Η ατμοσφαιρική ρύπανση της πόλης δεν επηρεάζει μόνο το αναπνευστικό και το καρδιαγγειακό σύστημα. Το δέρμα βρίσκεται σε συνεχή επαφή με το εξωτερικό περιβάλλον και αποτελεί ένα από τα πρώτα όργανα που εκτίθενται σε αιωρούμενα σωματίδια, καυσαέρια, όζον και άλλους ατμοσφαιρικούς ρύπους.
Η έκθεση δεν σημαίνει ότι όποιος ζει σε μια μεγάλη πόλη θα αναπτύξει δερματοπάθεια. Υπάρχουν όμως ενδείξεις ότι η χρόνια ρύπανση μπορεί να ενισχύσει το οξειδωτικό στρες και τη φλεγμονή, να επηρεάσει τον δερματικό φραγμό και να συμβάλει σε πρόωρα σημάδια γήρανσης ή σε εξάρσεις ορισμένων δερματικών παθήσεων.
Ποιοι ρύποι έρχονται σε επαφή με το δέρμα;
Ο όρος «ατμοσφαιρική ρύπανση» περιλαμβάνει διαφορετικές ουσίες και σωματίδια.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το δέρμα παρουσιάζουν τα αιωρούμενα σωματίδια, όπως τα PM2.5 και PM10, το όζον, τα οξείδια του αζώτου, οι πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες και άλλες ενώσεις που σχετίζονται με την κυκλοφορία, τη θέρμανση και τη βιομηχανική δραστηριότητα.
Τα πολύ μικρά αιωρούμενα σωματίδια μπορούν να εναποτίθενται στην επιφάνεια του δέρματος και να αλληλεπιδρούν με τον δερματικό φραγμό και τους τριχοθυλάκους.
Παράλληλα, ορισμένοι αέριοι ρύποι προκαλούν χημικές αντιδράσεις στην επιφάνεια του δέρματος.
Δεν λειτουργούν όλοι οι ρύποι με τον ίδιο τρόπο και η πραγματική έκθεση ενός ανθρώπου εξαρτάται από την περιοχή όπου ζει, την εργασία του, την εποχή και τον χρόνο που περνά σε εξωτερικούς χώρους.
Τι είναι το οξειδωτικό στρες;
Ένας από τους βασικούς μηχανισμούς μέσω των οποίων η ρύπανση μπορεί να επηρεάσει το δέρμα είναι το οξειδωτικό στρες.
Οι ρύποι μπορούν να αυξήσουν τον σχηματισμό δραστικών μορφών οξυγόνου, γνωστών ως ελεύθερες ρίζες.
Φυσιολογικά, το δέρμα διαθέτει αντιοξειδωτικούς μηχανισμούς που περιορίζουν αυτές τις αντιδράσεις. Όταν όμως η παραγωγή ελεύθερων ριζών υπερβαίνει την αμυντική ικανότητα του οργανισμού, μπορούν να επηρεαστούν λιπίδια, πρωτεΐνες και άλλα κυτταρικά συστατικά.
Παράλληλα ενεργοποιούνται φλεγμονώδεις μηχανισμοί που, όταν η έκθεση είναι χρόνια, μπορεί να επηρεάσουν τη λειτουργία και την εμφάνιση του δέρματος.
Μπορεί η ρύπανση να προκαλέσει πρόωρη γήρανση;
Η γήρανση του δέρματος είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων. Η ηλικία, η γενετική, η υπεριώδης ακτινοβολία και το κάπνισμα έχουν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο.
Η ατμοσφαιρική ρύπανση θεωρείται ένας επιπλέον περιβαλλοντικός παράγοντας που μπορεί να συμβάλει στη λεγόμενη εξωγενή γήρανση του δέρματος.
Η χρόνια έκθεση έχει συσχετιστεί σε μελέτες με περισσότερες δυσχρωμίες και ορισμένα σημάδια γήρανσης.
Το οξειδωτικό στρες μπορεί επίσης να ενεργοποιεί μηχανισμούς που επηρεάζουν το κολλαγόνο και την εξωκυττάρια ουσία του δέρματος.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η ρύπανση αποτελεί τη μοναδική αιτία των ρυτίδων. Στην καθημερινή πρόληψη της φωτογήρανσης, η προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία εξακολουθεί να έχει κεντρική σημασία.
Ρύπανση και πανάδες: Υπάρχει σχέση;
Ένα ενδιαφέρον εύρημα από επιδημιολογικές μελέτες είναι η συσχέτιση της έκθεσης σε ορισμένους ατμοσφαιρικούς ρύπους με την εμφάνιση περισσότερων μελαγχρωματικών κηλίδων.
