Η πλασμαφαίρεση είναι μια εξειδικευμένη ιατρική διαδικασία κατά την οποία ειδικό μηχάνημα διαχωρίζει το πλάσμα από τα υπόλοιπα συστατικά του αίματος. Στη θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος, οι γιατροί απομακρύνουν το πλάσμα του ασθενούς και το αντικαθιστούν με κατάλληλο υγρό, ώστε να μειώσουν συγκεκριμένες επιβλαβείς ουσίες που κυκλοφορούν στο αίμα.
Η μέθοδος χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση ορισμένων σοβαρών αιματολογικών, νευρολογικών και αυτοάνοσων νοσημάτων. Στην Ελλάδα, η θεραπευτική πλασμαφαίρεση πραγματοποιείται σε κατάλληλα οργανωμένα νοσοκομεία και κλινικές, με εξειδικευμένο προσωπικό και συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη, όχι σε απλά ιδιωτικά ιατρεία.
Πλασμαφαιρεση: Τι ακριβώς είναι και πώς λειτουργεί;
Για να κατανοήσουμε την πλασμαφαίρεση, χρειάζεται πρώτα να γνωρίζουμε από τι αποτελείται το αίμα. Εκτός από τα ερυθρά και λευκά αιμοσφαιρια και τα αιμοπετάλια, περιέχει το πλάσμα, δηλαδή το υγρό συστατικό του, που μεταφέρει νερό, ηλεκτρολύτες, πρωτεινεσ, ορμόνες και διάφορες άλλες ουσιεσ.
Σε ορισμένες ασθένειες, μέσα στο πλασμα κυκλοφορούν παθολογικά αντισώματα ή άλλοι παράγοντες που επιβαρύνουν τον οργανισμο. Η πλασμαφαίρεση επιτρέπει στους γιατρούς να μειώσουν τη συγκέντρωσή τους χωρίς να απομακρύνουν μόνιμα τα κύτταρα του αίματος.
Η συγκεκριμένη μεθοδο δεν θεραπεύει απαραίτητα την αιτία της νόσου. Μπορεί, όμως, να περιορίσει γρήγορα τη δράση επιβλαβών παραγόντων και να προσφέρει πολύτιμο χρόνο μέχρι να δράσουν άλλες θεραπείες.
Θεραπευτικη πλασμαφαιρεση: Σε ποιες παθησεις εφαρμόζεται;
Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση δεν αποτελεί γενική θεραπεία για κάθε ασθένεια. Οι γιατροί την επιλέγουν όταν υπάρχουν συγκεκριμένες ενδείξεις και επιστημονικά δεδομένα που υποστηρίζουν το αναμενόμενο όφελος.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν:
- Θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα (TTP): Μια σοβαρή αιματολογική πάθηση στην οποία η ανταλλαγή πλάσματος αποτελεί βασικό μέρος της επείγουσας αντιμετώπισης.
- Σύνδρομο Guillain-Barré: Αυτοάνοση νευρολογική διαταραχή όπου η πλασμαφαίρεση μπορεί να επιταχύνει την ανάρρωση σε κατάλληλους ασθενείς.
- Μυασθένεια Gravis: Σε σοβαρές εξάρσεις ή μυασθενική κρίση, μπορεί να βοηθήσει στη γρήγορη μείωση των παθολογικών αντισωμάτων.
- Ορισμένες νεφρολογικές και αυτοάνοσες παθήσεις: Για παράδειγμα, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις νόσου από αντισώματα κατά της σπειραματικής βασικής μεμβράνης.
Οι ενδείξεις δεν έχουν όλες την ίδια επιστημονική τεκμηρίωση. Οι κατευθυντήριες οδηγίες της American Society for Apheresis (ASFA) ταξινομούν τις εφαρμογές ανάλογα με τη σημασία της πλασμαφαίρεσης στη θεραπεία και την ποιότητα των διαθέσιμων στοιχείων.
Δείτε τις επιστημονικές οδηγίες ASFA 2026.
Πώς γινεται η διαδικασια της πλασμαφαιρεσης;
Η διαδικασία μοιάζει εξωτερικά με μια εξειδικευμένη αιμοκάθαρση, αλλά εξυπηρετεί διαφορετικό σκοπό. Το ιατρικό προσωπικό συνδέει τον ασθενή με ειδική συσκευή μέσω περιφερικών φλεβών ή, όταν χρειάζεται, κεντρικού φλεβικού καθετήρα.
