Το σελήνιο είναι ένα απαραίτητο ιχνοστοιχείο που χρειάζεται ο οργανισμός σε πολύ μικρές ποσότητες, αλλά η συμβολή του στην υγεία είναι ιδιαίτερα σημαντική. Συμμετέχει στη λειτουργία ειδικών πρωτεϊνών, γνωστών ως σεληνοπρωτεΐνες, οι οποίες παίζουν ρόλο στην αντιοξειδωτική άμυνα, στον μεταβολισμό των θυρεοειδικών ορμονών, στην αναπαραγωγή και στη φυσιολογική λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.
Επειδή ο οργανισμός δεν μπορεί να συνθέσει το σελήνιο, πρέπει να το λαμβάνει καθημερινά μέσω της διατροφής. Οι περισσότεροι άνθρωποι καλύπτουν τις ανάγκες τους όταν ακολουθούν μια ισορροπημένη διατροφή, χωρίς να χρειάζονται συμπληρώματα.
Ως διαιτολόγος, διαπιστώνω ότι αρκετοί άνθρωποι αναζητούν συμπληρώματα σεληνίου πιστεύοντας ότι προσφέρουν επιπλέον προστασία από διάφορες ασθένειες. Ωστόσο, για όσους δεν έχουν έλλειψη, δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα που να υποστηρίζουν τη συστηματική λήψη τους για πρόληψη. Αντίθετα, η υπερβολική πρόσληψη μπορεί να είναι επιβλαβής.
Τι είναι το σελήνιο;
Το σελήνιο είναι ένα απαραίτητο ιχνοστοιχείο που συμμετέχει σε πολλές μεταβολικές διεργασίες.
Συμβάλλει:
- στην προστασία των κυττάρων από το οξειδωτικό στρες,
- στη φυσιολογική λειτουργία του θυρεοειδούς αδένα,
- στη σύνθεση του DNA,
- στη φυσιολογική αναπαραγωγική λειτουργία,
- στη σωστή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.
Συμβάλλει στην αντιοξειδωτική άμυνα
Ένας από τους σημαντικότερους ρόλους του σεληνίου είναι η συμμετοχή στη δημιουργία αντιοξειδωτικών ενζύμων.
Τα ένζυμα αυτά βοηθούν:
- στην προστασία των κυττάρων,
- στον περιορισμό του οξειδωτικού στρες,
- στη φυσιολογική λειτουργία πολλών οργάνων.
Η αντιοξειδωτική δράση του σεληνίου λειτουργεί σε συνδυασμό με άλλα θρεπτικά συστατικά και όχι ανεξάρτητα.
Είναι σημαντικό για τον θυρεοειδή
Ο θυρεοειδής αδένας περιέχει υψηλές συγκεντρώσεις σεληνίου.
Το σελήνιο συμμετέχει:
- στον μεταβολισμό των θυρεοειδικών ορμονών,
- στην προστασία του θυρεοειδικού ιστού από το οξειδωτικό στρες.
Η φυσιολογική λειτουργία του θυρεοειδούς εξαρτάται τόσο από το σελήνιο όσο και από την επαρκή πρόσληψη ιωδίου.
Υποστηρίζει το ανοσοποιητικό σύστημα
Το σελήνιο συμμετέχει στη φυσιολογική λειτουργία των κυττάρων του ανοσοποιητικού.
Η επαρκής πρόσληψή του αποτελεί μέρος μιας ισορροπημένης διατροφής που συμβάλλει:
- στη φυσιολογική άμυνα του οργανισμού,
- στη σωστή λειτουργία των ανοσοκυττάρων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η λήψη μεγάλων ποσοτήτων σεληνίου ενισχύει περισσότερο το ανοσοποιητικό.
Συμμετέχει στην αναπαραγωγή
Το σελήνιο παίζει σημαντικό ρόλο τόσο στην ανδρική όσο και στη γυναικεία αναπαραγωγική υγεία.
Στους άνδρες συμμετέχει:
- στη φυσιολογική παραγωγή σπέρματος,
- στη λειτουργία των σπερματοζωαρίων.
Παράλληλα, είναι απαραίτητο για τη φυσιολογική ανάπτυξη και λειτουργία πολλών ιστών.
Ποιες τροφές περιέχουν σελήνιο;
Το σελήνιο βρίσκεται σε πολλές τροφές.
Οι καλύτερες πηγές είναι:
- ψάρια,
- θαλασσινά,
- κοτόπουλο,
- μοσχάρι,
- αυγά,
- γάλα και γιαούρτι,
- προϊόντα ολικής άλεσης,
- ξηροί καρποί.
