Η Κούβα δοκιμάζεται από μία από τις πιο δύσκολες συγκυρίες της σύγχρονης πορείας της, έπειτα από το νέο πετρελαϊκό εμπάργκο που επέβαλε ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ.
Οι ελλείψεις στα καύσιμα, οι αλλεπάλληλες διακοπές ηλεκτροδότησης, τα άδεια ράφια στα καταστήματα και η ραγδαία άνοδος του πληθωρισμού διαμορφώνουν ένα σκηνικό έντονης κοινωνικής και οικονομικής πίεσης, με τους πολίτες να επωμίζονται το μεγαλύτερο βάρος.
Αναλυτική εικόνα από την Αβάνα μεταφέρει ο δημοσιογράφος David Jones της Daily Mail, περιγράφοντας μια χώρα που, όπως αναφέρει, βρίσκεται στο όριο της κατάρρευσης μετά τις νέες αμερικανικές κυρώσεις στο πετρέλαιο.
Μητέρες ανταλλάσσουν τις λιγοστές οικονομίες τους για βρεφικό γάλα και φάρμακα, γονείς αναζητούν τροφή σε σωρούς απορριμμάτων, ενώ οι άλλοτε πολυσύχναστοι δρόμοι της Αβάνας έχουν αδειάσει εξαιτίας της έλλειψης καυσίμων.
Με τις διακοπές ρεύματος να είναι συχνές, σχολεία να παραμένουν κλειστά και φαρμακεία χωρίς προμήθειες, ο Jones αποτυπώνει σε πρώτο πρόσωπο μια κοινωνία που δοκιμάζεται.
Ακολουθεί ολόκληρο το άρθρο όπως δημοσιεύθηκε:
«Αυτή είναι μια ανταπόκριση από ένα νησί υπό πολιορκία. Ένα νησί που έχει αποκοπεί από τον κόσμο, παραλύοντας και θέτοντας σε κίνδυνο 10 εκατομμύρια ανθρώπους, των οποίων η δοκιμασία γίνεται ολοένα και πιο σκληρή.
Από τον 39ο όροφο του ψηλότερου κτιρίου της Κούβας ενός απόκοσμου, ολοκαίνουργιου ξενοδοχείου 600 δωματίων με ελάχιστους πελάτες οι άλλοτε πολυσύχναστοι δρόμοι της Αβάνας μοιάζουν έρημοι. Καύσιμα δεν υπάρχουν σχεδόν καθόλου.
Η ηλεκτρική ενέργεια είναι σε τόσο δραματική έλλειψη και οι διακοπές ρεύματος τόσο συχνές. Και όταν δύει ο ήλιος της Καραϊβικής, οι επικίνδυνα γεμάτοι λακκούβες δρόμοι βυθίζονται στο σκοτάδι.
Στον κόλπο, το μοναδικό πλοίο που έχει φανεί εδώ και έξι ημέρες είναι μια μεξικανική πολεμική φρεγάτα που μεταφέρει επείγουσα ανθρωπιστική βοήθεια. Οποιοδήποτε άλλο σκάφος προσεγγίσει κινδυνεύει όπως αναφέρεται να αναχαιτιστεί από Αμερικανούς πεζοναύτες που επιχειρούν με ελικόπτερα.
Το αεροδρόμιο έχει ξεμείνει από κηροζίνη, και ο γαλάζιος ουρανός παραμένει άδειος.
Όπως σχολίασε αυτή την εβδομάδα ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, με ψυχρή αδιαφορία, η ασφυκτική πίεση που ασκεί στην Κούβα με σαφή στόχο την ανατροπή ενός μαρξιστικού καθεστώτος που επιβιώνει εδώ και 67 χρόνια είναι τόσο σφιχτή ώστε «δεν υπάρχει πετρέλαιο, δεν υπάρχουν χρήματα, δεν υπάρχει τίποτα».
Το δρακόντειο εμπάργκο που επέβαλε νωρίτερα αυτόν τον μήνα, απαγορεύοντας την εξαγωγή καυσίμων προς την Κούβα με την απειλή εξοντωτικών δασμών, μετατρέπεται ταχύτατα από σοβαρή ενόχληση σε πλήρη ανθρωπιστική κρίση.
