Το πυογόνο κοκκίωμα είναι μια καλοήθης αγγειακή βλάβη του δέρματος ή των βλεννογόνων που μπορεί να εμφανιστεί ξαφνικά και να μεγαλώσει πολύ γρήγορα. Συνήθως μοιάζει με ένα έντονα κόκκινο ή κοκκινωπό-μωβ εξόγκωμα που αιμορραγεί πολύ εύκολα, ακόμη και μετά από ελάχιστο τραυματισμό.
Η εικόνα του μπορεί να προκαλέσει ανησυχία, κυρίως επειδή αναπτύσσεται μέσα σε λίγες εβδομάδες και αιμορραγεί επανειλημμένα. Στις περισσότερες περιπτώσεις, όμως, πρόκειται για καλοήθη κατάσταση.
Παρά την ονομασία του, το πυογόνο κοκκίωμα δεν περιέχει πύον και δεν είναι πραγματικό κοκκίωμα. Ο ακριβέστερος ιατρικός όρος είναι λοβιακό τριχοειδικό αιμαγγείωμα (lobular capillary hemangioma), καθώς αποτελεί υπερβολική ανάπτυξη μικρών αιμοφόρων αγγείων.
Πώς μοιάζει;
Στην αρχή μπορεί να εμφανιστεί σαν μια πολύ μικρή κόκκινη βλατίδα. Στη συνέχεια συχνά μεγαλώνει γρήγορα μέσα σε διάστημα ημερών ή εβδομάδων.
Ένα τυπικό πυογόνο κοκκίωμα είναι:
- κόκκινο, ροζ ή μωβ,
- μαλακό ή σαρκώδες,
- συχνά λίγων χιλιοστών,
- μισχωτό ή με ευρύτερη βάση,
- εύθραυστο στην επιφάνειά του,
- επιρρεπές σε επαναλαμβανόμενη αιμορραγία.
Με τον χρόνο μπορεί να εμφανίσει κρούστα ή εξέλκωση. Μερικές φορές γύρω από τη βάση υπάρχει ένα χαρακτηριστικό λεπτό λευκωπό «κολάρο» δέρματος.
Η εύκολη αιμορραγία είναι ίσως το χαρακτηριστικό που οδηγεί συχνότερα τον ασθενή στον δερματολόγο.
Γιατί αιμορραγεί τόσο εύκολα;
Η βλάβη αποτελείται από μεγάλο αριθμό μικρών αιμοφόρων αγγείων. Η επιφάνειά της είναι ταυτόχρονα λεπτή και εύθραυστη.
Έτσι ακόμη και μια μικρή επαφή με πετσέτα, ρούχο ή ξυραφάκι μπορεί να προκαλέσει αιμορραγία που φαίνεται δυσανάλογα μεγάλη σε σχέση με το μέγεθος της βλάβης.
Αυτό μπορεί να δημιουργήσει έναν ενοχλητικό κύκλο. Η περιοχή αιμορραγεί, σχηματίζει κρούστα, η κρούστα αποκολλάται με έναν νέο μικροτραυματισμό και αρχίζει ξανά η αιμορραγία.
Σε μεγάλες ή επανειλημμένα αιμορραγούσες βλάβες, η απώλεια αίματος μπορεί σπάνια να γίνει αρκετά σημαντική ώστε να συμβάλει ακόμη και σε αναιμία.
Γιατί δημιουργείται;
Η ακριβής αιτία δεν είναι πάντα γνωστή. Το πυογόνο κοκκίωμα θεωρείται αποτέλεσμα υπερβολικής αγγειακής ανάπτυξης, στην οποία μπορούν να συμμετέχουν διάφοροι παράγοντες.
Ο μικροτραυματισμός αποτελεί έναν πιθανό εκλυτικό παράγοντα. Για παράδειγμα, μια βλάβη μπορεί να εμφανιστεί μετά από μικρό κόψιμο, τρύπημα ή επαναλαμβανόμενο ερεθισμό. Ωστόσο, πολλοί ασθενείς δεν θυμούνται να έχει προηγηθεί κάποιος τραυματισμός.