Τα βραζιλιάνικα φιστίκια (Brazil nuts) περιέχουν πολύ μεγάλες ποσότητες σεληνίου. Ωστόσο, η περιεκτικότητά τους μπορεί να διαφέρει σημαντικά ανάλογα με το έδαφος στο οποίο καλλιεργήθηκαν, επομένως δεν χρειάζεται να καταναλώνονται σε μεγάλες ποσότητες.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο από έλλειψη;
Η έλλειψη σεληνίου είναι σχετικά σπάνια σε άτομα που ακολουθούν μια ισορροπημένη διατροφή.
Αυξημένο κίνδυνο μπορεί να έχουν:
- άτομα με σοβαρές διαταραχές απορρόφησης,
- όσοι λαμβάνουν παρατεταμένη παρεντερική διατροφή χωρίς επαρκή χορήγηση σεληνίου,
- άτομα που ζουν σε περιοχές με πολύ χαμηλή περιεκτικότητα του εδάφους σε σελήνιο.
Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, η ποικιλία των διαθέσιμων τροφίμων συμβάλλει στην κάλυψη των αναγκών.
Τι μπορεί να προκαλέσει η έλλειψη;
Η σοβαρή ανεπάρκεια είναι ασυνήθιστη, αλλά όταν εμφανιστεί μπορεί να σχετίζεται με:
- μυϊκή αδυναμία,
- μειωμένη λειτουργία του ανοσοποιητικού,
- διαταραχές του θυρεοειδούς,
- αυξημένο οξειδωτικό στρες.
Σε περιοχές με έντονη ανεπάρκεια έχουν περιγραφεί και σοβαρότερες επιπλοκές, οι οποίες όμως είναι σπάνιες στον γενικό πληθυσμό.
Χρειάζονται όλοι συμπλήρωμα σεληνίου;
Όχι.
Η λήψη συμπληρωμάτων πρέπει να γίνεται μόνο όταν υπάρχει πραγματική ανάγκη ή σχετική ιατρική σύσταση.
Η υπερβολική πρόσληψη σεληνίου μπορεί να προκαλέσει:
- ναυτία,
- διάρροια,
- εύθραυστα νύχια,
- τριχόπτωση,
- δερματικά προβλήματα,
- διαταραχές του νευρικού συστήματος όταν οι πολύ υψηλές δόσεις λαμβάνονται για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Η ισορροπημένη διατροφή καλύπτει συνήθως τις ανάγκες
Για τους περισσότερους ανθρώπους, μια διατροφή που περιλαμβάνει ψάρια, αυγά, γαλακτοκομικά, άπαχο κρέας, δημητριακά ολικής άλεσης και ξηρούς καρπούς είναι αρκετή για να εξασφαλίσει επαρκή πρόσληψη σεληνίου.
Δεν χρειάζεται να βασίζεστε σε μία μόνο τροφή. Η ποικιλία παραμένει ο ασφαλέστερος τρόπος για να καλύψετε τις καθημερινές ανάγκες.
Οι καλύτερες διατροφικές πηγές σεληνίου
| Τροφή | Γιατί αποτελεί καλή επιλογή |
|---|---|
| Ψάρια | Πλούσια σε σελήνιο και πρωτεΐνη |
| Θαλασσινά | Πολύ καλή φυσική πηγή |
| Αυγά | Σελήνιο και πρωτεΐνη υψηλής βιολογικής αξίας |
| Κοτόπουλο | Καλή περιεκτικότητα σε σελήνιο |
| Μοσχάρι | Παρέχει σελήνιο και σίδηρο |
| Γιαούρτι και γάλα | Συμβάλλουν στην καθημερινή πρόσληψη |
| Προϊόντα ολικής άλεσης | Περιέχουν σελήνιο και φυτικές ίνες |
| Βραζιλιάνικα φιστίκια | Πολύ υψηλή περιεκτικότητα σε σελήνιο, με μέτρο |
| Τόνος και σαρδέλες | Σελήνιο και ωμέγα-3 λιπαρά οξέα |
Η επάρκεια σεληνίου βασίζεται στην ποικιλία
Το σελήνιο είναι απαραίτητο για πολλές λειτουργίες του οργανισμού, από την αντιοξειδωτική προστασία και τη λειτουργία του θυρεοειδούς μέχρι την υποστήριξη του ανοσοποιητικού συστήματος. Για τους περισσότερους ανθρώπους, μια ισορροπημένη μεσογειακή διατροφή προσφέρει επαρκείς ποσότητες χωρίς να απαιτούνται συμπληρώματα. Η έμφαση πρέπει να δίνεται στην ποικιλία των τροφίμων και όχι στην υπερκατανάλωση συγκεκριμένων προϊόντων ή στη λήψη υψηλών δόσεων συμπληρωμάτων χωρίς ιατρική ένδειξη.