνεται στοχευμένα, ανάλογα με το ιστορικό και τα υπόλοιπα συμπτώματα.
Αντίστοιχα, δεν είναι ασφαλές να χρησιμοποιούνται ορμονικά φάρμακα ή συμπληρώματα με στόχο απλώς τη βελτίωση της επιδερμίδας χωρίς ιατρική αξιολόγηση.
Ποιες αλλαγές αξίζουν μεγαλύτερη προσοχή;
Οι φυσιολογικές ορμονικές μεταβολές μπορούν να αλλάξουν αισθητά το δέρμα χωρίς να υπάρχει νόσος. Μια απότομη αλλαγή, όμως, χρειάζεται διαφορετική αντιμετώπιση.
Ξαφνική σοβαρή ακμή σε ενήλικα, ταχεία αύξηση της τριχοφυΐας, σημαντική αραίωση των μαλλιών, διαταραχές περιόδου ή πολλαπλές αλλαγές που εμφανίζονται ταυτόχρονα αποτελούν λόγο για ιατρική αξιολόγηση. Σε αυτές τις περιπτώσεις ο δερματολόγος μπορεί, ανάλογα με τα ευρήματα, να συνεργαστεί με γυναικολόγο ή ενδοκρινολόγο ώστε να διερευνηθεί εάν πίσω από τις αλλαγές του δέρματος υπάρχει μια ορμονική διαταραχή.