Το μηχάνημα αντλεί σταδιακά αίμα και διαχωρίζει το πλάσμα από τα κύτταρα. Κατά την ανταλλαγη πλασματοσ, το σύστημα αφαιρεί το επιλεγμένο μέρος του πλάσματος και επιστρέφει τα κύτταρα μαζί με υγρό αντικατάστασης, συνήθως διάλυμα λευκωματίνης ή πλάσμα δότη, ανάλογα με την πάθηση.
Η επιλογή του υγρού έχει σημασία, καθωσ το πλάσμα περιέχει και απαραίτητες πρωτεΐνες πήξης. Για παράδειγμα, στη θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα οι γιατροί χρησιμοποιούν πλάσμα δότη ώστε να αναπληρώσουν, μεταξύ άλλων, το ένζυμο ADAMTS13.
Τι συμβαίνει τη διαρκεια της πλασμαφαίρεσης;
Μία συνεδρία διαρκεί συνήθως περίπου 1–2 ώρες, αν και ο χρόνος μπορεί να αυξηθεί ανάλογα με την τεχνική, την κατάσταση του ασθενούς και την ποσότητα που χρειάζεται να επεξεργαστεί η συσκευή. Σε ορισμένες παθήσεις αρκούν λίγες συνεδρίες, ενώ άλλες απαιτούν επαναλαμβανόμενη αντιμετώπιση.
Συνήθως ο ασθενής παραμένει ξαπλωμένος ή καθιστός. Το προσωπικο παρακολουθεί την αρτηριακή πίεση, τους παλμούς και τυχόν συμπτώματα, ενώ χρησιμοποιεί αντιπηκτικό για να εμποδίσει την πήξη του αίματος στο εξωσωματικό κύκλωμα.
Πριν από τη συνεδρία, η ιατρικη ομάδα αξιολογεί το ιστορικό, τα φάρμακα, τη φλεβική πρόσβαση και τις κατάλληλες εργαστηριακές εξετάσεις. Δεν χρειάζονται όλοι οι ασθενεισ τον ίδιο έλεγχο ή τον ίδιο αριθμό συνεδριών.
Πληροφορίες ασθενών από το Cambridge University Hospitals NHS.
Πού πραγματοποιειται νόμιμα η πλασμαφαίρεση στην Ελλάδα;
Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση επιτρέπεται σε νοσοκομειακές μονάδες και κατάλληλα οργανωμένες κλινικές, όχι σε απλά ιδιωτικά ιατρεία, πολυϊατρεία ή χώρους ευεξίας. Σύμφωνα με διευκρινίσεις του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών, αποτελεί επεμβατική ιατρική πράξη που απαιτεί κατάλληλες υποδομές και εξειδικευμένη επιστημονική εποπτεία.
Το γεγονός ότι ένας χώρος διαθέτει μηχάνημα πλασμαφαίρεσης δεν σημαίνει ότι έχει και δικαίωμα να το χρησιμοποιεί. Απαιτούνται εξειδικευμένοι επαγγελματίες, κατάλληλος εξοπλισμός, δυνατότητα συνεχούς παρακολούθησης και άμεση αντιμετώπιση πιθανών επιπλοκών.
Η εφαρμογή της θεραπευτικησ πλασμαφαιρεσησ αποτελεί απόφαση της αρμόδιας ιατρικής ομάδας. Ανάλογα με την πάθηση, μπορεί να συμμετέχουν αιματολόγοι, νεφρολόγοι ή νευρολόγοι με σχετική εκπαίδευση και εμπειρία.
Δείτε τις διευκρινίσεις του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών.
Τι πρέπει να ελέγξετε πριν από τη θεραπεία;
Αν κάποιος σας προτείνει πλασμαφαίρεση, ζητήστε να μάθετε ποια διάγνωση δικαιολογεί τη θεραπεία και σε ποια αδειοδοτημένη νοσηλευτική δομή θα γίνει. Ρωτήστε ποιος γιατρός αναλαμβάνει την ευθύνη, ποιοι κίνδυνοι υπάρχουν και πώς θα αντιμετωπιστεί μια ενδεχόμενη επιπλοκή.
Είναι επίσης σημαντικό να ζητήσετε ενημέρωση για τις εναλλακτικές θεραπείες και το αναμενόμενο αποτέλεσμα. Η συγκατάθεσή σας πρέπει να βασίζεται σε κατανοητή ιατρική πληροφόρηση και όχι σε διαφημιστικές υποσχέσεις.