Όπως συμβαίνει συχνά, οι απλοί, ανυπεράσπιστοι πολίτες πληρώνουν το τίμημα. Τις επτά ημέρες που βρίσκομαι εδώ, έχω δει σκηνές που θα μπορούσαν να αγγίξουν ακόμη και τον πρόεδρο των ΗΠΑ. Με τα ράφια των καταστημάτων σχεδόν άδεια και τον πληθωρισμό να καθιστά ακόμη και τα βασικά είδη απλησίαστα, γονείς ψάχνουν σε σωρούς σάπιων, αμάζευτων απορριμμάτων για υπολείμματα τροφής. Ασθένειες από τρωκτικά και κουνούπια είναι εκτεταμένες.
Νεαρές μητέρες ανταλλάσσουν τις λιγοστές τους οικονομίες για βρεφικό γάλα και παιδικά φάρμακα. Όταν πλησίασα ένα ζευγάρι με τετράχρονη κόρη και τους έδωσα ένα μπουκάλι Calpol, συγκλονίστηκαν από ευγνωμοσύνη.
Με τα φαρμακεία άδεια, τα δισκία παρακεταμόλης που έφερα από τη Βρετανία αντιμετωπίστηκαν σαν χρυσές λίρες. Παρά τις δυσκολίες, οι άνθρωποι συνεχίζουν με χαμόγελο, ωστόσο, η Κούβα έχει ουσιαστικά παραλύσει.
Γραφεία και πανεπιστήμια, θέατρα και κινηματογράφοι, ακόμη και ο παραμελημένος ζωολογικός κήπος, έχουν κλείσει επ’ αόριστον.
Το εκπαιδευτικό σύστημα, που αποτελούσε προτεραιότητα του Φιντέλ Κάστρο και καυχιόταν για ποσοστό εγγραμματισμού 99%, θεωρούνταν κάποτε πρότυπο για τη Λατινική Αμερική.
Σήμερα, μόνο παιδιά κάτω των 12 ετών πηγαίνουν σχολείο. Οι μεγαλύτεροι, με τις τάξεις κλειστές, περιπλανώνται στους δρόμους, παίζοντας μπάσκετ ή προσπαθώντας να αποσπάσουν χρήματα από τους ελάχιστους εναπομείναντες τουρίστες, κυρίως εύπορους Ρώσους.
Στο δημοτικό σχολείο El Salvador, όπου το γεύμα για 350 μαθητές μαγειρεύτηκε σε αυτοσχέδιες φωτιές με κάρβουνα, ο διευθυντής Juan Renier εκφράζει φόβους ότι οι παρατεταμένες αναστολές λειτουργίας θα δημιουργήσουν μια γενιά νέων που θα στραφούν στα ναρκωτικά και το έγκλημα.
Δεν προκαλεί έκπληξη ότι περίπου δύο εκατομμύρια Κουβανοί έχουν εγκαταλείψει τη χώρα τα τελευταία χρόνια, κυρίως προς τις ΗΠΑ. Τα εμβάσματα που στέλνουν στηρίζουν αμέτρητες οικογένειες.
Ανάμεσα στους λίγους που επωφελούνται από το εμπάργκο είναι οδηγοί ηλεκτρικών ταξί και πολυτελή καταστήματα που πωλούν κινεζικά σετ ηλιακών πάνελ προς 700 δολάρια – σχεδόν έξι φορές τον μέσο ετήσιο μισθό ενός Κουβανού εργαζόμενου.
Οι ανισότητες σε αυτή τη φερόμενη ως σοσιαλιστική κοινωνία είναι κραυγαλέες. Μόνο όσοι διατηρούν δεσμούς με το κομμουνιστικό καθεστώς μπορούν να απολαμβάνουν τέτοιες πολυτέλειες, ενώ άλλοι λιμοκτονούν. Σε μοντέρνα εστιατόρια όπως το Bleco, κοκτέιλ των 10 δολαρίων σερβίρονται κανονικά.
Η Παλιά Αβάνα, με τις ισπανικές αποικιακές προσόψεις και τις ανακαινισμένες, πολύχρωμες αμερικανικές λιμουζίνες, ήταν κάποτε γοητευτική. Σήμερα η ατμόσφαιρα θυμίζει δυστοπία.
Σε μια πλατεία με γιγαντιαία αφίσα του Τσε Γκεβάρα, πάτησα πάνω σε έναν νεκρό αρουραίο. Το βράδυ της Ημέρας του Αγίου Βαλεντίνου, στον Paseo del Prado, μια νεαρή γυναίκα με πλησίασε αναζητώντας «αγάπη» διαφορετικού είδους.