Οι πολυκυκλικοί αρωματικοί υδρογονάνθρακες και άλλοι ρύποι μπορούν να ενεργοποιήσουν κυτταρικές οδούς που σχετίζονται με τη φλεγμονή και τη μελανογένεση.
Στην πράξη, όμως, οι δυσχρωμίες έχουν πολυπαραγοντική προέλευση. Ο ήλιος, οι ορμονικοί παράγοντες, η ηλικία και η μεταφλεγμονώδης υπερμελάγχρωση μπορεί να παίζουν μεγαλύτερο ρόλο σε έναν συγκεκριμένο ασθενή.
Για αυτό μια καφέ κηλίδα στο πρόσωπο δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στη ρύπανση.
Τι συμβαίνει στον δερματικό φραγμό;
Η εξωτερική στιβάδα της επιδερμίδας λειτουργεί σαν προστατευτικό τείχος. Περιορίζει την απώλεια νερού και εμποδίζει ερεθιστικούς παράγοντες και μικροοργανισμούς να εισχωρούν εύκολα στο δέρμα.
Η έκθεση σε ρύπους και το σχετικό οξειδωτικό στρες μπορούν να επηρεάσουν τα λιπίδια και τις πρωτεΐνες αυτού του φραγμού.
Όταν ο δερματικός φραγμός δυσλειτουργεί, μπορεί να αυξηθεί η απώλεια νερού και το δέρμα να παρουσιάζει περισσότερη ξηρότητα, ευαισθησία ή αίσθημα τραβήγματος.
Το πρόβλημα μπορεί να είναι πιο αισθητό σε ανθρώπους που έχουν ήδη ευαίσθητο ή ατοπικό δέρμα.
Μπορεί να επιδεινώσει το έκζεμα;
Η σχέση μεταξύ ατμοσφαιρικής ρύπανσης και ατοπικής δερματίτιδας αποτελεί αντικείμενο σημαντικής έρευνας.
Ορισμένοι ατμοσφαιρικοί ρύποι φαίνεται ότι μπορούν να ενισχύσουν τη φλεγμονή και να επηρεάσουν έναν ήδη ευάλωτο δερματικό φραγμό.
Σε ορισμένους ασθενείς, ημέρες με αυξημένη ρύπανση μπορεί να συμπίπτουν με περισσότερο κνησμό ή ερεθισμό, χωρίς αυτό να αποτελεί απόλυτο κανόνα.
Η ατοπική δερματίτιδα είναι σύνθετη νόσος και επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες. Η ρύπανση επομένως μπορεί να λειτουργεί ως επιβαρυντικός παράγοντας και όχι ως μοναδική αιτία.
Τι ισχύει για την ακμή;
Η σχέση της ρύπανσης με την ακμή είναι λιγότερο ξεκάθαρη.
Υπάρχουν ενδείξεις ότι το οξειδωτικό στρες, οι αλλαγές στο σμήγμα και η φλεγμονή που σχετίζονται με περιβαλλοντικούς ρύπους μπορεί να επιβαρύνουν ένα δέρμα με προδιάθεση για ακμή.
Ωστόσο, η ιδέα ότι τα σωματίδια της πόλης απλώς «μπαίνουν στους πόρους» και δημιουργούν ακμή είναι υπερβολικά απλοποιημένη.
Η ακμή εξαρτάται κυρίως από την παραγωγή σμήγματος, την απόφραξη των τριχοθυλάκων, τη μικροβιακή ισορροπία και τη φλεγμονή.
Επομένως, όταν υπάρχουν επίμονα σπυράκια, η λύση δεν είναι να καθαρίζουμε το πρόσωπο συνεχώς για να απομακρύνουμε τη «βρωμιά της πόλης».
Χρειάζεται διπλός καθαρισμός κάθε βράδυ;
Όχι για όλους.
Μετά από μια ημέρα σε εξωτερικό αστικό περιβάλλον, ένας ήπιος βραδινός καθαρισμός είναι συνήθως αρκετός για να απομακρύνει ιδρώτα, σμήγμα, αντηλιακό, μακιγιάζ και σωματίδια που έχουν εναποτεθεί στην επιφάνεια.
Ο διπλός καθαρισμός μπορεί να είναι χρήσιμος όταν χρησιμοποιείται βαρύ ή ανθεκτικό μακιγιάζ και αντηλιακό, αλλά δεν αποτελεί υποχρεωτικό βήμα για κάθε τύπο δέρματος.
Αντίθετα, το πολύ συχνό πλύσιμο, τα ισχυρά σαπούνια, οι βούρτσες καθαρισμού και τα καθημερινά scrub μπορεί να βλάψουν τον δερματικό φραγμό περισσότερο από όσο τον ωφελούν.
