Σε έντονο διπλωματικό παρασκήνιο με διεθνείς διαστάσεις εξελίσσεται η κρίση στην Ουκρανία, με την Ευρώπη αυτή τη φορά να αναλαμβάνει πιο ενεργό ρόλο. Για πρώτη φορά, Ευρωπαίοι ηγέτες αποφάσισαν να πάρουν θέση, απευθύνοντας δημόσια έκκληση στον Βλαντιμίρ Πούτιν για άμεση και άνευ όρων εκεχειρία διάρκειας 30 ημερών, κατά την κοινή τους παρουσία στο Κίεβο το Σάββατο. Η πρωτοβουλία αυτή προκάλεσε έντονη κινητικότητα στο διεθνές σκηνικό.
Το παράδειγμα του Ντόναλντ Τραμπ έρχεται ως υπενθύμιση της δύναμης μιας τολμηρής παρέμβασης. Ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ, ακόμη και πριν αναλάβει επίσημα τα καθήκοντά του, είχε ήδη αναστατώσει τη διεθνή σκακιέρα, επηρεάζοντας τις παγκόσμιες εμπορικές σχέσεις, τη Μέση Ανατολή και τελικά και τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Για πρώτη φορά από την ανάληψη της ηγεσίας των ΗΠΑ από τον Τραμπ, η Ευρώπη εμφανίστηκε ως παράγοντας επιρροής στις διεθνείς εξελίξεις, δίνοντας το στίγμα ότι μπορεί – υπό προϋποθέσεις – να αναλάβει πρωτοβουλίες και να αλλάξει το αφήγημα της στασιμότητας.
Η κοινή παρέμβαση των Μακρόν, Μερτς, Στάρμερ, Τουσκ και Ζελένσκι προκάλεσε ανακατατάξεις. Μολονότι η διαδικασία παραμένει περίπλοκη, η προοπτική κάποιας λύσης φάνηκε στον ορίζοντα, έστω και αμυδρά. Η ουσιαστική επίλυση ή η δίκαιη έκβαση της σύγκρουσης παραμένει μακρινό ενδεχόμενο, όμως η έναρξη διαλόγου θεωρείται σημαντικό βήμα.
Η Ρωσία παραμένει κρίσιμος παίκτης με τεράστια στρατιωτική ισχύ και ανθεκτικότητα, κάτι που καθιστά δύσκολες οποιεσδήποτε προβλέψεις για την έκβαση. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Πούτιν πρότεινε απευθείας συνομιλίες με την Ουκρανία στην Κωνσταντινούπολη, για την ερχόμενη Πέμπτη. Ωστόσο, απέφυγε να αναφερθεί σε εκεχειρία, πόσω μάλλον σε άνευ όρων παύση των εχθροπραξιών.
Οι Ρώσοι αξιωματούχοι ξεκαθάρισαν ότι οι συνομιλίες δεν θα επικεντρωθούν στην κατάπαυση του πυρός, αλλά στα αίτια της εισβολής, επιχειρώντας να μεταφέρουν τη συζήτηση στους όρους και την ατζέντα της Μόσχας.
Αναλυτές υποστηρίζουν ότι η ενέργεια αυτή στόχευε στο να φέρει ρήγμα μεταξύ Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών. Η ταχύτατη αντίδραση του Ντόναλντ Τραμπ επιβεβαίωσε – εν μέρει – τον στόχο αυτό. Ο Αμερικανός πρόεδρος, μέσω της πλατφόρμας Trut Social, εξέφρασε δημόσια θέση που διαφοροποιείται από εκείνη των Ευρωπαίων, ενισχύοντας ουσιαστικά τη ρωσική τακτική.
Η δημόσια τοποθέτησή του εμπεριείχε αιχμές προς το Κίεβο, αφήνοντας υπονοούμενα ότι ενδεχομένως η ουκρανική πλευρά να μην επιθυμεί πραγματικά μια συμφωνία, πιέζοντας τον Ζελένσκι να αποδεχθεί την πρόσκληση Πούτιν για διαπραγματεύσεις στην Τουρκία.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι αν η παρέμβαση του Τραμπ ήταν τυχαία. Οι περισσότεροι αναλυτές εκτιμούν πως όχι. Ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ φημίζεται για τον απρόβλεπτο χαρακτήρα του, ωστόσο τίποτα στις κινήσεις του δεν αφήνεται στην τύχη. Ακολουθεί τη δική του στρατηγική, έξω από τους παραδοσιακούς πολιτικούς κανόνες, με κινήσεις που έχουν πάντα σαφές προσωπικό ή πολιτικό κίνητρο.
Ο Τραμπ φαίνεται αποφασισμένος να διατηρήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο διαλόγου ΗΠΑ-Ρωσίας, ακόμη και αν αυτό συνεπάγεται αποκλίσεις από τις ευρωπαϊκές θέσεις. Είτε για προσωπικά του συμφέροντα, είτε γιατί επιδιώκει πραγματικά την εξομάλυνση των σχέσεων με τη Μόσχα, είτε γιατί – όπως κάποιοι υποστηρίζουν – έχει βλέψεις για το Νόμπελ Ειρήνης, τις προθέσεις του θα τις αποδείξει ο χρόνος.
Η διπλωματική σκακιέρα απέκτησε δύο νέα δεδομένα: αφενός η Ευρώπη φάνηκε να παραγκωνίζεται εκ νέου μετά την προσωρινή της ανάδειξη, και αφετέρου η Τουρκία – έπειτα και από επικοινωνία μεταξύ Ερντογάν και Πούτιν – εισέρχεται εκ νέου δυναμικά στο προσκήνιο ως οικοδέσποινα των συνομιλιών.
Ο Πούτιν, με τη συμβολή Τραμπ, κατάφερε να πάρει τον έλεγχο της κατάστασης και να ανακτήσει το πλεονέκτημα της πρωτοβουλίας. Η απόρριψη της εκεχειρίας και η επιστροφή στις ρωσικές θέσεις ως βάση των διαπραγματεύσεων, ανέτρεψαν την πρόσφατη κίνηση των Ευρωπαίων.
Η παρέμβαση του Τραμπ δεν έμεινε χωρίς απάντηση. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έσπευσε να δηλώσει δημόσια ότι «Θα περιμένω τον Πούτιν στην Κωνσταντινούπολη την Πέμπτη», προσπαθώντας να αποτρέψει την εικόνα απροθυμίας εκ μέρους της Ουκρανίας. Η δήλωση αυτή αφήνει αιχμές για τη ρωσική πρόθεση, υπενθυμίζοντας ότι δεν είναι βέβαιο πως ο Πούτιν θα συμμετάσχει αυτοπροσώπως στις διαπραγματεύσεις.
Το γεωπολιτικό παιχνίδι έχει ήδη ξεκινήσει εδώ και καιρό, όμως οι τελευταίες κινήσεις περιορίζουν τον χώρο ελιγμών. Η Ρωσία προβάλλει τη στρατιωτική της υπεροχή, τον έλεγχο εδαφών και την υποστήριξη – έστω και έμμεση – από τις παρεμβάσεις Τραμπ. Η Ευρώπη δείχνει αδύναμη να επιβληθεί και να θέσει όρους.
Η Ουκρανία, από την πλευρά της, έχει ελάχιστες δυνατότητες. Η στήριξη των ΗΠΑ αποτελεί βασική προϋπόθεση για οποιαδήποτε διατήρηση της ισορροπίας. Η αποστολή οπλισμού δεν αρκεί για την ανάκτηση εδαφών· στην καλύτερη περίπτωση, ανακόπτει την προέλαση.
