Το σκούρο χρώμα, οι σπόροι στην επιφάνεια και η λέξη «πολύσπορο» δεν αρκούν για να μας δείξουν ότι ένα ψωμί είναι πραγματικά ολικής άλεσης. Ένα ψωμί μπορεί να φαίνεται ιδιαίτερα «υγιεινό» και παρ’ όλα αυτά να παρασκευάζεται κυρίως από εξευγενισμένο αλεύρι.
Αντίθετα, ένα καλό ψωμί ολικής δεν χρειάζεται να έχει εντυπωσιακή συσκευασία ούτε δεκάδες σπόρους. Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι το αλεύρι που χρησιμοποιήθηκε, η περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες και η συνολική σύνθεσή του.
Με λίγους πρακτικούς ελέγχους μπορούμε να κάνουμε πολύ καλύτερη επιλογή, είτε αγοράζουμε συσκευασμένο ψωμί είτε από τον φούρνο.
Τι σημαίνει πραγματικά «ολικής άλεσης»;
Στα δημητριακά ολικής διατηρούνται τα βασικά μέρη του αρχικού κόκκου: το πίτουρο, το φύτρο και το ενδοσπέρμιο.
Αντίθετα, κατά την παραγωγή εξευγενισμένου λευκού αλευριού αφαιρούνται το πίτουρο και το φύτρο.
Αυτό έχει διατροφική σημασία, επειδή μαζί τους απομακρύνεται και ένα μέρος των φυτικών ινών και άλλων θρεπτικών συστατικών.
Γι’ αυτό ένα πραγματικό ψωμί ολικής συνήθως προσφέρει περισσότερες φυτικές ίνες από ένα αντίστοιχο λευκό ψωμί.
Πρώτος έλεγχος: κοιτάξτε τα συστατικά
Στα συσκευασμένα ψωμιά, η λίστα συστατικών είναι ίσως το χρησιμότερο σημείο της ετικέτας.
Τα συστατικά αναγράφονται κατά φθίνουσα σειρά βάρους. Αυτό σημαίνει ότι εκείνο που βρίσκεται πρώτο χρησιμοποιήθηκε σε μεγαλύτερη ποσότητα.
Αν λοιπόν θέλουμε ψωμί με ουσιαστική παρουσία δημητριακών ολικής άλεσης, θέλουμε να βλέπουμε στις πρώτες θέσεις κάτι όπως:
αλεύρι σίτου ολικής άλεσης
ή
αλεύρι σίκαλης ολικής άλεσης.
Αν πρώτο εμφανίζεται το απλό αλεύρι σίτου και το αλεύρι ολικής βρίσκεται πολύ αργότερα στη λίστα, το προϊόν μπορεί να περιέχει ολικής χωρίς αυτό να αποτελεί απαραίτητα τη βάση του.
Μην κρίνετε το ψωμί από το χρώμα
Αυτό είναι ένα από τα πιο εύκολα λάθη.
Ένα ψωμί μπορεί να είναι σκούρο επειδή περιέχει σίκαλη, βύνη ή άλλα συστατικά που επηρεάζουν το χρώμα του. Το σκούρο χρώμα επομένως δεν αποτελεί αξιόπιστη απόδειξη υψηλής περιεκτικότητας σε δημητριακά ολικής.
Από την άλλη πλευρά, ορισμένα ψωμιά ολικής μπορεί να είναι αρκετά πιο ανοιχτόχρωμα απ’ όσο περιμένουμε.
Η ετικέτα είναι πολύ πιο χρήσιμη από την απόχρωση της ψίχας.
«Πολύσπορο» δεν σημαίνει απαραίτητα «ολικής»
Η λέξη πολύσπορο περιγράφει συνήθως την παρουσία περισσότερων από ενός δημητριακών ή/και σπόρων.
Δεν μας λέει από μόνη της αν τα δημητριακά χρησιμοποιήθηκαν ως ολικής άλεσης.
Ένα ψωμί μπορεί, για παράδειγμα, να παρασκευάζεται κυρίως από λευκό αλεύρι και να περιέχει μικρές ποσότητες βρώμης, λιναρόσπορου, ηλιόσπορου και σουσαμιού.
Μπορεί να είναι ένα απολύτως καλό ψωμί, αλλά αυτό δεν το κάνει αυτομάτως ψωμί ολικής άλεσης.
Το ίδιο ισχύει για όρους όπως «με δημητριακά» ή «με σπόρους».
Δεύτερος έλεγχος: δείτε τις φυτικές ίνες
Αφού ελέγξουμε τα συστατικά, περνάμε στον διατροφικό πίνακα.
Εκεί αξίζει να συγκρίνουμε την ποσότητα φυτικών ινών ανά 100 γραμμάρια και όχι μόνο ανά φέτα.
Γιατί ανά 100 γραμμάρια;
Επειδή οι φέτες διαφορετικών ψωμιών μπορεί να έχουν πολύ διαφορετικό βάρος. Μια φέτα μπορεί να ζυγίζει 25 γραμμάρια και μια άλλη 45.
