Η δερματική καντιντίαση είναι μια επιφανειακή μυκητιασική λοίμωξη του δέρματος που προκαλείται από ζυμομύκητες του γένους Candida, συχνότερα από την Candida albicans. Προτιμά περιοχές όπου επικρατούν ζέστη, υγρασία και τριβή, γι’ αυτό εμφανίζεται χαρακτηριστικά στις πτυχές του σώματος.
Ένα κόκκινο εξάνθημα κάτω από το στήθος, στη βουβωνική χώρα ή κάτω από την κοιλιά δεν σημαίνει πάντοτε καντιντίαση. Υπάρχουν αρκετές δερματοπάθειες με παρόμοια εικόνα και η σωστή διάγνωση έχει σημασία, ιδιαίτερα όταν το πρόβλημα επιμένει ή επανέρχεται.
Η Candida υπάρχει φυσιολογικά στον οργανισμό
Η Candida δεν είναι ένας μικροοργανισμός με τον οποίο ερχόμαστε απαραίτητα σε επαφή επειδή «κολλήσαμε» από κάποιον άλλον. Είδη Candida μπορούν να αποτελούν μέρος της φυσιολογικής μικροχλωρίδας του ανθρώπινου οργανισμού χωρίς να προκαλούν κανένα πρόβλημα.
Υπό ορισμένες συνθήκες, όμως, ο μικροοργανισμός μπορεί να πολλαπλασιαστεί υπερβολικά και να προκαλέσει λοίμωξη.
Στο δέρμα αυτό συμβαίνει ευκολότερα όταν μια περιοχή παραμένει θερμή και υγρή για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η συνεχής τριβή μεταξύ δύο επιφανειών του δέρματος επιβαρύνει επιπλέον τον προστατευτικό φραγμό και δημιουργεί κατάλληλο περιβάλλον για την ανάπτυξη της Candida.
Σε ποια σημεία εμφανίζεται συχνότερα;
Η πιο χαρακτηριστική μορφή είναι η καντιντίαση των δερματικών πτυχών, γνωστή και ως καντιντιασική παράτριψη.
Συχνές περιοχές είναι:
- Κάτω από τους μαστούς.
- Στις μασχάλες.
- Στη βουβωνική χώρα.
- Κάτω από πτυχές της κοιλιάς.
- Ανάμεσα στους γλουτούς.
- Ανάμεσα στα δάχτυλα, ιδιαίτερα όταν υπάρχει συχνή επαφή με νερό.
- Στην περιοχή της πάνας στα βρέφη.
Ουσιαστικά, κάθε περιοχή όπου εγκλωβίζεται υγρασία και δύο επιφάνειες του δέρματος τρίβονται μεταξύ τους μπορεί να γίνει ευάλωτη.
Πώς μοιάζει η δερματική καντιντίαση;
Η εικόνα μπορεί να διαφέρει ανάλογα με το σημείο και τη βαρύτητα της λοίμωξης. Συνήθως παρατηρείται μια έντονα κόκκινη, σχετικά καλά οριοθετημένη περιοχή μέσα σε μια δερματική πτυχή.
Το δέρμα μπορεί να είναι υγρό και μαλακωμένο, να ξεφλουδίζει ή να παρουσιάζει μικρές ρωγμές. Συχνά υπάρχει κνησμός, κάψιμο ή ευαισθησία.
Ένα αρκετά χαρακτηριστικό εύρημα είναι οι λεγόμενες δορυφορικές βλάβες: μικρά κόκκινα σπυράκια ή φλυκταινίδια που εμφανίζονται λίγο έξω από την κύρια περιοχή της φλεγμονής.
Δεν εμφανίζονται όμως σε κάθε περίπτωση, επομένως η απουσία τους δεν αποκλείει τη διάγνωση.
Γιατί ο ιδρώτας αυξάνει τον κίνδυνο;
Η Candida αναπτύσσεται ευκολότερα σε θερμό και υγρό περιβάλλον. Η έντονη εφίδρωση μπορεί επομένως να δημιουργήσει τις κατάλληλες συνθήκες, ιδιαίτερα όταν ο ιδρώτας εγκλωβίζεται σε πτυχές του δέρματος ή κάτω από στενά και μη διαπνέοντα ρούχα.
Γι’ αυτό η δερματική καντιντίαση μπορεί να εμφανίζεται συχνότερα τους ζεστούς μήνες ή σε ανθρώπους με υπεριδρωσία.
Η εφίδρωση από μόνη της, βέβαια, δεν σημαίνει ότι κάποιος θα παρουσιάσει καντιντίαση. Συνήθως συνυπάρχουν περισσότεροι παράγοντες.
Ποιοι άνθρωποι έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να την εμφανίσουν;
Η ύπαρξη βαθύτερων δερματικών πτυχών μπορεί να ευνοήσει την κατακράτηση υγρασίας και την τριβή. Για τον λόγο αυτό η καντιντίαση των πτυχών είναι συχνότερη σε ανθρώπους με παχυσαρκία.
Ο κίνδυνος μπορεί επίσης να αυξηθεί σε περιπτώσεις όπως:
- Σακχαρώδης διαβήτης, ιδιαίτερα όταν δεν είναι καλά ρυθμισμένος.
- Έντονη εφίδρωση.
- Πρόσφατη ή παρατεταμένη χρήση αντιβιοτικών.
- Ανοσοκαταστολή.
- Θεραπεία με συστηματικά κορτικοστεροειδή ή άλλα ανοσοκατασταλτικά φάρμακα.
