Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 99 ετών η κορυφαία και διεθνώς αναγνωρισμένη βυζαντινολόγος, Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, η οποία το 1967 έγινε η πρώτη γυναίκα που ανέλαβε την προεδρία του τμήματος Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης, ενώ στη συνέχεια κατέκτησε και τη θέση της πρώτης γυναίκας πρύτανη του ίδιου ιδρύματος.
Ποια ήταν η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ γεννήθηκε στην Αθήνα στις 29 Αυγούστου 1926, με καταγωγή από τη Μικρά Ασία. Ο πατέρας της, Νίκος Γλύκατζης, ήταν Μικρασιάτης έμπορος και διαχειριστής των κτημάτων της οικογένειας της συζύγου του, Καλλιρόης το γένος Ψαλτίδη, η οποία προερχόταν από εύπορο σπιτικό της Προύσας.
Η οικογένεια εγκαταστάθηκε ως προσφυγική στην Αθήνα, στη συνοικία του Βύρωνα, έχοντας φτάσει από τη Μικρά Ασία μετά τη «Μεγάλη Καταστροφή», μαζί με τα πρώτα της παιδιά.
Σε ηλικία μόλις έξι ετών εκφωνούσε τους πρώτους της «πολιτικούς λόγους» στη γειτονιά, διαβάζοντας εφημερίδα ανάποδα και εκφράζοντας τη στήριξή της στον Βενιζέλο.
Το 1942, σε ηλικία 14 ετών, εντάχθηκε στην Αντίσταση στον Βύρωνα, αναλαμβάνοντας τη διακίνηση μηνυμάτων. Ολοκλήρωσε τη φοίτησή της στο 4ο Γυμνάσιο Αθηνών και κατόπιν εισήχθη στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας.
Μετά τη λήξη του πολέμου, η βασίλισσα Φρειδερίκη επιδίωξε να προσλάβει την αριστούχο φοιτήτρια της φιλολογίας. Παρά τις πολιτικές της τοποθετήσεις, η Ελένη Αρβελέρ ανέλαβε καθήκοντα γραμματέως στο ίδρυμα που είχε συσταθεί για τη στέγαση άπορων παιδιών. Την ίδια περίοδο αφοσιώθηκε σε εντατική ερευνητική εργασία για τη Μικρά Ασία και την Καππαδοκία, προσφέροντας τα έσοδα που απέκτησε στην οικογένειά της για τις μελέτες που πραγματοποίησε την περίοδο 1949-1953.
Το 1953 μετέβη στο Παρίσι προκειμένου να συνεχίσει τις σπουδές της στην École des Hautes Études, όπου το 1960 αναγορεύθηκε διδάκτωρ Ιστορίας. Το 1956 γνώρισε τον Ζακ Αρβελέρ (1918–2010), αξιωματικό του Γαλλικού Πολεμικού Ναυτικού και μέλος εύπορης παρισινής οικογένειας, με τον οποίο παντρεύτηκε το 1957 και απέκτησε μία κόρη, τη Μαρί-Ελέν.
Δύο χρόνια μετά την εγκατάστασή της στη γαλλική πρωτεύουσα, εντάχθηκε στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (CNRS). Το 1964 ανέλαβε καθήκοντα διευθύντριας σπουδών στο Κέντρο και το 1967 εξελέγη καθηγήτρια στη Σορβόννη. Το 1966 απέκτησε το δίπλωμα doctorat ès lettres με τη διατριβή της για το Βυζάντιο και τη ναυτιλία, η οποία κυκλοφόρησε από τις Presses universitaires de France με τίτλο Byzance et la mer.
Το 1967 εξελέγη καθηγήτρια Βυζαντινής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης. Υπηρέτησε ως διευθύντρια του τμήματος Ιστορίας και πρόεδρος της επιτροπής έρευνας της Φιλοσοφικής Σχολής (1969-1970), ενώ διετέλεσε προσκεκλημένη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ την περίοδο 1973-1974. Ακολούθως ανέλαβε αντιπρόεδρος του Πανεπιστημίου Paris I Panthéon-Sorbonne (1970-1973) και στη συνέχεια έγινε η πρώτη γυναίκα πρόεδρός του (1976-1981), παραμένοντας επίτιμη πρόεδρος από το 1981.
Το 1982 διορίστηκε η πρώτη γυναίκα πρύτανης της Ακαδημίας και καγκελάριος των Πανεπιστημίων του Παρισιού, θέση που διατήρησε έως το 1989. Αργότερα ανέλαβε την προεδρία του Κέντρου Ζορζ Πομπιντού (1989-1991), έχοντας προηγουμένως διατελέσει αντιπρόεδρός του από το 1976.
Μεταξύ άλλων, υπηρέτησε ως πρόεδρος του Αμερικανικού Μουσείου Τέχνης στη Γαλλία, αντιπρόεδρος του Ιδρύματος Danielle Mitterrand, ειδική εμπειρογνώμονας της UNESCO στις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες, πρόεδρος και κατόπιν επίτιμη πρόεδρος του Πανεπιστημίου της Ευρώπης, επίτιμη πρόεδρος της Διεθνούς Ένωσης Βυζαντινών Σπουδών από το 1975, γενική γραμματέας της Διεθνούς Επιτροπής Ιστορικών Επιστημών (1980-1990), πρόεδρος και στη συνέχεια επίτιμη πρόεδρος της Παγκόσμιας Κίνησης Επιστημονικής Ευθύνης (MURS), πρόεδρος του Εθνικού Θεάτρου (Ελλάδα) από το 1999 έως το 2012, καθώς και πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών την περίοδο 1993-2022 και του Διεθνούς Ιδρύματος Dmitri Shostakovich.
Ήταν αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, της Βρετανικής Ακαδημίας, της Βασιλικής Ακαδημίας του Βελγίου, της Ακαδημίας Επιστημών του Βερολίνου και της Βουλγαρίας, ενώ είχε αναγορευθεί επίτιμη διδάκτωρ σε πολλά πανεπιστήμια, μεταξύ των οποίων του Λονδίνου, του Χάρβαρντ, του Βελιγραδίου, της Νέας Υόρκης, του Νιου Μπράνσγουικ, της Λίμα, της Χάιφα, του Παντείου Πανεπιστημίου, του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, του Αμερικανικού Πανεπιστημίου Παρισιού, του Φριμπούργκ, της Θεσσαλονίκης και της Κρήτης.