Η σύγκριση ανά 100 γραμμάρια μάς δίνει κοινή βάση.
Ως πρακτικός ευρωπαϊκός οδηγός, ένα τρόφιμο που παρέχει τουλάχιστον 6 γραμμάρια φυτικών ινών ανά 100 γραμμάρια μπορεί να χαρακτηρίζεται υψηλό σε φυτικές ίνες. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε καλό ψωμί πρέπει υποχρεωτικά να ξεπερνά αυτό το όριο, αλλά είναι ένα πολύ χρήσιμο σημείο αναφοράς στο ράφι.
Ένα γρήγορο τεστ στο σούπερ μάρκετ
Όταν έχετε μπροστά σας τρία ψωμιά, συγκρίνετε:
| Τι κοιτάζουμε | Τι αναζητούμε |
|---|---|
| Πρώτα συστατικά | Αλεύρι/δημητριακό ολικής άλεσης σε σημαντική θέση |
| Φυτικές ίνες | Όσο περισσότερες, τόσο καλύτερα μέσα σε παρόμοια προϊόντα |
| Αλάτι | Χαμηλότερη τιμή όταν οι υπόλοιπες επιλογές είναι παρόμοιες |
| Σάκχαρα | Ελέγχουμε αν υπάρχουν σημαντικές πρόσθετες γλυκαντικές ύλες |
| Σπόροι | Θετικό επιπλέον στοιχείο, όχι απόδειξη ότι είναι ολικής |
| Χρώμα | Δεν αποτελεί αξιόπιστο κριτήριο |
Με αυτούς τους ελέγχους μπορείτε να συγκρίνετε δύο προϊόντα μέσα σε λιγότερο από ένα λεπτό.
Χρειάζεται να φοβόμαστε μια μεγάλη λίστα συστατικών;
Όχι απαραίτητα.
Ένα ψωμί μπορεί να περιέχει αλεύρι ολικής, νερό, προζύμι ή μαγιά, αλάτι, ελαιόλαδο, βρώμη και διάφορους σπόρους. Η λίστα θα είναι μεγαλύτερη, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το προϊόν είναι διατροφικά κατώτερο.
Αντίστοιχα, ένα ψωμί με πολύ σύντομη λίστα συστατικών δεν γίνεται αυτομάτως ολικής άλεσης.
Η λογική «όσο λιγότερα συστατικά τόσο καλύτερα» είναι υπερβολικά απλοϊκή.
Καλύτερα να εξετάζουμε ποια είναι αυτά τα συστατικά και σε ποιες αναλογίες χρησιμοποιούνται.
Τι γίνεται με το αλάτι;
Το ψωμί μπορεί να αποτελεί σημαντική πηγή αλατιού στη διατροφή όχι επειδή είναι απαραίτητα εξαιρετικά αλμυρό, αλλά επειδή αρκετοί άνθρωποι το καταναλώνουν καθημερινά και σε σημαντικές ποσότητες.
Όταν δύο ψωμιά έχουν παρόμοια περιεκτικότητα σε δημητριακά ολικής και φυτικές ίνες, αξίζει να συγκρίνουμε και το αλάτι ανά 100 γραμμάρια.
Αν το ένα έχει αισθητά λιγότερο, αυτό είναι ένα επιπλέον πλεονέκτημα — ιδιαίτερα για κάποιον που χρειάζεται να περιορίζει το νάτριο.
Δεν χρειάζεται όμως να κυνηγάμε το «τέλειο» προϊόν με το μικρότερο δυνατό νούμερο σε κάθε κατηγορία.
Και τα σάκχαρα;
Λίγη ζάχαρη ή άλλο γλυκαντικό σε ένα ψωμί δεν σημαίνει ότι πρέπει αυτομάτως να το απορρίψουμε.
Χρειάζεται να δούμε την ποσότητα και το συνολικό προϊόν.
Σε ορισμένα συσκευασμένα ψωμιά, όμως, μπορεί να χρησιμοποιούνται αρκετές γλυκαντικές ύλες. Αν έχετε δύο παρόμοιες επιλογές ολικής και η μία περιέχει αισθητά λιγότερα πρόσθετα σάκχαρα, συνήθως θα προτιμούσα αυτή.
Προσοχή επίσης: στον διατροφικό πίνακα η ένδειξη «σάκχαρα» δεν σημαίνει απαραίτητα ότι όλη αυτή η ποσότητα έχει προστεθεί από τον κατασκευαστή. Για αυτό εξετάζουμε παράλληλα και τη λίστα συστατικών.
Προζύμι ή ολικής; Δεν είναι η ίδια ερώτηση
Το «προζυμένιο» περιγράφει κυρίως τη μέθοδο ζύμωσης.
Το «ολικής άλεσης» περιγράφει το είδος του αλευριού.
Επομένως, μπορούμε να έχουμε:
λευκό ψωμί με προζύμι,
ψωμί ολικής με μαγιά,
ή ψωμί ολικής με προζύμι.
Αν στόχος μας είναι να αυξήσουμε τα δημητριακά ολικής και τις φυτικές ίνες, η λέξη «προζύμι» δεν αρκεί.