Η αίσθηση ότι το δέρμα πρέπει να «τρίζει» από καθαριότητα δεν αποτελεί ένδειξη σωστής περιποίησης.
Έχουν νόημα τα αντιοξειδωτικά καλλυντικά;
Συστατικά με αντιοξειδωτική δράση, όπως η βιταμίνη C, η βιταμίνη Ε και άλλες αντιοξειδωτικές ενώσεις, χρησιμοποιούνται συχνά σε προϊόντα που διαφημίζονται ως «anti-pollution».
Υπάρχει βιολογική βάση για την πιθανή προστατευτική τους δράση απέναντι στο οξειδωτικό στρες, αλλά δεν είναι όλα τα προϊόντα εξίσου αποτελεσματικά.
Η σταθερότητα του συστατικού, η συγκέντρωση, η σύνθεση του προϊόντος και η δυνατότητά του να φτάσει στο κατάλληλο σημείο του δέρματος επηρεάζουν το αποτέλεσμα.
Ο όρος «anti-pollution» από μόνος του δεν αποτελεί εγγύηση αποτελεσματικότητας.
Μια απλή, καλά σχεδιασμένη ρουτίνα είναι συχνά προτιμότερη από πολλά διαφορετικά προϊόντα που μπορεί τελικά να προκαλέσουν ερεθισμό.
Το αντηλιακό προστατεύει και από τη ρύπανση;
Το αντηλιακό έχει σχεδιαστεί πρωτίστως για προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία και δεν λειτουργεί ως φίλτρο που εμποδίζει όλους τους ατμοσφαιρικούς ρύπους.
Παρόλα αυτά, η καθημερινή φωτοπροστασία είναι ιδιαίτερα σημαντική.
Υπεριώδης ακτινοβολία και ρύπανση μπορούν να συμβάλλουν παράλληλα στο οξειδωτικό στρες και στην εξωγενή γήρανση του δέρματος.
Για καθημερινή χρήση προτιμάται αντηλιακό ευρέος φάσματος με κατάλληλο δείκτη προστασίας, ενώ σε άτομα με τάση για δυσχρωμίες μπορεί να έχει σημασία και η προστασία από το ορατό φως με κατάλληλα χρωματισμένα αντηλιακά.
Μια πρακτική ρουτίνα για όσους ζουν στην πόλη
Η προστασία του δέρματος από το αστικό περιβάλλον δεν χρειάζεται να περιλαμβάνει δέκα διαφορετικά καλλυντικά.
Το πρωί, μια βασική ρουτίνα μπορεί να περιλαμβάνει ήπιο καθαρισμό όταν χρειάζεται, ενυδατική ανάλογα με τον τύπο δέρματος και αντηλιακό ευρέος φάσματος.
Ένα καλά ανεκτό αντιοξειδωτικό προϊόν μπορεί προαιρετικά να προστεθεί πριν από το αντηλιακό.
Το βράδυ, στόχος είναι η απομάκρυνση των ουσιών που έχουν συσσωρευτεί στην επιφάνεια χωρίς να διαταράσσεται ο φυσικός φραγμός. Ακολουθεί ενυδατική κρέμα, ιδιαίτερα εάν υπάρχει ξηρότητα ή ευαισθησία.
Σε ημέρες με πολύ υψηλή ρύπανση, ο περιορισμός της έντονης άσκησης κοντά σε δρόμους μεγάλης κυκλοφορίας μπορεί να μειώσει συνολικά την έκθεση, με οφέλη που δεν περιορίζονται μόνο στο δέρμα.
Πότε η «ευαισθησία από τη ρύπανση» μπορεί να είναι κάτι άλλο;
Επίμονη ερυθρότητα, κνησμός, κάψιμο ή σπυράκια δεν πρέπει να αποδίδονται αυτόματα στην ατμοσφαιρική ρύπανση.
Μπορεί να υποκρύπτονται ροδόχρους νόσος, ατοπική ή αλλεργική δερματίτιδα, ακμή, σμηγματορροϊκή δερματίτιδα ή ερεθισμός από τα ίδια τα προϊόντα περιποίησης.
Εάν τα συμπτώματα επιμένουν, η συνεχής προσθήκη «anti-pollution» καλλυντικών μπορεί να κάνει την κατάσταση ακόμη πιο περίπλοκη.
Η πιο αποτελεσματική στρατηγική απέναντι στις επιδράσεις της πόλης παραμένει σχετικά απλή: ήπιος καθαρισμός, διατήρηση υγιούς δερματικού φραγμού, καθημερινή φωτοπροστασία και στοχευμένη αντιμετώπιση οποιασδήποτε πραγματικής δερματοπάθειας.