Ορμονικοί παράγοντες φαίνεται επίσης να έχουν σημασία, ιδιαίτερα κατά την εγκυμοσύνη.
Τέλος, ορισμένα φάρμακα έχουν συσχετιστεί με την εμφάνιση πυογόνων κοκκιωμάτων, μεταξύ των οποίων συγκεκριμένες στοχευμένες αντικαρκινικές θεραπείες, ρετινοειδή και ορισμένα ανοσοκατασταλτικά φάρμακα.
Σε ποια σημεία εμφανίζεται συχνότερα;
Μπορεί να εμφανιστεί σχεδόν οπουδήποτε, αλλά τα δάχτυλα, τα χέρια και το πρόσωπο αποτελούν χαρακτηριστικές θέσεις.
Εμφανίζεται επίσης στους βλεννογόνους και ιδιαίτερα μέσα στο στόμα. Στα ούλα μπορεί να αναπτυχθεί μετά από χρόνιο τοπικό ερεθισμό.
Μια ιδιαίτερη μορφή παρατηρείται κατά την εγκυμοσύνη, συχνότερα στα ούλα. Είναι γνωστή και ως «κοκκίωμα της εγκυμοσύνης». Οι ορμονικές αλλαγές φαίνεται να ενισχύουν την αγγειακή αντίδραση, ενώ τέτοιες βλάβες μπορεί να υποχωρήσουν μετά τον τοκετό.
Εμφανίζεται και στα παιδιά;
Ναι. Το πυογόνο κοκκίωμα παρατηρείται αρκετά συχνά σε παιδιά, εφήβους και νεαρούς ενήλικες.
Η γρήγορη ανάπτυξη μιας κόκκινης βλάβης στο παιδί μπορεί φυσικά να ανησυχήσει τους γονείς, ιδιαίτερα όταν υπάρχει αιμορραγία.
Η ηλικία από μόνη της όμως δεν αρκεί για τη διάγνωση. Μια ταχέως αναπτυσσόμενη βλάβη πρέπει να εξετάζεται ώστε να επιβεβαιώνεται ότι έχει πράγματι τα χαρακτηριστικά πυογενούς κοκκιώματος.
Είναι καρκίνος;
Το ίδιο το πυογόνο κοκκίωμα είναι καλοήθης βλάβη και δεν έχει κακοήθη δυναμική.
Το σημαντικό ζήτημα βρίσκεται αλλού: ορισμένες κακοήθεις βλάβες μπορεί να του μοιάζουν.
Ιδιαίτερα το αμελανωτικό μελάνωμα, το οποίο δεν έχει πάντα το χαρακτηριστικό σκούρο χρώμα του μελανώματος, μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να παρουσιαστεί ως ροζ ή κόκκινο οζίδιο που μεγαλώνει και αιμορραγεί.
Στη διαφορική διάγνωση μπορούν επίσης να συμπεριληφθούν άλλοι αγγειακοί και μη αγγειακοί όγκοι.
Για αυτό μια κόκκινη βλάβη που εμφανίστηκε ξαφνικά και μεγαλώνει γρήγορα δεν πρέπει να θεωρείται πυογόνο κοκκίωμα μόνο από την περιγραφή της.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Στις χαρακτηριστικές περιπτώσεις, ο δερματολόγος μπορεί να θέσει ισχυρή κλινική υποψία από την εμφάνιση και το ιστορικό.
Η δερματοσκόπηση προσφέρει επιπλέον πληροφορίες για την αγγειακή δομή της βλάβης.
Όταν όμως η εικόνα δεν είναι απολύτως χαρακτηριστική ή όταν η βλάβη αφαιρείται, η ιστολογική εξέταση έχει ιδιαίτερη αξία. Στο μικροσκόπιο φαίνεται η χαρακτηριστική λοβιακή ανάπτυξη των τριχοειδών αγγείων.
Η αποστολή του αφαιρεθέντος ιστού για ιστολογικό έλεγχο μπορεί παράλληλα να αποκλείσει άλλες, σημαντικότερες διαγνώσεις.