Φυσικά, ένα ψωμί ολικής με προζύμι μπορεί να είναι εξαιρετική επιλογή αν μας αρέσει και μας ταιριάζει.
Τι ρωτάμε όταν αγοράζουμε από φούρνο;
Εκεί δεν έχουμε πάντα αναλυτική διατροφική ετικέτα μπροστά μας.
Αν θέλετε να μάθετε τι αγοράζετε, μια απλή ερώτηση είναι πολύ πιο αποτελεσματική από το να προσπαθείτε να μαντέψετε από το χρώμα:
«Είναι φτιαγμένο κυρίως με αλεύρι ολικής ή είναι μίγμα λευκού και ολικής;»
Το μίγμα δεν είναι κάτι κακό. Απλώς είναι χρήσιμο να ξέρουμε τι επιλέγουμε.
Μπορείτε επίσης να ρωτήσετε ποιο αλεύρι χρησιμοποιείται κυρίως, ιδιαίτερα όταν το προϊόν πωλείται ως «μαύρο», «χωριάτικο» ή «πολύσπορο».
Χρειάζεται να έχει σπόρους;
Όχι.
Λιναρόσπορος, σουσάμι, κολοκυθόσπορος και ηλιόσπορος μπορούν να προσθέσουν φυτικές ίνες, ακόρεστα λιπαρά, πρωτεΐνη και διάφορα μικροθρεπτικά συστατικά.
Είναι μια καλή προσθήκη.
Δεν αποτελούν όμως προϋπόθεση για να είναι ένα ψωμί καλής ποιότητας.
Επίσης, επειδή οι σπόροι είναι ενεργειακά πυκνοί, ένα πολύ πλούσιο πολύσπορο ψωμί μπορεί να έχει περισσότερες θερμίδες ανά 100 γραμμάρια από ένα απλούστερο ψωμί ολικής. Αυτό δεν το κάνει χειρότερο, αλλά έχει σημασία όταν συγκρίνουμε προϊόντα σε μια διατροφή ελεγχόμενης ενέργειας.
Η «φέτα» δεν είναι πάντα καλή μονάδα μέτρησης
Αν παρακολουθείτε τις μερίδες σας, δοκιμάστε μία φορά να ζυγίσετε τη συνηθισμένη φέτα ψωμιού που αγοράζετε.
Μπορεί να εκπλαγείτε.
Οι πολύ λεπτές συσκευασμένες φέτες και οι μεγάλες φέτες από ένα καρβέλι φούρνου μπορούν να διαφέρουν σημαντικά σε βάρος.
Γι’ αυτό οι συμβουλές του τύπου «φάε δύο φέτες» δεν έχουν πάντα το ίδιο νόημα.
Δεν χρειάζεται να ζυγίζετε το ψωμί για πάντα. Μία ή δύο φορές αρκούν για να αποκτήσετε μια καλύτερη εικόνα της πραγματικής σας μερίδας.
Η λίστα αγορών των 30 δευτερολέπτων
Την επόμενη φορά που θα αγοράσετε ψωμί, μην ψάξετε το «τέλειο».
Κάντε μόνο αυτά:
1. Γυρίστε τη συσκευασία.
Δείτε αν το αλεύρι ολικής εμφανίζεται σε σημαντική θέση στα συστατικά.
2. Συγκρίνετε τις φυτικές ίνες ανά 100 γραμμάρια.
Μεταξύ δύο παρόμοιων προϊόντων, προτιμήστε εκείνο που σας βοηθά να πάρετε περισσότερες.
3. Ρίξτε μια ματιά στο αλάτι.
Αν υπάρχει σημαντική διαφορά, προτιμήστε τη χαμηλότερη επιλογή.
4. Αγνοήστε το μάρκετινγκ της μπροστινής όψης για μισό λεπτό.
«Fitness», «πολύσπορο», «παραδοσιακό», «με σπόρους» και το καφέ χρώμα δεν αντικαθιστούν τη λίστα συστατικών.
5. Επιλέξτε ένα ψωμί που σας αρέσει πραγματικά.
Η διατροφική ποιότητα έχει αξία μόνο αν το τρόφιμο μπορεί να γίνει σταθερό μέρος της καθημερινότητάς σας.
Ένα πραγματικά καλό ψωμί ολικής δεν χρειάζεται να είναι εξωτικό, ακριβό ή γεμάτο «superfoods». Χρειάζεται κυρίως να έχει ουσιαστική παρουσία δημητριακών ολικής άλεσης, καλή ποσότητα φυτικών ινών και μια λογική συνολική σύνθεση.
Και αν βρείτε ένα τέτοιο ψωμί που παράλληλα σας αρέσει αρκετά ώστε να το επιλέγετε συστηματικά αντί για πιο επεξεργασμένες επιλογές, τότε έχετε πιθανότατα βρει το κατάλληλο ψωμί για τη δική σας καθημερινότητα.



















































