Μία από τις πιο σημαντικές αρχαιολογικές ανακαλύψεις της τελευταίας δεκαετίας στο Μεξικό αποκάλυψαν αρχαιολόγοι στο νότιο τμήμα της χώρας. Πρόκειται για έναν τάφο ηλικίας περίπου 1.400 ετών, ο οποίος αποδίδεται στον πολιτισμό των Ζαποτέκ και εντοπίστηκε στην περιοχή San Pablo Huitzo, στην πολιτεία Οαχάκα, όπως γνωστοποίησε το Εθνικό Ινστιτούτο Ανθρωπολογίας και Ιστορίας του Μεξικού (INAH).
Ο τάφος χρονολογείται περίπου στο 600 μ.Χ. και εντυπωσιάζει για την εξαιρετική του διατήρηση. Ανάμεσα στα πλέον αξιοσημείωτα στοιχεία του συγκαταλέγεται ένα γλυπτό κουκουβάγιας, τοποθετημένο πάνω από την είσοδο του ταφικού θαλάμου. Στο ράμφος του εικονίζεται ένα ανδρικό κεφάλι, το οποίο, σύμφωνα με τους ειδικούς του INAH, ενδέχεται να αναπαριστά το πρόσωπο που είχε ταφεί στον χώρο.
Για τον πολιτισμό των Ζαποτέκ, οι κουκουβάγιες είχαν συμβολική σύνδεση με τη νύχτα και τον θάνατο, μια αντίληψη που εξακολουθεί να υφίσταται, καθώς εκατοντάδες χιλιάδες ομιλητές της γλώσσας των Ζαποτέκ ζουν ακόμη στο σύγχρονο Μεξικό.
Ο χώρος περιλαμβάνει επίσης εντυπωσιακές πολύχρωμες τοιχογραφίες με σύμβολα που παραπέμπουν στην εξουσία και τον θάνατο. Στην είσοδο του ταφικού θαλάμου απεικονίζονται δύο ανθρώπινες μορφές που κρατούν διάφορα αντικείμενα, οι οποίες εκτιμάται ότι πιθανόν συμβολίζουν τους φύλακες του τάφου.
Στο εσωτερικό του θαλάμου κυριαρχεί μια τοιχογραφία που οι αρχαιολόγοι χαρακτηρίζουν «εξαιρετική», σε αποχρώσεις ώχρας, λευκού, πράσινου, κόκκινου και μπλε. Η σκηνή παρουσιάζει μια πομπή ανθρώπων που μεταφέρουν σακούλες με κοπάλ, μια ρητίνη δέντρων που χρησιμοποιούνταν ως θυμίαμα σε θρησκευτικές τελετουργίες.
Τη βαρύτητα της ανακάλυψης ανέδειξε και η πρόεδρος του Μεξικού, Κλαούντια Σέινμπαουμ, κατά τη διάρκεια της καθημερινής συνέντευξης Τύπου, χαρακτηρίζοντάς την «τη σημαντικότερη αρχαιολογική ανακάλυψη της τελευταίας δεκαετίας στη χώρα», τόσο λόγω της κατάστασης διατήρησης όσο και των πολύτιμων στοιχείων που προσφέρει.
Αντίστοιχα, η υπουργός Πολιτισμού, Κλαούντια Κουριέλ δε Ικάθα, επισήμανε ότι ο τάφος αποτελεί «εξαιρετική ανακάλυψη», καθώς αποκαλύπτει πτυχές της κοινωνικής οργάνωσης, των ταφικών εθίμων και του συστήματος πεποιθήσεων των Ζαποτέκ, όπως αυτά αντανακλώνται στην αρχιτεκτονική και τις τοιχογραφίες.
Σήμερα, διεπιστημονική ομάδα του INAH εργάζεται για την προστασία και την περαιτέρω μελέτη του χώρου. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στη σταθεροποίηση των τοιχογραφιών, οι οποίες θεωρούνται ιδιαίτερα εύθραυστες λόγω της διείσδυσης ριζών δέντρων, της παρουσίας εντόμων και των έντονων περιβαλλοντικών μεταβολών.