Ποιοι είναι οι κίνδυνοι και οι πιθανές επιπλοκές;
Παρότι η πλασμαφαίρεση μπορεί να προσφέρει σημαντικό όφελος, δεν είναι μια ακίνδυνη διαδικασία. Η αφαίρεση και αντικατάσταση του πλάσματος ενδέχεται να προκαλέσει πτώση της αρτηριακής πίεσης, ζάλη, αλλεργικές αντιδράσεις ή μεταβολές στους ηλεκτρολύτες.
Ένα συχνό πρόβλημα είναι η μείωση του ασβεστίου λόγω του κιτρικού αντιπηκτικού. Ο ασθενής μπορεί να αισθανθεί μυρμήγκιασμα στα χείλη ή στα δάχτυλα, ενώ σπανιότερα εμφανίζονται σοβαρότερες επιπλοκές.
Η διαδικασία μπορεί επίσης να επηρεάσει τους παράγοντες πήξης και να αυξήσει τον κίνδυνο αιμορραγίας. Αν χρειαστεί κεντρικός φλεβικός καθετήρας, προστίθενται κίνδυνοι όπως λοίμωξη, θρόμβωση ή μηχανική επιπλοκή κατά την τοποθέτηση.
Για αυτόν τον λόγο, η ιατρική ομάδα πρέπει να σταθμίζει το αναμενόμενο όφελος έναντι των πιθανών κινδύνων.
Είναι η πλασμαφαίρεση μέθοδος αποτοξίνωσης ή αντιγήρανσης;
Τα τελευταία χρόνια, ορισμένοι παρουσιάζουν την πλασμαφαίρεση ως μεθοδο αποτοξίνωσης, αναζωογόνησης ή επιβράδυνσης της γήρανσης. Ωστόσο, δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα που να δικαιολογούν τη χρήση της ως γενική προληπτική πρακτική σε υγιείς ανθρώπους.
Η θεραπευτικη χρήση της στοχεύει συγκεκριμένους παθολογικούς παράγοντες και όχι αόριστες «τοξίνες». Επομένως, ακόμη κι αν κάποια συσκευή μπορεί να αφαιρειται μέρος του πλάσματος με ασφάλεια υπό ελεγχόμενες συνθήκες, αυτό δεν αποδεικνύει ότι προσφέρει οφέλη μακροζωίας.
Η Ελληνική Νεφρολογική Εταιρεία έχει επίσης ξεκαθαρίσει ότι η θεραπευτική πλασμαφαίρεση δεν αποτελεί μέθοδο γενικής αποτοξίνωσης ή αντιγήρανσης.
Διαβάστε την ανακοίνωση της Ελληνικής Νεφρολογικής Εταιρείας.
Ποια είναι η διαφορά από τη δωρεά πλάσματος;
Η πλασμαφαίρεση μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για συλλογή πλάσματος από υγιείς δότες, αλλά πρόκειται για διαφορετική διαδικασία με διαφορετικό σκοπό. Στη δωρεά, συλλέγουν πλάσμα για την παραγωγή θεραπευτικών προϊόντων ή για χρήση σε ασθενείς, σύμφωνα με τους κανόνες αιμοδοσίας.
Αντίθετα, στη θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος ο ίδιος ο ασθενής υποβάλλεται σε θεραπεία για συγκεκριμένη νόσο. Η διάκριση αυτή είναι σημαντική, επειδή οι απαιτήσεις, οι ενδείξεις και η ιατρική παρακολούθηση δεν είναι ίδιες.
Η πλασμαφαίρεση αποτελεί πολύτιμο θεραπευτικό εργαλείο για ορισμένες σοβαρές παθήσεις, αλλά απαιτεί προσεκτική επιλογή ασθενών και κατάλληλο νοσοκομειακό περιβάλλον. Δεν αντικαθιστά κάθε άλλη θεραπεια και δεν προσφέρει αποδεδειγμένα οφέλη γενικής αναζωογόνησης σε υγιείς ανθρώπους.
Αν ένας γιατρός σάς συστήσει τη διαδικασία, ζητήστε σαφή ενημέρωση για την ένδειξη, τα οφέλη και τους κινδύνους. Η ασφάλεια και η επιστημονική τεκμηρίωση πρέπει πάντα να προηγούνται οποιασδήποτε υπόσχεσης για γρήγορα αποτελέσματα.