Η «Κλαούντια», που δήλωσε 24 ετών, έμοιαζε μικρότερη. Δεν είχε εκδοθεί ποτέ πριν, όπως είπε. Όμως χωρίς χρήματα και με έναν τετράχρονο γιο, ταξίδεψε 550 μίλια από το Σαντιάγο αναζητώντας τον πρώτο της πελάτη.
«Πολλές νέες γυναίκες πουλάνε το σώμα τους λόγω αυτής της κρίσης», είπε, ζητώντας 30 έως 50 δολάρια. «Είμαι ντροπαλή και φοβισμένη. Ελπίζω ο Τραμπ να αλλάξει τα πράγματα για να μη χρειάζεται να το κάνω αυτό».
Ηλικιωμένες όπως η 80χρονη Sahara Liang Sanchez, που είχε κακοποιηθεί τη δεκαετία του ’50 υπό τη δικτατορία του Φουλχένσιο Μπατίστα, παραμένουν πιστές στην επανάσταση. Θυμάται τις κραυγές βασανιστηρίων και λέει ότι μετά την πτώση του Μπατίστα έγινε μέλος της Κομμουνιστικής Νεολαίας και δίδαξε ανάγνωση.
Οι δύσκολες εποχές της δεκαετίας του ’90, μετά την κατάρρευση του σοβιετικού μπλοκ, ωχριούν μπροστά στο σήμερα, όπως υποστηρίζει.
Πολλοί κατηγορούν αποκλειστικά τον πρόεδρο Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ, ο οποίος αποδίδει την κρίση στον Τραμπ. Ωστόσο, με τον τουρισμό να έχει καταρρεύσει μετά την πανδημία και τη χώρα να εξαρτάται σχεδόν πλήρως από το πετρέλαιο της Βενεζουέλας, η οικονομία βρισκόταν ήδη σε κρίση.
Κάποιοι πιστεύουν ότι η κυβέρνηση χρησιμοποιεί το εμπάργκο ως άλλοθι για διαφθορά και ανικανότητα.
Το ξενοδοχείο Iberostar Selection La Habana, κόστους έως 500 εκατ. δολαρίων, προκαλεί οργή. Πολλοί λένε ότι τα χρήματα θα μπορούσαν να είχαν διατεθεί για νοσοκομεία και επικίνδυνα κτίρια που καταρρέουν.
Ορισμένοι βλέπουν στην πίεση των ΗΠΑ μια προσπάθεια να υποκινηθεί κοινωνική εξέγερση. Άλλοι φοβούνται νέες αποτυχημένες παρεμβάσεις, όπως εκείνη στον Κόλπο των Χοίρων το 1961.
Στο Αλαμάρ, τη λεγόμενη «Πόλη του Μέλλοντος» του Κάστρο, πολυκατοικίες σοβιετικού τύπου καταρρέουν. «Δεν είναι το σύστημα που με ανησυχεί, είναι οι ηγέτες», λέει ο 30χρονος «Ρικάρντο». «Το αποκαλούν σοσιαλισμό, αλλά δεν είναι αληθινός σοσιαλισμός – είναι ψέματα».
Η κρίση καυσίμων έχει προκαλέσει μικρές διαμαρτυρίες, αλλά ο φόβος της τιμωρίας παραμένει.
Στην Πλάγια Λάργκα, τόπο της αποτυχημένης απόβασης στον Κόλπο των Χοίρων, οι απόψεις διίστανται. Η 78χρονη Nemesia Rodriguez Montano διατηρεί το σπίτι της ως προσκύνημα στον Κάστρο και πιστεύει ότι οι ΗΠΑ διεξάγουν «ψυχολογικό πόλεμο».
Αντίθετα, ο Orlando Exposito εκτιμά ότι αν η αντεπανάσταση είχε επιτύχει, η Κούβα ίσως να ήταν σήμερα «ειρηνική και ευημερούσα».
Για περισσότερα από 60 χρόνια, διαδοχικοί Αμερικανοί πρόεδροι επιχείρησαν να επιφέρουν δημοκρατικές αλλαγές στην Κούβα. Θα καταφέρει ο Ντόναλντ Τραμπ εκεί όπου άλλοι δεν τα κατάφεραν;
Με το εμπάργκο να επιτείνει την κρίση, η απάντηση ενδέχεται να δοθεί στο άμεσο μέλλον.»