Χρειάζεται πάντα να αφαιρεθεί;
Δεν απαιτούν όλες οι περιπτώσεις ακριβώς την ίδια αντιμετώπιση. Ωστόσο, επειδή οι βλάβες συχνά αιμορραγούν, τραυματίζονται και επιμένουν, η θεραπεία είναι συχνά επιθυμητή.
Υπάρχουν διάφορες επιλογές. Ανάλογα με τη θέση και το μέγεθος μπορούν να χρησιμοποιηθούν:
- χειρουργική αφαίρεση,
- απόξεση σε συνδυασμό με ηλεκτροκαυτηρίαση,
- κρυοθεραπεία σε επιλεγμένες περιπτώσεις,
- αγγειακά ή άλλα κατάλληλα laser.
Υπάρχουν επίσης τοπικές φαρμακευτικές προσεγγίσεις για συγκεκριμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα όταν θέλουμε να αποφύγουμε μια επέμβαση. Η επιλογή όμως πρέπει να εξατομικεύεται, καθώς δεν έχουν όλες οι μέθοδοι την ίδια αποτελεσματικότητα ούτε τον ίδιο κίνδυνο υποτροπής.
Μπορεί να ξαναεμφανιστεί μετά την αφαίρεση;
Ναι. Το πυογόνο κοκκίωμα μπορεί να υποτροπιάσει, ιδιαίτερα εάν δεν αφαιρεθεί πλήρως ή εάν εξακολουθεί να υπάρχει ο παράγοντας που προκαλεί τοπικό ερεθισμό.
Για παράδειγμα, στις βλάβες των ούλων έχει σημασία να αντιμετωπιστούν πιθανοί τοπικοί παράγοντες, όπως χρόνιος οδοντικός ερεθισμός και προβλήματα στοματικής υγιεινής.
Η πλήρης χειρουργική αφαίρεση συνήθως έχει μικρότερο κίνδυνο υποτροπής σε σχέση με πιο επιφανειακές τεχνικές, αλλά αφήνει αντίστοιχα μια μικρή χειρουργική ουλή.
Τι να κάνετε εάν αρχίσει να αιμορραγεί;
Επειδή πρόκειται για αγγειακή βλάβη, η αιμορραγία μπορεί να φαίνεται εντυπωσιακή.
Το πρώτο βήμα είναι να τοποθετηθεί καθαρή γάζα και να εφαρμοστεί σταθερή, συνεχόμενη πίεση πάνω στη βλάβη χωρίς να σηκώνεται κάθε λίγα δευτερόλεπτα για να ελεγχθεί αν σταμάτησε.
Δεν πρέπει να κόβετε, να τρυπάτε ή να καυτηριάζετε μόνοι σας τη βλάβη. Εκτός από την πιθανότητα σημαντικής αιμορραγίας, υπάρχει το βασικότερο πρόβλημα ότι μπορεί να μην πρόκειται εξαρχής για πυογόνο κοκκίωμα.
Εάν η αιμορραγία είναι έντονη και δεν ελέγχεται με συνεχή πίεση, χρειάζεται άμεση ιατρική αντιμετώπιση.
Μια βλάβη που μεγαλώνει γρήγορα αξίζει εξέταση
Το πυογόνο κοκκίωμα έχει έναν ασυνήθιστο συνδυασμό χαρακτηριστικών: μπορεί να εμφανιστεί γρήγορα, να μεγαλώσει μέσα σε εβδομάδες και να αιμορραγεί με το παραμικρό, ενώ παραμένει καλοήθες.
Ακριβώς όμως επειδή αυτά τα χαρακτηριστικά μπορούν να παρατηρηθούν και σε άλλες δερματικές βλάβες, η γρήγορη ανάπτυξη δεν είναι κάτι που πρέπει να αγνοείται. Μια καινούργια κόκκινη ή μωβ βλάβη που μεγαλώνει, κάνει επανειλημμένα κρούστα ή αιμορραγεί χωρίς σημαντικό τραυματισμό είναι προτιμότερο να εξετάζεται από δερματολόγο πριν επιχειρηθεί οποιαδήποτε θεραπεία ή αφαίρεση.