- Εγκυμοσύνη σε ορισμένες μορφές καντιντίασης.
- Παρατεταμένη υγρασία ή απόφραξη του δέρματος.
Ένα μεμονωμένο επεισόδιο δερματικής καντιντίασης δεν σημαίνει ότι υπάρχει απαραίτητα διαβήτης ή πρόβλημα του ανοσοποιητικού. Όταν όμως οι λοιμώξεις είναι πολύ συχνές, εκτεταμένες ή δύσκολες στη θεραπεία, μπορεί να χρειάζεται διερεύνηση προδιαθεσικών παραγόντων.
Καντιντίαση ή απλή παράτριψη;
Εδώ βρίσκεται μία από τις συχνότερες διαγνωστικές παγίδες.
Η παράτριψη (intertrigo) είναι γενικός όρος για τη φλεγμονή που εμφανίζεται εκεί όπου δύο επιφάνειες του δέρματος έρχονται σε επαφή. Μπορεί αρχικά να προκαλείται απλώς από υγρασία, θερμότητα και τριβή.
Στη συνέχεια η ερεθισμένη περιοχή μπορεί να επιμολυνθεί από Candida ή άλλους μικροοργανισμούς.
Επιπλέον, παρόμοια εικόνα μπορούν να δημιουργήσουν η δερματοφυτία, το ερύθρασμα, η ψωρίαση των πτυχών, η σμηγματορροϊκή δερματίτιδα και ορισμένες μορφές δερματίτιδας εξ επαφής.
Αυτός είναι ένας σημαντικός λόγος για τον οποίο μια κρέμα που «έπιασε» σε ένα προηγούμενο εξάνθημα δεν είναι απαραίτητα σωστή επιλογή για κάθε νέο εξάνθημα στις πτυχές.
Πώς επιβεβαιώνεται η διάγνωση;
Πολλές φορές ο δερματολόγος μπορεί να υποψιαστεί την καντιντίαση από την κλινική εικόνα και την εντόπιση.
Όταν όμως υπάρχει αμφιβολία, όταν η θεραπεία δεν έχει αποτέλεσμα ή όταν το εξάνθημα επανέρχεται, μπορεί να ληφθεί δείγμα από το δέρμα για μικροσκοπική εξέταση ή καλλιέργεια.
Ακόμη και ένα θετικό αποτέλεσμα χρειάζεται να συσχετιστεί με την κλινική εικόνα, επειδή η Candida μπορεί να υπάρχει στον ανθρώπινο οργανισμό χωρίς να αποτελεί πάντοτε την πραγματική αιτία της δερματίτιδας.
Πώς αντιμετωπίζεται;
Η θεραπεία έχει δύο βασικούς στόχους: να περιοριστεί η Candida και να αλλάξουν οι συνθήκες που ευνοούν την ανάπτυξή της.
Στις περισσότερες εντοπισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιείται τοπική αντιμυκητιασική θεραπεία, όπως σκευάσματα με κλοτριμαζόλη ή άλλα κατάλληλα αντιμυκητιασικά. Η ακριβής διάρκεια εξαρτάται από το φάρμακο, την περιοχή και τη βαρύτητα της λοίμωξης.
Σε σοβαρές, εκτεταμένες ή ανθεκτικές περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί αντιμυκητιασική θεραπεία από το στόμα, πάντοτε μετά από ιατρική αξιολόγηση.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται με τις κρέμες που περιέχουν κορτιζόνη. Η αυθαίρετη και παρατεταμένη χρήση ισχυρών κορτικοστεροειδών στις πτυχές μπορεί να προκαλέσει λέπτυνση του δέρματος και να αλλοιώσει την εικόνα μιας λοίμωξης.
Η αντιμετώπιση της υγρασίας είναι εξίσου σημαντική
Εάν το δέρμα παραμένει συνεχώς υγρό, η καντιντίαση μπορεί να υποτροπιάζει ακόμη και μετά από επιτυχημένη αντιμυκητιασική θεραπεία.
Χρήσιμο είναι το προσεκτικό στέγνωμα των πτυχών μετά το μπάνιο ή την εφίδρωση, χωρίς έντονο τρίψιμο. Χαλαρά και διαπνέοντα ρούχα μπορούν επίσης να μειώσουν την απόφραξη και την υγρασία.
Όταν υπάρχει έντονη εφίδρωση, παχυσαρκία ή αρρύθμιστος διαβήτης, η αντιμετώπιση αυτών των παραγόντων μπορεί να μειώσει και τις υποτροπές.
Πότε χρειάζεται δερματολογική εξέταση;
Ένα εξάνθημα σε μια δερματική πτυχή που δεν βελτιώνεται με την κατάλληλη αγωγή, επανέρχεται συχνά ή εξαπλώνεται χρειάζεται αξιολόγηση. Το ίδιο ισχύει όταν υπάρχει σημαντικός πόνος, έκκριση, δυσάρεστη οσμή, πυρετός ή άλλα στοιχεία που μπορεί να υποδηλώνουν επιπλέον λοίμωξη.
Οι επαναλαμβανόμενες «μυκητιάσεις» που αντιμετωπίζονται ξανά και ξανά χωρίς επιβεβαιωμένη διάγνωση αξίζουν επίσης επανεκτίμηση. Μερικές φορές το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι Candida αλλά ψωρίαση των πτυχών, δερματίτιδα ή διαφορετική λοίμωξη, οπότε η θεραπευτική προσέγγιση αλλάζει ουσιαστικά.
